Ενεργειακή κρίση: «Μάχη» κυβέρνησης–αντιπολίτευσης για τα καύσιμα και την ακρίβεια

Η κυβέρνηση απαντά με επιδότηση 10 λεπτών στο diesel και έκπτωση από τα διυλιστήρια, υπερασπιζόμενη τη στρατηγική των στοχευμένων μέτρων. Η αντιπολίτευση καταγγέλλει «ψίχουλα», καρτέλ και υπερφορολόγηση, ενώ η τιμή στην αντλία παραμένει πάνω από τα 2 ευρώ και ο φόβος ενός δύσκολου χειμώνα επιστρέφει.

Η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών του πετρελαίου δημιουργεί τις πρώτες προσδοκίες ότι η ένταση στην ενεργειακή αγορά μπορεί να περιοριστεί. Στην Ελλάδα, όμως, η πολιτική σύγκρουση για τα καύσιμα, την ακρίβεια και τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια μόλις αρχίζει.

Η μέση τιμή της αμόλυβδης και του πετρελαίου κίνησης κινείται πλέον πάνω από το ψυχολογικό όριο των 2 ευρώ ανά λίτρο, μεταφέροντας ισχυρές πιέσεις όχι μόνο στους οδηγούς αλλά σε ολόκληρη την παραγωγική και εμπορική αλυσίδα.

Από το Σάββατο 1η Αυγούστου ενεργοποιείται κρατική επιδότηση 10 λεπτών ανά λίτρο στο diesel, η οποία, σε συνδυασμό με την έκπτωση 5 λεπτών από τα διυλιστήρια, διαμορφώνει συνολική ελάφρυνση 15 λεπτών ανά λίτρο έως το τέλος Αυγούστου.

Η κυβερνητική γραμμή είναι ότι η παρέμβαση είναι στοχευμένη και προσανατολισμένη στο καύσιμο που επηρεάζει περισσότερο το κόστος μεταφορών, παραγωγής και διανομής αγαθών. Η αντιπολίτευση, αντίθετα, υποστηρίζει ότι τα μέτρα δεν αντιμετωπίζουν τη ρίζα του προβλήματος και αφήνουν ανέγγιχτα τα υψηλά φορολογικά έσοδα και τα περιθώρια κέρδους στην αγορά.

Γιατί η κυβέρνηση επέλεξε το diesel

Η επιλογή του πετρελαίου κίνησης δεν είναι τυχαία.

Το diesel χρησιμοποιείται εκτεταμένα:

• στις εμπορευματικές μεταφορές,
• στα φορτηγά και στα επαγγελματικά οχήματα,
• στην αγροτική παραγωγή,
• στην οικοδομή,
• στη βιομηχανία,
• στην τροφοδοσία των καταστημάτων.

Επομένως, κάθε αύξηση στην τιμή του μεταφέρεται σταδιακά στο τελικό κόστος των προϊόντων. Από τα τρόφιμα και τις πρώτες ύλες μέχρι τις υπηρεσίες και τα οικοδομικά υλικά, η τιμή του diesel λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής πληθωρισμού.

Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος προειδοποίησε ότι οι αυξήσεις στο συγκεκριμένο καύσιμο επιβαρύνουν ολόκληρη την οικονομική αλυσίδα:

«Οι τιμές ειδικά στο diesel επηρεάζουν ολόκληρη την αλυσίδα, αυξάνουν το κόστος για όλα τα προϊόντα.»

Παράλληλα, συνέδεσε την ενεργειακή πίεση με τις πολεμικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία, προειδοποιώντας ότι η παράταση της αστάθειας μπορεί να οδηγήσει σε έναν εξαιρετικά δύσκολο χειμώνα με μεγαλύτερες πληθωριστικές πιέσεις.

Το diesel ακριβότερο από την αμόλυβδη

Το τελευταίο διάστημα το πετρέλαιο κίνησης έχει ξεπεράσει σε αρκετές περιπτώσεις την αμόλυβδη, μια εξέλιξη με ιδιαίτερη οικονομική σημασία.

Η αύξηση δεν περιορίζεται στο κόστος μετακίνησης των νοικοκυριών. Περνά άμεσα στα μεταφορικά, στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων και στην τροφοδοσία των νησιών και των απομακρυσμένων περιοχών.

Αυτό εξηγεί γιατί η κυβέρνηση επέλεξε μια οριζόντια παρέμβαση στην αντλία για το diesel αντί ενός νέου γενικού επιδόματος προς όλους τους καταναλωτές.

Η παρέμβαση αυτή, πάντως, δεν είναι η πρώτη κρατική ενίσχυση στην αγορά καυσίμων. Προηγούμενα κυβερνητικά πακέτα είχαν προβλέψει επιδότηση του diesel με διαφορετικό ύψος και διάρκεια, ως μέρος των μέτρων αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης.

Χατζηδάκης: «Δεν θα μείνουμε με σταυρωμένα χέρια»

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης υπερασπίστηκε τη λογική των παρεμβάσεων, δηλώνοντας:

«Δεν θα μείνουμε μακριά από τα προβλήματα της κοινωνίας και δεν θα παραμείνουμε με σταυρωμένα χέρια.»

Το κυβερνητικό επιτελείο επιχειρεί να παρουσιάσει τα μέτρα ως μέρος μιας ισορροπημένης στρατηγικής: στήριξη της κοινωνίας, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα.

Η βασική θέση της κυβέρνησης είναι ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι:

• προσωρινές,
• στοχευμένες,
• δημοσιονομικά μετρημένες,
• προσαρμοσμένες στην εξέλιξη των διεθνών τιμών.

Η κυβέρνηση απορρίπτει τις προτάσεις για γενικευμένη μείωση φόρων στα καύσιμα, υποστηρίζοντας ότι το κόστος θα ήταν μεγάλο, το δημοσιονομικό αποτέλεσμα αβέβαιο και η τελική ωφέλεια για τον καταναλωτή όχι πάντοτε εγγυημένη.

Το πλεόνασμα των 4,49 δισ. και η πολιτική μάχη για τον δημοσιονομικό χώρο

Η αντιπαράθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη ένταση λόγω της πορείας των κρατικών εσόδων.

Το πρωτογενές πλεόνασμα έφτασε τα 4,49 δισ. ευρώ στο πρώτο εξάμηνο, με ισχυρή συμβολή των εισπράξεων από τον ΦΠΑ και τον φόρο εισοδήματος.

Αντίθετα, οι εισπράξεις από τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα καύσιμα κινήθηκαν χαμηλότερα από τον στόχο, γεγονός που αποδίδεται στην πίεση που προκαλούν οι υψηλές τιμές στην κατανάλωση.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της πολιτικής σύγκρουσης.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το πλεόνασμα δεν μπορεί να θεωρηθεί διαθέσιμο στο σύνολό του για νέες παροχές, καθώς πρέπει να τηρούνται οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες και να διατηρούνται αποθέματα απέναντι σε νέες κρίσεις.

Η αντιπολίτευση απαντά ότι η υπεραπόδοση των φόρων δημιουργεί χώρο για πιο γενναίες παρεμβάσεις και κατηγορεί την κυβέρνηση ότι χρηματοδοτεί τα πλεονάσματα μέσω της ακρίβειας.

Μαρινάκης: Οι προτάσεις της αντιπολίτευσης θα μηδένιζαν τα περιθώρια

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης υπερασπίστηκε τη δημοσιονομική στρατηγική, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να αποδεχθεί το σύνολο των προτάσεων της αντιπολίτευσης χωρίς αξιολόγηση του κόστους.

«Αν είχαμε υιοθετήσει τις προτάσεις της αντιπολίτευσης και είχαμε πάρει όλα τα δυνατά και αδύνατα μέτρα που ουδέποτε αξιολογήθηκαν από την πρώτη στιγμή, δεν θα υπήρχε κανένα δημοσιονομικό περιθώριο.»

Η θέση αυτή αποτυπώνει το βασικό κυβερνητικό επιχείρημα: ότι οι οριζόντιες μειώσεις φόρων και οι συνεχείς επιδοτήσεις μπορεί να προσφέρουν πρόσκαιρη ανακούφιση, αλλά θα αποδυναμώσουν τη δυνατότητα του κράτους να παρέμβει σε περίπτωση μεγαλύτερης κρίσης.

Η κυβέρνηση προβάλλει επίσης ως προηγούμενο τις παρεμβάσεις σε ηλεκτρικό ρεύμα, φυσικό αέριο και υγρά καύσιμα, υποστηρίζοντας ότι επιδοτήσεις, πλαφόν και συμφωνίες με την αγορά έχουν περιορίσει μέρος της επιβάρυνσης για τους καταναλωτές.

ΠΑΣΟΚ: «Ανήθικη προσπάθεια οικειοποίησης»

Το ΠΑΣΟΚ ανεβάζει τους τόνους και κατηγορεί την κυβέρνηση ότι επιχειρεί να παρουσιάσει ως δική της επιτυχία ακόμη και παρεμβάσεις που χρηματοδοτούνται από τα χρήματα των φορολογουμένων.

Ο εκπρόσωπος Τύπου του κόμματος, Κώστας Τσουκαλάς, δήλωσε:«Η κυβέρνηση κάνει μια ανήθικη προσπάθεια να οικειοποιηθεί τα πάντα.»

Η Χαριλάου Τρικούπη υποστηρίζει ότι η κυβερνητική πολιτική χαρακτηρίζεται από καθυστερημένες και αποσπασματικές παρεμβάσεις, ενώ ταυτόχρονα το κράτος επωφελείται από την αύξηση των εσόδων του ΦΠΑ όσο ανεβαίνουν οι τιμές.

Το ΠΑΣΟΚ αναμένεται να επιμείνει σε μέτρα όπως:

• στοχευμένη μείωση έμμεσων φόρων,
• αυστηρότεροι έλεγχοι στην αγορά,
• παρεμβάσεις για τον περιορισμό των περιθωρίων κέρδους,
• ενίσχυση των ευάλωτων νοικοκυριών,
• στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων και αγροτών.

Το πολιτικό του στοίχημα είναι να πείσει ότι μπορεί να συνδυάσει μεγαλύτερη κοινωνική προστασία με δημοσιονομική αξιοπιστία.

ΚΚΕ: Η ενεργειακή ακρίβεια είναι αποτέλεσμα της πολεμικής εμπλοκής

Το ΚΚΕ συνδέει την αύξηση των τιμών με τη βαθύτερη στρατηγική εμπλοκή της χώρας στις διεθνείς συγκρούσεις και με την απελευθερωμένη αγορά ενέργειας.

Σύμφωνα με την κριτική του κόμματος:

«Η σταθερότητα την οποία επαγγέλλεται η κυβέρνηση και τα άλλα κόμματα σημαίνει για τον λαό πολεμική εμπλοκή, ανασφάλεια, μεγάλες ανατιμήσεις και ακρίβεια.»

Το ΚΚΕ υποστηρίζει ότι οι προσωρινές επιδοτήσεις δεν ανατρέπουν τον μηχανισμό παραγωγής των υψηλών τιμών και ζητά κατάργηση των χρηματιστηριακών μηχανισμών στην ενέργεια, δραστική φορολογική ελάφρυνση των λαϊκών νοικοκυριών και αλλαγή του ευρωπαϊκού ενεργειακού πλαισίου.

Σε προηγούμενες παρεμβάσεις του έχει συνδέσει την ενεργειακή ακρίβεια με το χρηματιστήριο ενέργειας, τις τιμές των ρύπων και τις κυρώσεις, προτείνοντας βαθύτερες αλλαγές και όχι μόνο επιδοτήσεις.

Βελόπουλος: «Ψίχουλα στους Έλληνες, κέρδη στα καρτέλ»

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης Κυριάκος Βελόπουλος εξαπέλυσε επίθεση κατά της κυβέρνησης, υποστηρίζοντας ότι η πολιτική των επιδομάτων δεν περιορίζει την αισχροκέρδεια.

«Ο πρωθυπουργός δεν τάζει τίποτα. Αλλά ταΐζει τα καρτέλ της αισχροκέρδειας, δίνοντας ψίχουλα–επιδόματα στους Έλληνες.»

Η κριτική του εστιάζει στην άποψη ότι οι επιδοτήσεις καταλήγουν να στηρίζουν τις υψηλές τιμές, καθώς το κράτος καλύπτει μέρος του κόστους χωρίς να επιβάλλει ουσιαστική μείωση των περιθωρίων κέρδους.

Πρόκειται για επιχείρημα που απευθύνεται κυρίως στα νοικοκυριά και στους επαγγελματίες που θεωρούν ότι οι ενισχύσεις εξανεμίζονται πριν φτάσουν στην πραγματική οικονομία.

Οι πρατηριούχοι περιμένουν μικρή νέα άνοδο

Παρά την πτώση των διεθνών τιμών, οι πρατηριούχοι αναμένουν μικρή άνοδο στην αντλία την Τρίτη.

Η διαφορά χρόνου ανάμεσα στη διεθνή αγορά, στα διυλιστήρια, στις εταιρείες εμπορίας και στα πρατήρια σημαίνει ότι η μείωση του αργού δεν περνά αυτομάτως ούτε άμεσα στον τελικό καταναλωτή.

Η τελική τιμή επηρεάζεται από:

• το κόστος αγοράς και διύλισης,
• τις συναλλαγματικές ισοτιμίες,
• τη μεταφορά,
• τους φόρους,
• τα εμπορικά περιθώρια,
• τη γεωγραφική θέση του πρατηρίου.

Έτσι, η αποκλιμάκωση στις διεθνείς αγορές μπορεί να χρειαστεί αρκετές ημέρες για να αποτυπωθεί στις αντλίες, ενώ σε περίπτωση νέας γεωπολιτικής έντασης μπορεί να ανακοπεί πριν γίνει αισθητή.

Η διεθνής αποκλιμάκωση δεν αρκεί για να μειωθούν αμέσως οι τιμές

Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου υποχωρούν καθώς οι αγορές προεξοφλούν ότι η στρατιωτική αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν δεν θα κλιμακωθεί άμεσα.

Ωστόσο, η ενεργειακή αγορά παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη.

Μια νέα επίθεση στα Στενά του Ορμούζ, ένα περιστατικό σε δεξαμενόπλοιο ή μια διακοπή στις εξαγωγές παραγωγών της Μέσης Ανατολής μπορεί να αντιστρέψει γρήγορα την τάση.

Για την Ελλάδα, η διεθνής τιμή του πετρελαίου είναι μόνο το ένα μέρος της εξίσωσης. Το άλλο είναι η υψηλή φορολογική επιβάρυνση, η οποία περιορίζει την ταχύτητα και το μέγεθος με το οποίο μια πτώση του αργού μεταφέρεται στον καταναλωτή.

Στα ράφια οι μειώσεις από 5% έως 20%

Παράλληλα με την παρέμβαση στα καύσιμα, βρίσκεται στην τελική ευθεία η λεγόμενη εθνική συμφωνία για μειώσεις τιμών σε προϊόντα ευρείας κατανάλωσης.

Οι μειώσεις αναμένεται να κυμανθούν από 5% έως 20% και να αρχίσουν να εμφανίζονται στα ράφια των σούπερ μάρκετ από τις 31 Αυγούστου.

Η κυβέρνηση θεωρεί την πρωτοβουλία κρίσιμο συμπλήρωμα της ενεργειακής πολιτικής, καθώς ο περιορισμός του κόστους καυσίμων δεν αρκεί από μόνος του για να μειωθούν άμεσα οι τιμές των προϊόντων.

Το υπουργείο Ανάπτυξης επιδιώκει συμφωνίες με προμηθευτές, βιομηχανίες και αλυσίδες λιανικής, ώστε να υπάρξει ορατή αποκλιμάκωση σε βασικά αγαθά.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι μειώσεις θα αφορούν πραγματικά δημοφιλείς κωδικούς και εάν θα διατηρηθούν για επαρκές χρονικό διάστημα ώστε να γίνουν αισθητές στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Το θεσμικό δίλημμα: Μόνιμες φοροελαφρύνσεις ή έκτακτες επιδοτήσεις;

Η αντιπαράθεση για τα καύσιμα αποκαλύπτει μια ευρύτερη πολιτική και θεσμική διαφωνία για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζονται οι κρίσεις.

Η κυβέρνηση προτιμά τις έκτακτες και στοχευμένες ενισχύσεις, επειδή:

• μπορούν να σταματήσουν όταν υποχωρήσει η κρίση,
• έχουν συγκεκριμένο δημοσιονομικό κόστος,
• κατευθύνονται σε επιλεγμένες κοινωνικές ή οικονομικές ομάδες,
• δεν δημιουργούν μόνιμη απώλεια εσόδων.

Η αντιπολίτευση θεωρεί ότι η συνεχής καταφυγή σε επιδόματα:

• δεν αλλάζει τη δομή των τιμών,
• διατηρεί την εξάρτηση των πολιτών από κρατικές παροχές,
• δεν περιορίζει τα ολιγοπώλια,
• επιτρέπει στο κράτος να συνεχίζει να εισπράττει αυξημένους έμμεσους φόρους.

Η συζήτηση αυτή θα ενταθεί όσο πλησιάζει η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης, όπου θα κριθεί αν η κυβέρνηση θα επιλέξει προσωρινές ενισχύσεις ή μονιμότερες φορολογικές παρεμβάσεις.

Η ΔΕΘ και ο φόβος ενός «ενεργειακού χειμώνα»

Η προειδοποίηση του Τάκη Θεοδωρικάκου για έναν δύσκολο χειμώνα δημιουργεί ήδη πολιτική πίεση προς το Μέγαρο Μαξίμου.

Η κυβέρνηση θα πρέπει να σχεδιάσει τα επόμενα βήματά της με βάση διαφορετικά σενάρια:

• νέα άνοδο του πετρελαίου,
• αύξηση του φυσικού αερίου,
• πιέσεις στα τιμολόγια ρεύματος,
• επιβάρυνση των μεταφορών,
• νέο πληθωριστικό κύμα στα τρόφιμα.

Οι προηγούμενες παρεμβάσεις στην ενέργεια περιλάμβαναν επιδοτήσεις, πλαφόν και μέτρα για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ενώ σχεδιάζονται και ειδικότερα πακέτα για την ενεργοβόρο βιομηχανία.

Το ερώτημα είναι εάν τα διαθέσιμα κονδύλια επαρκούν για μια νέα παρατεταμένη περίοδο ενεργειακής αστάθειας.

Το κυβερνητικό στοίχημα

Το Μέγαρο Μαξίμου θέλει να αποδείξει ότι μπορεί να προστατεύσει το διαθέσιμο εισόδημα χωρίς να επιστρέψει σε μια πολιτική ανεξέλεγκτων ελλειμμάτων.

Η επιδότηση του diesel λειτουργεί ως δοκιμή αυτής της στρατηγικής.

Εάν τα 15 λεπτά περάσουν πλήρως στην αντλία και συνδυαστούν με περαιτέρω πτώση των διεθνών τιμών, η κυβέρνηση θα μπορεί να υποστηρίξει ότι η στοχευμένη παρέμβαση λειτούργησε.

Εάν όμως οι τιμές παραμείνουν πάνω από τα 2 ευρώ ή αυξηθούν ξανά, η αντιπολίτευση θα εντείνει την πίεση για γενναία μείωση των φόρων και αυστηρότερους ελέγχους στην αγορά.

Η μάχη δεν αφορά μόνο τα καύσιμα

Πίσω από την τιμή του diesel βρίσκεται μια συνολική πολιτική αντιπαράθεση για:

• το ποιος πληρώνει το κόστος των διεθνών κρίσεων,
• πώς μοιράζεται ο δημοσιονομικός χώρος,
• αν τα πλεονάσματα πρέπει να επιστρέφουν άμεσα στην κοινωνία,
• αν η ακρίβεια αντιμετωπίζεται με επιδοτήσεις ή με μόνιμες μεταρρυθμίσεις,
• αν το κράτος ελέγχει επαρκώς τα καρτέλ και τα περιθώρια κέρδους.

Η προσωρινή πτώση του πετρελαίου μπορεί να προσφέρει ανάσα. Δεν λύνει, όμως, τη θεμελιώδη πολιτική εξίσωση.

Η κυβέρνηση επενδύει στη δημοσιονομική ασφάλεια και στις στοχευμένες παρεμβάσεις. Η αντιπολίτευση επενδύει στην κοινωνική δυσαρέσκεια και υποστηρίζει ότι η στήριξη είναι μικρότερη από τις ανάγκες και μικρότερη από τα φορολογικά έσοδα που γεννά η ίδια η ακρίβεια.

Το αποτέλεσμα θα κριθεί στην αντλία, στα ράφια και τελικά στον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Πηγή: pagenews.gr