Νέα ισορροπία ισχύος στο ΝΑΤΟ: Η Ευρώπη καλύπτει τα αμερικανικά κενά πριν από τη Σύνοδο της Άγκυρας

Λίγες εβδομάδες πριν από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, η Συμμαχία εισέρχεται σε μια από τις σημαντικότερες φάσεις στρατηγικής προσαρμογής από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Σύμφωνα με πληροφορίες από το εσωτερικό του ΝΑΤΟ, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη καλύψει σχεδόν όλα τα επιχειρησιακά κενά που δημιουργεί η σταδιακή μείωση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων που διατίθενται για τις αποστολές της Συμμαχίας.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένδειξη μιας βαθύτερης γεωπολιτικής μετατόπισης: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εγκαταλείπουν το ΝΑΤΟ, αλλά ανακατανέμουν στρατηγικούς πόρους προς άλλες περιοχές, με κυριότερη τον Ινδο-Ειρηνικό, όπου η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι θα διαμορφωθεί ο βασικός ανταγωνισμός των επόμενων δεκαετιών.

Η αμερικανική στροφή προς τον Ινδο-Ειρηνικό

Η κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη ενημερώσει τους συμμάχους ότι μειώνει το εύρος των στρατιωτικών δυνατοτήτων που δεσμεύει αποκλειστικά για επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ.

Στη μείωση περιλαμβάνονται:

• μαχητικά αεροσκάφη,
• μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAV),
• αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού,
• ναυτικές μονάδες,
• στρατηγικά βομβαρδιστικά.

Η απόφαση εντάσσεται στη συνολική αμερικανική στρατηγική επανατοποθέτησης στρατιωτικών μέσων, με στόχο την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος απέναντι στην Κίνα και την προετοιμασία για το ενδεχόμενο ταυτόχρονων κρίσεων σε περισσότερα γεωγραφικά μέτωπα.

Η Ευρώπη απαντά με περισσότερες δυνάμεις

Αντί να δημιουργηθεί επιχειρησιακό κενό, οι ευρωπαϊκές χώρες επιτάχυναν την ενίσχυση των δικών τους στρατιωτικών δυνατοτήτων.

Σύμφωνα με πηγές της Συμμαχίας, οι περισσότερες ελλείψεις έχουν ήδη καλυφθεί μέσω:

• αύξησης στρατιωτικών δυνάμεων,
• ενίσχυσης των αεροπορικών μέσων,
• νέων εξοπλιστικών προγραμμάτων,
• μεγαλύτερης διαθεσιμότητας ευρωπαϊκών μονάδων.

Το μοναδικό σημαντικό επιχειρησιακό κενό που εξακολουθεί να παραμένει αφορά τα στρατηγικά βομβαρδιστικά, μια δυνατότητα που εξακολουθεί να αποτελεί σχεδόν αποκλειστικό πλεονέκτημα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το μήνυμα προς τη Μόσχα

Η προσαρμογή αυτή έχει και σαφή αποτρεπτική διάσταση.

Η Ρωσία παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στον τρόπο ανάπτυξης των νατοϊκών δυνάμεων, ιδιαίτερα μετά τη σημαντική ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Η ταχεία αναπλήρωση των αμερικανικών κενών επιδιώκει να διατηρήσει την αξιοπιστία των αμυντικών σχεδίων του ΝΑΤΟ και να αποτρέψει οποιαδήποτε εντύπωση επιχειρησιακής αποδυνάμωσης.

Η Ευρώπη αναλαμβάνει μεγαλύτερο βάρος

Η εξέλιξη αποτελεί ίσως την πιο απτή απόδειξη ότι η Ευρώπη αρχίζει να ανταποκρίνεται σε μια απαίτηση που η Ουάσιγκτον διατυπώνει εδώ και χρόνια:

να αναλάβουν οι Ευρωπαίοι μεγαλύτερο μερίδιο της συλλογικής άμυνας.

Η σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία φαίνεται πλέον να μεταφράζεται όχι μόνο σε δημοσιονομικά μεγέθη αλλά και σε πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες.

Η επιτάχυνση προμηθειών:

• μαχητικών αεροσκαφών,
• συστημάτων αεράμυνας,
• drones,
• μέσων επιμελητείας,
• πυρομαχικών,

αρχίζει να μειώνει σταδιακά την εξάρτηση της Ευρώπης από τις αμερικανικές συμβατικές δυνατότητες.

Το μεγάλο κενό: Στρατηγικά βομβαρδιστικά και πυρηνική αποτροπή

Παρά τη σημαντική πρόοδο, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κρίσιμους τομείς υψηλής στρατηγικής αξίας.

Μεταξύ αυτών:

• στρατηγικά βομβαρδιστικά μεγάλης ακτίνας δράσης,
• στρατηγικές μεταφορές,
• δορυφορικές πληροφορίες,
• συστήματα παγκόσμιας επιτήρησης,
• πυρηνική αποτροπή.

Πρόκειται για δυνατότητες που απαιτούν δεκαετίες επενδύσεων και πολύ υψηλό τεχνολογικό επίπεδο, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την πλήρη ευρωπαϊκή αυτονόμηση στο ορατό μέλλον.

Το ΝΑΤΟ αλλάζει χωρίς να αποδυναμώνεται

Η αναδιάρθρωση που βρίσκεται σε εξέλιξη δεν συνιστά αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Αντίθετα, αντανακλά μια στρατηγική ανακατανομή ευθυνών μέσα στη Συμμαχία.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να απελευθερώσει στρατιωτικούς πόρους για τον ανταγωνισμό με την Κίνα, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τις δεσμεύσεις της έναντι του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ.

Για τους Ευρωπαίους συμμάχους, αυτό σημαίνει ότι η συλλογική άμυνα δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στην αμερικανική στρατιωτική υπεροχή.

Η Σύνοδος της Άγκυρας και η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας

Η επερχόμενη Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα αναμένεται να αποτελέσει ακόμη έναν σταθμό στην πορεία προς μια περισσότερο ισορροπημένη διατλαντική σχέση.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εκτιμάται ότι θα παρουσιάσουν νέες δεσμεύσεις για:

• αύξηση αμυντικών δαπανών,
• ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας,
• κοινά εξοπλιστικά προγράμματα,
• ανάπτυξη στρατιωτικών δυνατοτήτων υψηλής τεχνολογίας.

Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, παραμένει η διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ της αυξανόμενης ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας και της διατήρησης της αμερικανικής πυρηνικής και στρατηγικής ομπρέλας.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι το ΝΑΤΟ δεν εισέρχεται σε περίοδο αποδυνάμωσης, αλλά σε μια νέα φάση κατανομής ρόλων, όπου η Ευρώπη καλείται να αναλάβει μεγαλύτερη επιχειρησιακή ευθύνη, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες αναπροσανατολίζουν μέρος της στρατιωτικής τους ισχύος προς τον Ινδο-Ειρηνικό. Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες μεταβολές στη διατλαντική αρχιτεκτονική ασφάλειας των τελευταίων δεκαετιών.