Ο Πούτιν «σπάει τον πάγο» με την Ευρώπη: Το τηλεφώνημα-έκπληξη, το Άμπου Ντάμπι και ο φόβος για τον Τραμπ

Φινλανδία και Νορβηγία ανοίγουν απευθείας δίαυλο με το Κρεμλίνο ενόψει των νέων αμερικανομεσολαβητικών συνομιλιών για την Ουκρανία. Ο Ζελένσκι ενημερώθηκε, η Δανία αντιδρά και η Μόσχα επιμένει στις απαιτήσεις της. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια της Ευρώπης να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση της επόμενης αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Μια σημαντική διπλωματική εξέλιξη καταγράφεται στο ουκρανικό μέτωπο, καθώς ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είχε απευθείας τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρόεδρο της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ και τον πρωθυπουργό της Νορβηγίας Γιόνας Γκαρ Στέρε, σε μια σπάνια επαφή αυτού του επιπέδου μεταξύ της Μόσχας και Ευρωπαίων ηγετών.

Το τηλεφώνημα πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 27 Οκτωβρίου, σε μια περίοδο κατά την οποία Ρωσία, Ουκρανία και Ηνωμένες Πολιτείες προετοιμάζονται για νέο γύρο διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι.

Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν περιορίσει δραστικά τις απευθείας επαφές με τον Πούτιν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.

Τώρα, όμως, το διπλωματικό περιβάλλον μεταβάλλεται.

Η Ουάσιγκτον αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια επανεκκίνησης των συνομιλιών, ενώ η Ευρώπη αναζητεί τρόπο να μην παραμείνει εκτός των αποφάσεων που θα καθορίσουν τη μελλοντική ασφάλειά της.

Στουμπ: «Ο τερματισμός του πολέμου απαιτεί απευθείας συνομιλίες»

Ο Φινλανδός πρόεδρος υπερασπίστηκε την πρωτοβουλία, επισημαίνοντας ότι οι χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία έχουν άμεσο συμφέρον να συμμετέχουν στη διπλωματική προσπάθεια.

«Η συζήτηση ήταν ειλικρινής και ουσιαστική. Είμαστε γειτονικές χώρες της Ρωσίας. Η έκβαση αυτού του πολέμου θα έχει άμεσο αντίκτυπο στη δική μας ασφάλεια και στην ευρύτερη ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ο τερματισμός του πολέμου απαιτεί απευθείας συνομιλίες», δήλωσε ο Αλεξάντερ Στουμπ.

Η τοποθέτησή του αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα για τη Βόρεια Ευρώπη.

Η Φινλανδία διαθέτει εκτεταμένα χερσαία σύνορα με τη Ρωσία, ενώ η ένταξή της στο ΝΑΤΟ το 2023 μετέβαλε ριζικά το στρατηγικό περιβάλλον στην περιοχή της Βαλτικής.

Η Νορβηγία, επίσης μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρεί σύνορα με τη Ρωσία και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ασφάλεια στον Αρκτικό Βορρά.

Για τις δύο χώρες, συνεπώς, η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, αλλά συνδέεται άμεσα με τη δική τους ασφάλεια.

Στέρε: «Η καταστροφή θα επηρεάσει γενιές»

Ο Νορβηγός πρωθυπουργός επικεντρώθηκε στο ανθρώπινο κόστος της σύγκρουσης.

«Ο πόλεμος έχει τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές και υλικές καταστροφές. Ο πόνος και η καταστροφή θα επηρεάσουν γενιές. Στην τηλεφωνική επικοινωνία τονίσαμε τη σημασία της αποκλιμάκωσης», ανέφερε ο Γιόνας Γκαρ Στέρε.

Παράλληλα, οι δύο ηγέτες ξεκαθάρισαν ότι η πρωτοβουλία τους δεν συνεπάγεται αλλαγή της πολιτικής στήριξης προς την Ουκρανία.

Φινλανδία και Νορβηγία παραμένουν μεταξύ των σημαντικών ευρωπαϊκών υποστηρικτών του Κιέβου, παρέχοντας στρατιωτική, οικονομική και ανθρωπιστική βοήθεια.

Η προσέγγισή τους επιχειρεί να συνδυάσει δύο στόχους: τη συνέχιση της υποστήριξης προς την Ουκρανία και την επαναφορά απευθείας διαύλων επικοινωνίας με τη Μόσχα.

Το Άμπου Ντάμπι στο επίκεντρο της διπλωματικής κινητικότητας

Το τηλεφώνημα συνδέεται άμεσα με τις προετοιμασίες για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι επαφές αναμένεται να πραγματοποιηθούν τον Νοέμβριο στο Άμπου Ντάμπι, με αμερικανική διαμεσολάβηση.

Η προηγούμενη συνάντηση στο Όσλο, στις 20 Οκτωβρίου, είχε συγκεντρώσει τον Αλεξάντερ Στουμπ, τον Γιόνας Γκαρ Στέρε, τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ, μαζί με άλλους δυτικούς αξιωματούχους.

Στη συνέχεια, ο Γουίτκοφ ταξίδεψε στην Αγία Πετρούπολη για συνομιλίες με τον Πούτιν.

Η χρονική αλληλουχία των επαφών αποτυπώνει μια ευρύτερη διπλωματική προσπάθεια, με διαφορετικά κανάλια επικοινωνίας ανάμεσα σε Ουάσιγκτον, Κίεβο, Μόσχα και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Ωστόσο, η επανέναρξη των συνομιλιών δεν εγγυάται ουσιαστική πρόοδο.

Τα ζητήματα των εδαφών, των εγγυήσεων ασφαλείας και της μελλοντικής σχέσης της Ουκρανίας με τη Δύση παραμένουν εξαιρετικά δύσκολα.

Ο Ζελένσκι ενημερώθηκε – Το μήνυμα προς τη Μόσχα

Μετά την επικοινωνία με τον Πούτιν, οι ηγέτες της Φινλανδίας και της Νορβηγίας συνομίλησαν με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Η φινλανδική προεδρία διευκρίνισε ότι η πρωτοβουλία είχε προετοιμαστεί σε συνεννόηση με την ουκρανική πλευρά.

Ο Ζελένσκι ευχαρίστησε τους δύο ηγέτες για τη διπλωματική τους δραστηριότητα, επισημαίνοντας ότι η Ρωσία πρέπει να προχωρήσει σε πραγματικές κινήσεις αποκλιμάκωσης.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις ρωσικές επιθέσεις κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων και κρίσιμων υποδομών της Ουκρανίας.

Ο Ουκρανός πρόεδρος υπογράμμισε:

«Η Ρωσία πρέπει να σταματήσει να παρατείνει τον πόλεμο».

Η συνεννόηση με το Κίεβο αποτελεί σημαντικό στοιχείο της πρωτοβουλίας, καθώς η ουκρανική ηγεσία επιμένει ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία για το μέλλον της χώρας χωρίς τη δική της συμμετοχή.

Ο Πούτιν επιμένει: «Να ληφθούν πλήρως υπόψη τα συμφέροντα της Ρωσίας»

Παρά την επανέναρξη της επικοινωνίας, το Κρεμλίνο δεν έδωσε ενδείξεις ουσιαστικής μεταβολής των θέσεών του.

Σύμφωνα με τη ρωσική ανακοίνωση, ο Πούτιν επανέλαβε ότι οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη ειρηνευτική συμφωνία πρέπει να λαμβάνει πλήρως υπόψη τις απαιτήσεις της Μόσχας.

«Η επίτευξη δίκαιης και μακροπρόθεσμης ειρήνης είναι δυνατή μόνο με την πλήρη και άνευ όρων συνεκτίμηση των νόμιμων συμφερόντων της Ρωσικής Ομοσπονδίας», ανέφερε το Κρεμλίνο.

Παράλληλα, η ρωσική πλευρά κατηγόρησε τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ ότι ακολουθούν συγκρουσιακή πολιτική που παρατείνει τις εχθροπραξίες.

Οι δηλώσεις αυτές δείχνουν ότι η Μόσχα εξακολουθεί να συνδέει την επίλυση του ουκρανικού ζητήματος με ευρύτερες απαιτήσεις για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Το εδαφικό παραμένει ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια.

Η Ρωσία διατηρεί τις διεκδικήσεις της στις κατεχόμενες ουκρανικές περιοχές, ενώ το Κίεβο επιμένει στην προστασία της κυριαρχίας και της εδαφικής του ακεραιότητας.

Η Δανία αντιδρά: «Η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ενωμένη»

Η πρωτοβουλία Φινλανδίας και Νορβηγίας προκάλεσε την αντίδραση της πρωθυπουργού της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν.

Η Δανή ηγέτιδα εξέφρασε επιφυλάξεις για τη χρησιμότητα των μεμονωμένων επαφών με τον Πούτιν.

«Πιστεύω ότι εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να παραμείνουμε ενωμένοι, αντί να ενεργούμε ο καθένας μόνος του», δήλωσε.

Η Φρεντέρικσεν πρόσθεσε ότι δεν διακρίνει σαφείς ενδείξεις πως η Μόσχα επιθυμεί πραγματικά την ειρήνη.

Η παρέμβασή της φέρνει στην επιφάνεια μια ουσιαστική διαφωνία.

Ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν αναγκαία την απευθείας επικοινωνία με τη Ρωσία, προκειμένου να διασφαλιστεί ευρωπαϊκή παρουσία στη διαπραγματευτική διαδικασία.

Άλλες ανησυχούν ότι οι εθνικές πρωτοβουλίες, χωρίς ενιαία ευρωπαϊκή εντολή, μπορεί να αποδυναμώσουν την κοινή στάση απέναντι στη Μόσχα.

Στουμπ και Στέρε διευκρίνισαν ότι συμμετείχαν στην τηλεφωνική επικοινωνία ως ηγέτες των χωρών τους και όχι ως εκπρόσωποι της Ευρώπης συνολικά.

Οι Βρυξέλλες αναζητούν θέση στο τραπέζι

Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξετάζουν τρόπους ενίσχυσης της ευρωπαϊκής εκπροσώπησης στις διπλωματικές συνομιλίες.

Σύμφωνα με ευρωπαϊκά δημοσιεύματα, οι δύο θεσμοί εργάζονται για τη συγκρότηση κοινής ομάδας που θα μπορούσε να εκφράζει τις θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε μελλοντικές επαφές.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναλάβει σημαντικό οικονομικό και πολιτικό βάρος για τη στήριξη της Ουκρανίας, αλλά δεν διαθέτει αντίστοιχο άμεσο ρόλο στις συνομιλίες που πραγματοποιούνται υπό αμερικανική διαμεσολάβηση.

Ζητήματα όπως οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας, η μεταπολεμική ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και οι ευρωπαϊκές εγγυήσεις ασφαλείας απαιτούν ουσιαστική συμμετοχή των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Η απουσία τους από κρίσιμες διαπραγματεύσεις θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα κατά την εφαρμογή μιας μελλοντικής συμφωνίας.

Ο παράγοντας Τραμπ και η νέα ισορροπία ισχύος

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ παραμένει κεντρικός παράγοντας στη διπλωματική προσπάθεια.

Η Ουάσιγκτον διατηρεί απευθείας επικοινωνία με τη Μόσχα και επιδιώκει να επαναφέρει Ρώσους και Ουκρανούς εκπροσώπους στο τραπέζι των συνομιλιών.

Η αμερικανική πρωτοβουλία δημιουργεί ταυτόχρονα ευκαιρίες και ανησυχίες για την Ευρώπη.

Από τη μία πλευρά, η συμμετοχή των ΗΠΑ μπορεί να διευκολύνει την επανεκκίνηση μιας διαδικασίας που έχει επανειλημμένα οδηγηθεί σε αδιέξοδο.

Από την άλλη, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ανησυχούν μήπως μια ενδεχόμενη συμφωνία δεν ενσωματώνει επαρκώς τις δικές τους προτεραιότητες ασφαλείας.

Η Φινλανδία και η Νορβηγία επιχειρούν να διασφαλίσουν ότι οι χώρες που βρίσκονται γεωγραφικά κοντά στη Ρωσία θα έχουν λόγο στις εξελίξεις.

Για τις Βρυξέλλες, το ζητούμενο είναι ευρύτερο: η Ευρώπη να συμμετέχει στη διαμόρφωση της ειρήνης και όχι απλώς να κληθεί να εφαρμόσει αποφάσεις άλλων.

Τοπική εκεχειρία στην Ουκρανία, αλλά ο πόλεμος συνεχίζεται

Η διπλωματική κινητικότητα συμπίπτει με μια περιορισμένη ανθρωπιστική εκεχειρία στην περιοχή Ολέσκι, στη νότια Ουκρανία, η οποία βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο.

Η προσωρινή παύση των εχθροπραξιών αποσκοπεί στη διευκόλυνση της μεταφοράς ανθρωπιστικής βοήθειας προς αμάχους που αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα, φάρμακα και βασικά αγαθά.

Στην προσπάθεια διαμεσολάβησης έχει αναφερθεί και η πρώτη κυρία των Ηνωμένων Πολιτειών Μελάνια Τραμπ.

Ωστόσο, η τοπική αυτή διευθέτηση δεν ισοδυναμεί με γενικευμένη κατάπαυση του πυρός.

Οι ρωσικές επιθέσεις συνεχίζονται σε άλλες περιοχές της Ουκρανίας, καταδεικνύοντας πόσο μεγάλη παραμένει η απόσταση ανάμεσα σε επιμέρους ανθρωπιστικές συμφωνίες και στον συνολικό τερματισμό του πολέμου.

Τα τρία σενάρια για την επόμενη ημέρα

Η νέα διπλωματική πρωτοβουλία δημιουργεί τρεις βασικές προοπτικές.

Πρώτο σενάριο – Η Ευρώπη αποκτά συντονισμένο ρόλο.

Η επικοινωνία Φινλανδίας και Νορβηγίας θα μπορούσε να αποτελέσει αφετηρία για ευρύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις, σε συνεργασία με την Ουκρανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Δεύτερο σενάριο – Εντείνονται οι ευρωπαϊκές διαφωνίες.

Εάν συνεχιστούν οι ξεχωριστές εθνικές πρωτοβουλίες χωρίς κοινό πλαίσιο, οι διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στη Μόσχα ενδέχεται να δυσκολέψουν τη διαμόρφωση ενιαίας στρατηγικής.

Τρίτο σενάριο – Επανέναρξη συνομιλιών χωρίς ουσιαστική πρόοδο.

Οι διαπραγματεύσεις μπορεί να επαναληφθούν, αλλά οι θεμελιώδεις διαφωνίες για τα εδάφη και τις εγγυήσεις ασφαλείας να παραμείνουν άλυτες.

Η τελευταία αυτή εκδοχή αποτελεί σημαντικό ενδεχόμενο, δεδομένης της επιμονής του Κρεμλίνου στις βασικές του απαιτήσεις.

Το μεγάλο γεωπολιτικό ερώτημα: Ποιος θα καθορίσει την ειρήνη;

Η τηλεφωνική επικοινωνία του Πούτιν με τους ηγέτες της Φινλανδίας και της Νορβηγίας αναδεικνύει ένα κρίσιμο δίλημμα για την ευρωπαϊκή διπλωματία.

Για περισσότερο από τέσσερα χρόνια, η Ευρώπη έχει επιχειρήσει να ασκήσει πίεση στη Μόσχα μέσω κυρώσεων και στήριξης προς το Κίεβο.

Τώρα, καθώς οι αμερικανικές πρωτοβουλίες αποκτούν νέα δυναμική, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν τρόπους να διατηρήσουν την ενότητά τους και ταυτόχρονα να αποκτήσουν ουσιαστική συμμετοχή στη διαπραγματευτική διαδικασία.

Η Φινλανδία και η Νορβηγία επέλεξαν την απευθείας επικοινωνία.

Η Δανία προειδοποιεί για τους κινδύνους των μεμονωμένων κινήσεων.

Οι Βρυξέλλες εξετάζουν θεσμικές πρωτοβουλίες, ενώ το Κίεβο επιμένει ότι οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία πρέπει να διασφαλίζει την ουκρανική κυριαρχία.

Το τηλεφώνημα στον Πούτιν δεν σημαίνει ότι η ειρήνη βρίσκεται προ των πυλών. Σηματοδοτεί, όμως, μια νέα φάση στην ευρωπαϊκή διπλωματία, όπου η απευθείας επικοινωνία με τη Μόσχα επανέρχεται ως επιλογή παράλληλα με την πίεση προς το Κρεμλίνο.

Καθώς πλησιάζουν οι διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι, το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν Ρωσία και Ουκρανία θα επιστρέψουν στο τραπέζι.

Είναι εάν μπορεί να διαμορφωθεί μια συμφωνία αποδεκτή από το Κίεβο, η οποία θα προσφέρει ταυτόχρονα αξιόπιστες εγγυήσεις για τη μελλοντική ασφάλεια της Ευρώπης.

Πηγή: pagenews.gr