Φινλανδία: Ενα ορυχείο κάτω από προστατευμένο υγρότοπο δοκιμάζει τις «πράσινες» δεσμεύσεις της Ε.Ε.

Ένα μεγάλο μεταλλευτικό σχέδιο στη βόρεια Φινλανδία θέτει την ΕΕ μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: τη μείωση της εξάρτησής της από την Κίνα σε πρώτες ύλες ή την προστασία ενός από τους τελευταίους ανέγγιχτους υγρότοπους της Ευρώπης.

Ενα φιλόδοξο μεταλλευτικό έργο στη βόρεια Φινλανδία φέρνει την Ευρωπαϊκή Ενωση αντιμέτωπη με ένα δύσκολο δίλημμα: Πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει για να περιορίσει την εξάρτησή της από την Κίνα σε κρίσιμες πρώτες ύλες, όταν το τίμημα ενδέχεται να είναι η καταστροφή ενός από τους τελευταίους παρθένους υγρότοπους της Ευρώπης;

Οπως αναφέρει το Politico, η βρετανική πολυεθνική Anglo American σχεδιάζει την εκμετάλλευση ενός κοιτάσματος χαλκού, νικελίου και κοβαλτίου, μετάλλων απαραίτητων για την ενεργειακή μετάβαση, την τεχνολογία και την άμυνα. Ωστόσο, μέρος του προτεινόμενου ορυχείου Sakatti βρίσκεται κάτω από τον προστατευόμενο υγρότοπο Viiankiaapa, γεγονός που δημιουργεί σοβαρά νομικά και περιβαλλοντικά εμπόδια.

Η φινλανδική κυβέρνηση καλείται πλέον να αποφασίσει εάν θα επιτρέψει την υλοποίησηση του έργου, χορηγώντας εξαίρεση από την ευρωπαϊκή οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία προστατεύει περισσότερα από 1.000 είδη φυτών και ζώων.

Ενα ορυχείο στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη

Το Sakatti έχει χαρακτηριστεί «στρατηγικό έργο» βάσει της ευρωπαϊκής Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Υλες, που αποσκοπεί στη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από την Κίνα.

Σύμφωνα με την Anglo American, η λειτουργία του θα μπορούσε να διπλασιάσει την παραγωγή χαλκού της Φινλανδίας και να αυξήσει κατά 25% την παραγωγή νικελίου. Η εταιρεία υποστηρίζει επίσης ότι η ετήσια συνεισφορά του στη φινλανδική οικονομία θα μπορούσε να πλησιάσει το μισό δισεκατομμύριο ευρώ.

Κάτω από την προστατευόμενη περιοχή βρίσκονται πέντε από τις 17 πρώτες ύλες που περιλαμβάνονται στον ευρωπαϊκό κατάλογο στρατηγικών πρώτων υλών, καθώς και χρυσός και άργυρος.

Ο χαλκός χρησιμοποιείται στα ηλεκτρικά δίκτυα, στα ηλεκτρικά οχήματα, στα φωτοβολταϊκά και στις ανεμογεννήτριες, ενώ το νικέλιο αποτελεί βασικό συστατικό των μπαταριών ιόντων λιθίου.

Ο υγρότοπος που κινδυνεύει

Το Viiankiaapa είναι ένας από τους τελευταίους ευρωπαϊκούς υγροτόπους με ιδιαίτερη μορφολογία, γνωστούς ως string bogs, και φιλοξενεί απειλούμενα είδη πτηνών, όπως ο Μαχητής (ruff). Η περιοχή προστατεύεται τόσο από το ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000 όσο και από τη φινλανδική νομοθεσία για τη διατήρηση των τυρφώνων.

Η Anglo American υποστηρίζει πως οι υπόγειες στοές θα είναι προσβάσιμες από σημεία εκτός της προστατευόμενης περιοχής και ότι όλες οι επιφανειακές εγκαταστάσεις θα βρίσκονται επίσης εκτός αυτής. Ωστόσο, οι αρμόδιες φινλανδικές αρχές εκτιμούν ότι η εξορυκτική δραστηριότητα θα επηρεάσει σοβαρά τα υπόγεια ύδατα και, κατ’ επέκταση, τα οικοσυστήματα που εξαρτώνται από αυτά.

Η ίδια η εταιρεία προβλέπει ότι η στάθμη των υπόγειων υδάτων ενδέχεται να μειωθεί έως και κατά 30 εκατοστά. Για τον περιορισμό των επιπτώσεων έχει ήδη εξαιρέσει από τον σχεδιασμό ένα μικρότερο, γειτονικό κοίτασμα.

Μπορεί να αποκατασταθεί η περιβαλλοντική ζημιά;

Η Anglo American προτείνει την αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοτόπων σε γειτονικές περιοχές, υποστηρίζοντας ότι μπορεί έτσι να αντισταθμίσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ομως, σύμφωνα με την αρμόδια αδειοδοτική αρχή της Φινλανδίας, το σχέδιο ενδέχεται να προστατεύσει μόλις τρεις από τους 12 προστατευόμενους οικοτόπους και είδη που θα επηρεαστούν.

Σε αξιολόγησή της τον Οκτώβριο, η Αρχή έκρινε ότι τα προτεινόμενα μέτρα είναι «ανεπαρκή για την αντιστάθμιση του συνόλου της ζημιάς που προκαλεί το μεταλλευτικό έργο, όπως απαιτεί η οδηγία για τους οικοτόπους». Ανάλογες επιφυλάξεις διατυπώνει και η φινλανδική δασική διοίκηση, επισημαίνοντας ότι η αποκατάσταση γειτονικών υγροτόπων μπορεί να θεωρηθεί επαρκής μόνο εάν οι οικότοποι φτάσουν σε ανάλογη ή καλύτερη κατάσταση. «Η ζημιά σε οικοτόπους που βρίσκονται σε εξαιρετική κατάσταση δεν μπορεί να αντισταθμιστεί από περιοχές που παραμένουν σε χειρότερη κατάσταση ακόμη και μετά την αποκατάσταση», αναφέρει.

Η εταιρεία, από την πλευρά της, επισημαίνει ότι έχει ήδη αποκτήσει και θέσει υπό προστασία σχεδόν 3.000 εκτάρια παλαιού δάσους στο Ινάρι της Λαπωνίας, προκειμένου να αντισταθμίσει τις επιπτώσεις σε εμπορικά εκμεταλλευόμενες δασικές εκτάσεις εκτός της προστατευόμενης περιοχής.

Η Σίσλι Πιισίλα, επικεφαλής της τοπικής οργάνωσης της Φινλανδικής Ενωσης για την Προστασία της Φύσης στη Λαπωνία, εκφράζει αμφιβολίες για τη δυνατότητα πλήρους αποκατάστασης. Οπως εξηγεί, η επαναφορά της στάθμης των υδάτων μπορεί να είναι σχετικά γρήγορη, όμως η προστασία των πιο ευάλωτων ειδών θα αποτελέσει το «δυσκολότερο» μέρος.

Ο φόβος ενός επικίνδυνου προηγούμενου

Η υπόθεση ωστόσο, δεν αφορά μόνο τη Φινλανδία, αλλά την Ευρώπη γενικότερα. Ερευνα του Climate Home News διαπίστωσε ότι 11 από τα 23 στρατηγικά μεταλλευτικά έργα που εντάχθηκαν στον πρώτο κύκλο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη του ενός χιλιομέτρου από περιοχές Natura 2000, ενώ τρία, μεταξύ των οποίων το Sakatti, επικαλύπτονται άμεσα με προστατευόμενες εκτάσεις.

Οι Φινλανδοί ευρωβουλευτές των Πρασίνων Μαρία Οχισάλο και Βίλε Νιινίστο έχουν ζητήσει διευκρινίσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με το ενδεχόμενο η έγκριση του έργου να δημιουργήσει προηγούμενο για άλλες προστατευόμενες περιοχές. «Εάν ανοίξουμε αυτή την πόρτα και η Φινλανδία πει στις μεταλλευτικές εταιρείες ότι είναι ευπρόσδεκτες ακόμη και σε προστατευόμενες φυσικές περιοχές, θα υπάρξει μια ατελείωτη σειρά εταιρειών που θα θεωρούν ότι στη Φινλανδία τα πάντα είναι δυνατά για τον μεταλλευτικό τομέα», προειδοποιεί η Χάνα Χαλμέενπαα, διευθύντρια της Φινλανδικής Ενωσης για την Προστασία της Φύσης και πρώην βουλευτής.

Αντίθετα, η Εμα Τεράμα, επικεφαλής της μονάδας βιοποικιλότητας του φινλανδικού υπουργείου Περιβάλλοντος, υποστηρίζει ότι ενδεχόμενη έγκριση δεν θα δημιουργούσε προηγούμενο, καθώς «κάθε περίπτωση έχει διαφορετικές συνθήκες και αξιολογείται ξεχωριστά».

Η απόφαση που περιμένει η Φινλανδία

Η ευρωπαϊκή οδηγία επιτρέπει εξαιρέσεις όταν δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις και συντρέχουν επιτακτικοί λόγοι δημοσίου συμφέροντος, υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνονται κατάλληλα αντισταθμιστικά μέτρα.

Η Φινλανδία μπορεί να χορηγήσει εξαίρεση χωρίς προηγούμενη άδεια των Βρυξελλών, διακινδυνεύοντας ωστόσο νομικές ενέργειες από την Κομισιόν. Παράλληλα, θα πρέπει να τροποποιηθεί και η εθνική νομοθεσία για την προστασία των τυρφώνων, με την τελική απόφαση να ανήκει στο φινλανδικό Κοινοβούλιο. Το Ελσίνκι έχει ζητήσει τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία αναμένει πρόσθετες πληροφορίες τόσο για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις όσο και για την ετήσια παραγωγική δυνατότητα του ορυχείου.

Το φινλανδικό υπουργείο Περιβάλλοντος έχει δώσει προθεσμία έως τις 31 Ιανουαρίου 2027 για την υποβολή των συμπληρωματικών στοιχείων. Στη συνέχεια, οι αρμόδιες φινλανδικές υπηρεσίες θα τα αξιολογήσουν προτού διαβιβαστούν στην Κομισιόν. Σύμφωνα με την Τεράμα, οι Βρυξέλλες θα χρειαστούν τέσσερις έως έξι μήνες για να καταλήξουν σε απόφαση, ενώ η Φινλανδία δεν μπορεί να προχωρήσει στη δική της απόφαση πριν ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία.

Εάν το έργο εγκριθεί, θα είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας που μεταλλείο θα λάβει τέτοια εξαίρεση από τους ευρωπαϊκούς κανόνες προστασίας της φύσης.

Πηγή: Pagenews.gr