Το αμερικανοϊρανικό Μνημόνιο που δεν τερμάτισε τον πόλεμο

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και η αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων για την Τεχεράνη παρουσιάζονται ως διπλωματική αποκλιμάκωση. Όμως πίσω από το άγνωστο περιεχόμενο του λεγόμενου «Μνημονίου του Ισλαμαμπάντ» διαμορφώνεται ένα νέο μοντέλο αμερικανικής ισχύος: λιγότερος πόλεμος, περισσότερος μόνιμος εξαναγκασμός.

Το Μνημόνιο Τραμπ–Ιράν που δεν έφερε ειρήνη: Η νέα αρχιτεκτονική εξαναγκασμού στη Μέση Ανατολή

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η άρση του αμερικανικού ναυτ

Ο πόλεμος μπορεί να σταμάτησε.

Η πίεση όμως όχι.

Στις 15 Ιουνίου, λίγες ημέρες πριν από την τελετή υπογραφής στο ελβετικό θέρετρο Μπίργκενστοκ, η κυβέρνηση Τραμπ και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν υπέγραψαν ένα μνημόνιο κατανόησης το οποίο σχεδόν κανείς δεν έχει δει. Το κείμενο παραμένει μυστικό, δεν έχει δημοσιευθεί και σύμφωνα με πληροφορίες δεν ξεπερνά τη μιάμιση σελίδα. Παρ’ όλα αυτά, οι συνέπειές του ενδέχεται να διαμορφώσουν τη γεωπολιτική ισορροπία της Μέσης Ανατολής για τα επόμενα χρόνια.

Η δημόσια εικόνα είναι καθησυχαστική.

Τα Στενά του Ορμούζ ανοίγουν ξανά.

Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός αίρεται.

Δισεκατομμύρια δολάρια παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων απελευθερώνονται.

Ξεκινά μια περίοδος εξήντα ημερών διαπραγματεύσεων.

Και οι δύο πλευρές δηλώνουν νικήτριες.

Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ πιο σύνθετη.

Η δύναμη που αποσύρεται χωρίς να φεύγει

Το πρώτο στοιχείο που προκαλεί ερωτήματα είναι στρατιωτικό.

Οι τρεις αμερικανικές ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων που συγκεντρώθηκαν γύρω από το Ιράν —η μεγαλύτερη αμερικανική ναυτική παρουσία στην περιοχή από το 2003— δεν αποχωρούν. Τουλάχιστον όχι ακόμη.

Η συμφωνία υπόσχεται σταδιακή αποχώρηση.

Όχι άμεση αποχώρηση.

Και μόνο εφόσον επιτευχθεί τελική συμφωνία εντός του επόμενου διαστήματος.

Με άλλα λόγια, η στρατιωτική ισχύς που επέβαλε την πίεση παραμένει διαθέσιμη.

Ο αποκλεισμός αίρεται.

Η δυνατότητα επαναφοράς του παραμένει.

Η απειλή δεν εξαφανίζεται.

Απλώς μετατρέπεται σε υπόβαθρο της διαπραγμάτευσης.

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο σημαντική γεωπολιτική διάσταση του μνημονίου.

Η Ουάσιγκτον δεν εγκαταλείπει τα εργαλεία εξαναγκασμού της.

Τα μετατρέπει σε μόνιμο μηχανισμό επιρροής.

Ο πόλεμος που δεν πέτυχε τον στόχο του

Υπάρχει ακόμη μία αντίφαση που δύσκολα αγνοείται.

Ο επίσημος στόχος της αμερικανικής εκστρατείας δεν ήταν απλώς το πυρηνικό πρόγραμμα ή η ελεύθερη ναυσιπλοΐα.

Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ είχε παρουσιάσει τη σύγκρουση ως μια ευκαιρία πολιτικής αλλαγής στο Ιράν. Οι πρώτες επιθέσεις οδήγησαν ακόμη και στον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη της χώρας.

Και όμως, το καθεστώς επιβίωσε.

Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν κατέρρευσε.

Ο κρατικός μηχανισμός παρέμεινε λειτουργικός.

Η εξουσία μεταβιβάστηκε και το σύστημα συνέχισε να υπάρχει.

Με βάση τον αρχικό στόχο, ο πόλεμος δεν κέρδισε.

Με βάση έναν πιο περιορισμένο στόχο —τη διαπραγματευτική πίεση και την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας— πέτυχε μόνο μερικώς.

Αυτό εξηγεί γιατί το μνημόνιο μοιάζει περισσότερο με μετασχηματισμό της πίεσης παρά με πραγματικό τέλος της σύγκρουσης.

Η γέννηση της «λανθάνουσας ισχύος»

Οι μεγάλες δυνάμεις παραδοσιακά αναζητούσαν καθαρές νίκες.

Κατοχή.

Αλλαγή καθεστώτος.

Παράδοση.

Στον 21ο αιώνα, όμως, αυτά τα μοντέλα είναι όλο και πιο ακριβά πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά.

Το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ δείχνει μια διαφορετική λογική.

Όχι νίκη.

Όχι ήττα.

Αλλά διατήρηση ασύμμετρης επιρροής.

Τα ιρανικά κεφάλαια μπορούν να ξαναπαγώσουν.

Ο αποκλεισμός μπορεί να επιστρέψει.

Οι συνομιλίες μπορούν να καταρρεύσουν.

Ο αμερικανικός στόλος μπορεί να παραμείνει στην περιοχή.

Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα όπου η στρατιωτική ισχύς δεν χρειάζεται να χρησιμοποιείται συνεχώς.

Αρκεί να υπάρχει.

Η απειλή της επαναφοράς της πίεσης γίνεται πιο σημαντική από την ίδια την πίεση.

Τα Στενά του Ορμούζ και η ψευδαίσθηση της κυριαρχίας

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συμφωνίας βρίσκεται ίσως στα ίδια τα Στενά του Ορμούζ.

Τυπικά, η Τεχεράνη παρουσιάζεται ως το κράτος που αποφασίζει κυρίαρχα να αποκαταστήσει τη ναυσιπλοΐα.

Ουσιαστικά, όμως, η απόφαση αυτή ελήφθη υπό την πίεση ενός πολυμήνου οικονομικού και στρατιωτικού στραγγαλισμού.

Η εικόνα της κυριαρχίας διατηρείται.

Η ουσία της εξαναγκασμένης συμμόρφωσης παραμένει.

Αυτό ακριβώς καθιστά τη συμφωνία πολιτικά βιώσιμη.

Η Ουάσιγκτον μπορεί να μιλά για αποτροπή.

Η Τεχεράνη μπορεί να μιλά για εθνική αξιοπρέπεια.

Και οι δύο μπορούν να παρουσιάσουν το αποτέλεσμα ως νίκη στο εσωτερικό τους ακροατήριο.

Η νέα μορφή αμερικανικής ηγεμονίας

Η μεγαλύτερη σημασία της συμφωνίας ίσως βρίσκεται πέρα από το Ιράν.

Για δεκαετίες, η αμερικανική ισχύς ταλαντευόταν μεταξύ στρατιωτικής επέμβασης και αποχώρησης.

Το νέο μοντέλο φαίνεται διαφορετικό.

Εξαναγκασμός χωρίς κατοχή.

Πίεση χωρίς διαρκή πόλεμο.

Έλεγχος χωρίς άμεση διοίκηση.

Η ισχύς δεν επιβάλλεται πλέον μέσω στρατευμάτων επί του εδάφους.

Ενσωματώνεται στους όρους της ίδιας της διπλωματικής διευθέτησης.

Το πραγματικό ερώτημα

Οι περισσότεροι αναλυτές θα εστιάσουν στο αν η συμφωνία θα αντέξει.

Ίσως όμως αυτό να είναι το λάθος ερώτημα.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν οι μεγάλες δυνάμεις ανακάλυψαν έναν νέο τρόπο να μετατρέπουν ατελείς στρατιωτικές νίκες σε μόνιμα πολιτικά πλεονεκτήματα.

Η κυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε έναν πόλεμο που δεν πέτυχε τον μέγιστο στόχο του.

Το ιρανικό καθεστώς επιβίωσε.

Όμως η Ουάσιγκτον μπορεί να κέρδισε κάτι διαφορετικό: όχι τη νίκη, αλλά τη δυνατότητα να καθορίζει τους όρους της επόμενης ημέρας.

Αν αυτή η ανάγνωση αποδειχθεί σωστή, το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ δεν θα μείνει στην ιστορία ως η συμφωνία που τερμάτισε έναν πόλεμο.

Θα μείνει ως η συμφωνία που αποκάλυψε πώς οι πόλεμοι του 21ου αιώνα συνεχίζονται αφού σταματήσουν οι μάχες.

Πηγή: pagenews.gr