Η Ρωσία μπαίνει «σφήνα» στη Δυτική Αφρική: Ο Λαβρόφ προσφέρεται να γεφυρώσει ECOWAS και Σαχέλ

Η Μόσχα επιχειρεί να μετατραπεί από στρατιωτικό εταίρο των Μάλι, Νίγηρα και Μπουρκίνα Φάσο σε μεσολαβητή ολόκληρης της Δυτικής Αφρικής – Η Γκάνα σε ρόλο-κλειδί και το νέο ρωσικό άνοιγμα προς την ECOWAS

Η Ρωσία επιχειρεί ένα ποιοτικό άλμα στην αφρικανική στρατηγική της: από τον προνομιακό στρατιωτικό εταίρο των καθεστώτων του Σαχέλ φιλοδοξεί πλέον να εμφανιστεί ως δύναμη διαμεσολάβησης ανάμεσα στην Alliance of Sahel States (AES) και την ECOWAS.

Το μήνυμα ήρθε από τον ίδιο τον Σεργκέι Λαβρόφ, μετά τις συνομιλίες του στη Μόσχα με τον υπουργό Εξωτερικών της Γκάνας Samuel Okudzeto Ablakwa. Ο Ρώσος υπουργός δήλωσε ότι η χώρα του είναι έτοιμη να συνδράμει στην εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο μπλοκ, ενώ αποκάλυψε και μία κίνηση με ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος: η Μόσχα ετοιμάζεται να υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας με την ίδια την ECOWAS, το οποίο θα περιλαμβάνει και τον τομέα της ασφάλειας.

Η κίνηση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Ρωσία διατηρεί στενές σχέσεις με το Μάλι, τον Νίγηρα και την Μπουρκίνα Φάσο – τις τρεις χώρες που αποχώρησαν από την ECOWAS – αλλά τώρα ανοίγει ταυτόχρονα δίαυλο προς την άλλη πλευρά του αφρικανικού ρήγματος.

Λαβρόφ: «Είμαστε έτοιμοι να βοηθήσουμε»

Μετά τη συνάντηση της 17ης Αυγούστου στη Μόσχα, ο Λαβρόφ έθεσε στο επίκεντρο την τρομοκρατική απειλή που εξαπλώνεται από το Σαχέλ προς τις παράκτιες χώρες της Δυτικής Αφρικής.

«Είμαστε έτοιμοι να παράσχουμε την απαραίτητη υποστήριξη στους Αφρικανούς, μεταξύ άλλων για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ των μελών της ECOWAS και των τριών χωρών της Συμμαχίας των Κρατών του Σαχέλ», δήλωσε.

Και πρόσθεσε ότι η Μόσχα ενδιαφέρεται τόσο για την αποκατάσταση των σχέσεων ECOWAS–AES όσο και για την ομαλή θέση των τριών χωρών του Σαχέλ στο πλαίσιο της Αφρικανικής Ένωσης.

Πίσω από αυτή τη διπλωματική γλώσσα βρίσκεται μία μεγαλύτερη ρωσική επιδίωξη: να μην ταυτίζεται πλέον η παρουσία της Μόσχας στη Δυτική Αφρική αποκλειστικά με τις στρατιωτικές κυβερνήσεις του Σαχέλ.

Το μεγάλο ρήγμα της Δυτικής Αφρικής

Η σημερινή κρίση ξεκίνησε μετά τη διαδοχή στρατιωτικών πραξικοπημάτων στο Μάλι, στην Μπουρκίνα Φάσο και στον Νίγηρα.

Οι τρεις χώρες συγκρότησαν αρχικά την Alliance of Sahel States το 2023 και στη συνέχεια προχώρησαν στη δημιουργία της Confederation of Sahel States.

Στις 28 Ιανουαρίου 2025 ολοκληρώθηκε επίσημα η αποχώρησή τους από την ECOWAS, έπειτα από την υποχρεωτική ετήσια περίοδο που ακολούθησε την ανακοίνωση της απόφασης.

Έτσι δημιουργήθηκαν στην πράξη δύο διαφορετικά πολιτικά και ασφαλείας στρατόπεδα στη Δυτική Αφρική.

Από τη μία, η ECOWAS με χώρες όπως η Νιγηρία, η Γκάνα, η Ακτή Ελεφαντοστού και η Σενεγάλη.

Από την άλλη, το AES των Μάλι–Νίγηρα–Μπουρκίνα Φάσο, που ακολούθησε σαφώς πιο αντιδυτική κατεύθυνση και ανέπτυξε πολύ στενότερες σχέσεις με τη Ρωσία.

Η Γκάνα γίνεται ο κρίσιμος ενδιάμεσος

Σε αυτή την εξίσωση αποκτά αυξανόμενη σημασία η Γκάνα.

Ο Λαβρόφ εξήρε προσωπικά τον ρόλο του προέδρου John Dramani Mahama και δήλωσε ότι η Ρωσία υποστηρίζει τις προσπάθειές του για εξομάλυνση των σχέσεων ECOWAS–AES.

«Χαιρετίζουμε θερμά το γεγονός ότι ο Πρόεδρος της Γκάνας John Mahama δίνει σημαντική προσοχή στην εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ της ECOWAS και της Συμμαχίας των Κρατών του Σαχέλ», ανέφερε ο Ρώσος υπουργός.

Η επιλογή της Γκάνας δεν είναι τυχαία.

Η χώρα διαθέτει ισχυρό πολιτικό βάρος στη Δυτική Αφρική, ενώ η Μόσχα τη χαρακτηρίζει ιστορικά έναν από τους σημαντικότερους εταίρους της στην περιοχή. Στις συνομιλίες των δύο υπουργών εξετάστηκαν επίσης επενδύσεις, ενέργεια – ακόμη και πυρηνική –, γεωλογικές έρευνες, γεωργία και στρατιωτικοτεχνική συνεργασία.

Η μεγάλη κίνηση: Συμφωνία Ρωσίας–ECOWAS για την ασφάλεια

Η σημαντικότερη αποκάλυψη του Λαβρόφ αφορά όμως την ίδια την ECOWAS.

«Η Ρωσία θα υπογράψει σύντομα μνημόνιο συνεργασίας με την ECOWAS, μεταξύ άλλων στον τομέα της ασφάλειας», ανακοίνωσε.

Και συνέχισε:

«Είναι προς το κοινό μας συμφέρον […] να χτίσουμε γέφυρες και να εφαρμόσουμε πρακτικά μέτρα μεταξύ της ECOWAS και της Alliance of Sahel States. Είμαστε έτοιμοι να διευκολύνουμε αυτή τη διαδικασία».

Εάν η συμφωνία προχωρήσει, θα αποτελεί σημαντική διεύρυνση της ρωσικής διπλωματικής παρουσίας.

Η Μόσχα θα μπορεί ταυτόχρονα να συνεργάζεται στενά με τις κυβερνήσεις του AES και να αποκτά θεσμική σχέση ασφαλείας με την περιφερειακή οργάνωση από την οποία εκείνες αποχώρησαν.

Το πραγματικό παιχνίδι είναι η ασφάλεια

Το κοινό πρόβλημα που μπορεί να ξαναφέρει τα δύο στρατόπεδα κοντά είναι η τρομοκρατία.

Η αστάθεια που επί χρόνια επικεντρωνόταν στο κεντρικό Σαχέλ δημιουργεί ολοένα μεγαλύτερες ανησυχίες για τις νοτιότερες χώρες – κυρίως Γκάνα, Ακτή Ελεφαντοστού, Τόγκο και Μπενίν.

Ο Λαβρόφ υποστήριξε ότι η αντιμετώπιση της απειλής απαιτεί τη συνεργασία όλων των χωρών, ανεξάρτητα από το εάν βρίσκονται στην ECOWAS ή στο AES.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το νέο ρωσικό αφήγημα: η ασφάλεια της Δυτικής Αφρικής δεν μπορεί να λειτουργήσει εάν η περιοχή παραμείνει διαιρεμένη σε ανταγωνιστικά στρατόπεδα.

Το Africa Corps και η στρατιωτική διάσταση

Βεβαίως η Ρωσία δεν εμφανίζεται στην περιοχή ως ουδέτερος παίκτης.

Το Africa Corps, που υπάγεται στο ρωσικό υπουργείο Άμυνας, αποτελεί πλέον βασικό εργαλείο της στρατιωτικής παρουσίας της Μόσχας στην Αφρική.

Ο Λαβρόφ υπερασπίστηκε τη δράση του, λέγοντας ότι επιχειρεί κατόπιν επίσημων αιτημάτων των αφρικανικών κυβερνήσεων και ότι κύρια αποστολή του είναι η αντιμετώπιση τρομοκρατικών οργανώσεων.

Παράλληλα εξαπέλυσε σοβαρές κατηγορίες εναντίον της Γαλλίας και της Ουκρανίας για υποστήριξη ένοπλων ομάδων στην περιοχή. Οι ισχυρισμοί αυτοί αποτελούν ρωσικές κατηγορίες και δεν τεκμηριώθηκαν στη συγκεκριμένη τοποθέτηση με ανεξάρτητα επαληθεύσιμα στοιχεία.

Αυτό έχει σημασία, επειδή η Μόσχα επιχειρεί να οικοδομήσει ένα πολιτικό αφήγημα στο οποίο η ίδια δεν αποτελεί εξωτερικό παρεμβατικό παράγοντα, αλλά εταίρο που δρα κατόπιν αιτήματος κυρίαρχων αφρικανικών κυβερνήσεων.

«African solutions to African problems»

Πάνω σε αυτή τη βάση οικοδομείται και το διπλωματικό δόγμα που προβάλλει πλέον η Ρωσία:

«African solutions to African problems».

Στις επίσημες συνομιλίες Λαβρόφ–Ablakwa υπογραμμίστηκε η προτεραιότητα των πολιτικών και διπλωματικών λύσεων στις αφρικανικές κρίσεις, με τις ίδιες τις αφρικανικές χώρες να έχουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο και τη διεθνή κοινότητα να λειτουργεί υποστηρικτικά.

Πρόκειται για ένα αφήγημα με ισχυρή απήχηση σε τμήματα της αφρικανικής πολιτικής ελίτ, επειδή συνδέεται με την αποικιακή ιστορία της ηπείρου και τη συζήτηση περί δυτικής παρέμβασης.

Ταυτόχρονα, όμως, υπηρετεί και τη ρωσική γεωπολιτική στρατηγική: μειώνει πολιτικά τη νομιμοποίηση της δυτικής επιρροής και δημιουργεί περισσότερο χώρο για τη Μόσχα.

Το οικονομικό στοίχημα του AES

Υπάρχει όμως μια διάσταση που συχνά χάνεται πίσω από τη στρατιωτική συζήτηση.

Το AES πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να εξελιχθεί από συμμαχία ασφαλείας σε βιώσιμο οικονομικό μπλοκ.

Η αποχώρηση από την ECOWAS δεν έχει προκαλέσει μέχρι στιγμής την οικονομική καταστροφή που ορισμένοι φοβούνταν. Για το Μάλι, το ΔΝΤ εκτίμησε ότι οι άμεσες επιπτώσεις στο εμπόριο, στην ανάπτυξη, στα δημόσια έσοδα και στον πληθωρισμό μπορεί να παραμείνουν σχετικά περιορισμένες, εφόσον συνεχιστεί η συμμετοχή στην WAEMU.

Υπάρχει όμως κόστος αβεβαιότητας.

Το ΔΝΤ διαπίστωσε ότι οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων του Μάλι παρέμειναν αισθητά υψηλότερες από εκείνες άλλων χωρών της WAEMU: τον Μάιο του 2025 το premium στα έντοκα γραμμάτια ενός έτους έφθανε περίπου τις 2,2 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ στα τριετή ομόλογα τις 1,2 μονάδες.

Άρα η πολιτική αυτονόμηση έχει και χρηματοοικονομικό τίμημα.

Η Ρωσία θέλει πλέον και τις δύο πλευρές

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη γεωπολιτική ανάγνωση.

Η πρώτη φάση της ρωσικής επιστροφής στο Σαχέλ στηρίχθηκε στην εκδίωξη της γαλλικής επιρροής και στη στρατιωτική συνεργασία με τις κυβερνήσεις που προέκυψαν μετά τα πραξικοπήματα.

Η δεύτερη φάση φαίνεται πιο φιλόδοξη.

Η Μόσχα δεν θέλει απλώς το AES.

Θέλει πρόσβαση και στην ECOWAS.

Και εάν καταφέρει να διατηρεί προνομιακές σχέσεις ασφαλείας με Μάλι, Νίγηρα και Μπουρκίνα Φάσο, ενώ ταυτόχρονα αποκτά θεσμικό δίαυλο με την ECOWAS και συνεργασία με χώρες όπως η Γκάνα, τότε μετατρέπεται από εταίρο ενός περιφερειακού στρατοπέδου σε παράγοντα της συνολικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Δυτικής Αφρικής.

Το επόμενο μεγάλο ορόσημο θα είναι η τρίτη Σύνοδος Ρωσίας–Αφρικής στη Μόσχα στα τέλη Οκτωβρίου, όπου, σύμφωνα με τον Λαβρόφ, ο John Mahama έχει επιβεβαιώσει τη συμμετοχή του.

Το στοίχημα επομένως ξεπερνά κατά πολύ την αποκατάσταση των σχέσεων ECOWAS–AES.

Η πραγματική μάχη είναι για το ποιος θα έχει λόγο στη νέα τάξη ασφαλείας της Δυτικής Αφρικής – και η Ρωσία δηλώνει πλέον ανοιχτά ότι θέλει θέση στο τραπέζι

Πηγή: pagenews.gr