ΗΠΑ–Ιράν: Από τις κυρώσεις στις βυθίσεις τάνκερ–Το πετρέλαιο $100 και νέος πόλεμος της «σκιώδους» οικονομίας
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 9 '
Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν περνά σε μία νέα και δυνητικά πολύ πιο επικίνδυνη φάση: από τις τράπεζες, τις μαύρες λίστες και το SWIFT, στα ίδια τα πλοία που μεταφέρουν το ιρανικό πετρέλαιο.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, αμερικανικές δυνάμεις κατέστρεψαν την Τετάρτη πέντε ιρανικά πετρελαιοφόρα — Kaviz, Charminar, Horizon 1, Riesco και Derya — αφού προηγουμένως δόθηκε εντολή στα πληρώματά τους να τα εγκαταλείψουν.
Οι επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν ανοικτά του Kharg Island και στον Κόλπο του Ομάν.
Η απάντηση της Τεχεράνης ήρθε μέσα σε λίγες ώρες, με επιθέσεις εναντίον δέκα πλοίων κοντά στα Στενά του Ορμούζ και εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων εναντίον αμερικανικής βάσης στην Ιορδανία.
Και οι αγορές αντέδρασαν ακαριαία.
Brent: περίπου 100 δολάρια το βαρέλι.
Αμερικανικό 10ετές: 4,92%.
Χρυσός: περίπου 4.440 δολάρια ανά ουγγιά.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται στον συνδυασμό: πετρέλαιο και αποδόσεις ανεβαίνουν μαζί, ενώ ο χρυσός δεν πραγματοποιεί αντίστοιχο άλμα.
Η αγορά, τουλάχιστον στην πρώτη αντίδραση, δεν τιμολογεί απλώς πανικό. Τιμολογεί ενεργειακό και πληθωριστικό σοκ.
Ρούμπιο: «Κάθε φορά που χτυπούν, θα χάνουν τάνκερ»
Η πολιτική λογική πίσω από την αμερικανική κλιμάκωση αποτυπώθηκε στη δήλωση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
«Το Ιράν συνεχίζει να προσπαθεί να πλήξει αμερικανικά πολεμικά πλοία και κάθε φορά που το κάνει… θα χάνει τάνκερ», δήλωσε.
Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική μετατόπιση.
Μέχρι τώρα, το μεγαλύτερο μέρος της αμερικανικής πίεσης στις ιρανικές πετρελαϊκές εξαγωγές στηριζόταν σε οικονομικές κυρώσεις: δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων, αποκλεισμό τραπεζών, κυρώσεις σε ναυτιλιακές εταιρείες, ασφαλιστές, πλοιοκτήτες και καπετάνιους.
Τώρα η Ουάσιγκτον δείχνει ότι είναι έτοιμη, στο πλαίσιο της πολεμικής σύγκρουσης, να χτυπήσει και τη φυσική υποδομή που μεταφέρει το ιρανικό πετρέλαιο.
Το «shadow fleet» του Ιράν μπαίνει στη γραμμή πυρός
Εδώ βρίσκεται το μεγάλο γεωοικονομικό story.
Το Ιράν έχει αναπτύξει εδώ και χρόνια έναν στόλο εκατοντάδων δεξαμενόπλοιων με αδιαφανείς δομές ιδιοκτησίας, συχνές αλλαγές σημαίας, μεταφορτώσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο και πρακτικές απόκρυψης ή παραποίησης της θέσης τους μέσω AIS.
Στόχος είναι ένας: να συνεχίσει να μεταφέρει πετρέλαιο — κυρίως προς την Ασία και ιδιαίτερα την Κίνα — παρά τις δυτικές κυρώσεις.
Μέχρι τώρα η Ουάσιγκτον κυνηγούσε κυρίως το δίκτυο πίσω από τα πλοία.
Τώρα χτυπά τα ίδια τα πλοία.
Και αυτή είναι μία τεράστια διαφορά.
Από την OFAC στο Πολεμικό Ναυτικό
Η αλλαγή γίνεται ακόμη πιο καθαρή εάν εξετάσει κανείς τι συνέβαινε λίγες ημέρες νωρίτερα.
Στις 4 Σεπτεμβρίου, η αμερικανική OFAC επέβαλε κυρώσεις στην τουρκική Golden Global Yatırım Bankası, κατηγορώντας την ότι διευκόλυνε τη μεταφορά δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων για λογαριασμό της Quds Force των Φρουρών της Επανάστασης και τη διοχέτευση κινεζικών πληρωμών για ιρανικό πετρέλαιο μέσω τουρκικών λογαριασμών.
Η τράπεζα αρνείται τις κατηγορίες, ενώ η Άγκυρα έχει αντιδράσει.
Το συγκεκριμένο μέτωπο εντάσσεται στην αμερικανική εκστρατεία οικονομικής απομόνωσης της Τεχεράνης: χτύπημα στους λογαριασμούς, στις ανταποκρίτριες τράπεζες και τελικά στην πρόσβαση στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Μέσα σε λίγες ημέρες, όμως, η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να κινείται σε δύο παράλληλες γραμμές:
οικονομικός στραγγαλισμός στην ξηρά — στρατιωτική καταστροφή της εφοδιαστικής στη θάλασσα.
Γιατί το Brent στα $100 αλλάζει τα πάντα
Η άνοδος του Brent πάνω από τα 100 δολάρια δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό headline.
Εάν οι τιμές παραμείνουν σε αυτά τα επίπεδα, οι επιπτώσεις περνούν γρήγορα στην πραγματική οικονομία: καύσιμα, μεταφορές, αεροπορικές εταιρείες, ναυτιλία, βιομηχανικό κόστος και τελικά πληθωρισμός.
Αυτό εξηγεί και γιατί η άνοδος των αποδόσεων των αμερικανικών ομολόγων είναι τόσο σημαντική.
Σε ένα κλασικό γεωπολιτικό σοκ, οι επενδυτές συχνά αγοράζουν αμερικανικά κρατικά ομόλογα ως ασφαλές καταφύγιο, πιέζοντας τις αποδόσεις χαμηλότερα.
Εδώ συμβαίνει το αντίθετο.
Η αγορά φοβάται ότι ακριβότερη ενέργεια σημαίνει περισσότερο πληθωρισμό — και ενδεχομένως υψηλότερα επιτόκια για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ποιοι κερδίζουν από το πετρέλαιο των $100
Υπάρχουν ήδη σαφείς οικονομικοί κερδισμένοι.
Οι παραγωγοί του Κόλπου που μπορούν να συνεχίσουν να εξάγουν με ασφάλεια πωλούν σε πολύ υψηλότερες τιμές.
Το ίδιο και οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες.
Αλλά υπάρχει μια τεράστια προϋπόθεση: το Ορμούζ.
Εάν η σύγκρουση επηρεάσει σοβαρά τη δυνατότητα διέλευσης από τα Στενά, ακόμη και οι παραγωγοί που επωφελούνται από τις υψηλές τιμές θα αντιμετωπίσουν προβλήματα εξαγωγής.
Γι’ αυτό και το πραγματικό risk premium δεν αφορά μόνο πόσα ιρανικά βαρέλια θα χαθούν.
Αφορά πόσο ασφαλές παραμένει το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη.
Οι τράπεζες μπαίνουν στον πόλεμο
Υπάρχει όμως και δεύτερο μέτωπο, λιγότερο θεαματικό αλλά εξίσου σημαντικό.
Οι τράπεζες.
Κάθε ιρανική εξαγωγή πετρελαίου χρειάζεται τελικά κάποιον μηχανισμό πληρωμής. Και όσο η Ουάσιγκτον κλείνει την πρόσβαση σε δολάρια, correspondent banking και SWIFT, τόσο αυξάνεται η πίεση προς εναλλακτικά συστήματα.
Shell companies.
Promissory notes.
Stablecoins.
Crypto rails.
Δίκτυα διακανονισμού έξω από το παραδοσιακό τραπεζικό σύστημα.
Και εδώ η ιστορία του Ιράν συναντά τη Ρωσία.
Από το Ιράν στη Ρωσία: Η Μόσχα παρακολουθεί
Το ρωσικό δίκτυο A7 φέρεται να έχει χρησιμοποιήσει ένα πολύπλοκο σύστημα εταιρειών-βιτρίνα, γραμματίων και ψηφιακών μηχανισμών για τη διεκπεραίωση δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε συναλλαγές συνδεδεμένες με τη Ρωσία.
Η αρχιτεκτονική είναι διαφορετική, αλλά η στρατηγική λογική παρόμοια:
όταν η Δύση ελέγχει τις τράπεζες, δημιουργείς παράλληλο χρηματοπιστωτικό δίκτυο.
Όταν ελέγχει τις ασφαλιστικές, δημιουργείς shadow fleet.
Όταν επιβάλλει κυρώσεις στις σημαίες, αλλάζεις σημαία.
Όταν εντοπίζει τον πραγματικό ιδιοκτήτη, προσθέτεις ακόμη μία εταιρεία-βιτρίνα.
Αυτός είναι ο ατελείωτος πόλεμος μεταξύ κυρώσεων και παράκαμψης κυρώσεων.
Μόνο που τώρα εμφανίζεται ένα νέο στοιχείο: τι συμβαίνει όταν η μία πλευρά σταματά να κυνηγά τη νομική δομή και καταστρέφει το ίδιο το asset;
Το επικίνδυνο προηγούμενο για τα ρωσικά τάνκερ
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη ευρωπαϊκή διάσταση.
Η Ευρώπη έχει ήδη εντείνει τις επιχειρήσεις εναντίον πλοίων που συνδέονται με τον ρωσικό «σκιώδη στόλο», ιδιαίτερα στη Βαλτική.
Μέχρι σήμερα, όμως, η ευρωπαϊκή πρακτική αφορά κυρώσεις, ελέγχους, κατασχέσεις και κρατήσεις πλοίων — όχι στρατιωτική καταστροφή τους.
Γι’ αυτό χρειάζεται μεγάλη προσοχή στην αναλογία.
Οι αμερικανικές επιθέσεις στα ιρανικά τάνκερ πραγματοποιούνται μέσα σε ενεργή πολεμική σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν. Αυτό δεν δημιουργεί αυτομάτως νομικό ή επιχειρησιακό προηγούμενο που επιτρέπει σε ευρωπαϊκές χώρες να βυθίζουν πλοία που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο.
Δημιουργεί όμως ένα πολιτικό προηγούμενο που θα μελετηθεί πολύ προσεκτικά.
Η νέα εποχή των κυρώσεων: Από το «freeze» στο «destroy»;
Για δεκαπέντε χρόνια, η ισχύς των δυτικών κυρώσεων βασίστηκε σε ένα σημαντικό χαρακτηριστικό: μπορούσαν θεωρητικά να αναστραφούν.
Ένας λογαριασμός παγώνει.
Μια εταιρεία μπαίνει σε blacklist.
Μια τράπεζα χάνει πρόσβαση.
Ένα πλοίο δεσμεύεται.
Αλλά το περιουσιακό στοιχείο εξακολουθεί να υπάρχει.
Η στρατιωτική καταστροφή αλλάζει αυτή τη λογική. Δεν είναι οικονομική κύρωση. Είναι χρήση στρατιωτικής ισχύος με άμεση οικονομική συνέπεια.
Και ακριβώς γι’ αυτό η διάκριση είναι κρίσιμη.
Το επόμενο μεγάλο τεστ είναι τα €176 δισ. της Ρωσίας
Το επόμενο κεφάλαιο αυτής της συζήτησης μπορεί να γραφτεί στην Ευρώπη — όχι με πυραύλους, αλλά με παγωμένα ρωσικά assets.
Την 1η Οκτωβρίου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να βρεθούν αντιμέτωποι με το ζήτημα ενός «reparations loan» ύψους περίπου 176 δισ. ευρώ, συνδεδεμένου με τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας στην Euroclear.
Εκεί υπάρχει ένα διαφορετικό αλλά συγγενές ερώτημα:
μέχρι πού μπορεί να φτάσει η οικονομική ισχύς της Δύσης πριν το «πάγωμα» μετατραπεί σε μη αναστρέψιμη αφαίρεση περιουσίας;
Το Βέλγιο και η ΕΚΤ έχουν λόγους να ανησυχούν για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια τέτοια κίνηση στην εμπιστοσύνη προς το ευρώ και στα ευρωπαϊκά αποθεματικά assets.
Ο πόλεμος του Ιράν μπορεί να αλλάξει και τον πόλεμο των κυρώσεων
Η βύθιση πέντε ιρανικών τάνκερ δεν είναι ακόμη απόδειξη ότι η Δύση εγκαταλείπει το παραδοσιακό μοντέλο οικονομικών κυρώσεων.
Είναι όμως ένα μήνυμα ότι, μέσα σε ενεργό πόλεμο, η Ουάσιγκτον είναι πλέον διατεθειμένη να συνδέσει πολύ πιο άμεσα τη στρατιωτική ισχύ με την οικονομική απομόνωση του αντιπάλου.
Και οι συνέπειες ξεπερνούν κατά πολύ την Τεχεράνη.
Το Πεκίνο παρακολουθεί τι συμβαίνει με τις πληρωμές για ιρανικό πετρέλαιο.
Η Μόσχα παρακολουθεί τι συμβαίνει με τα shadow fleets.
Η Άγκυρα παρακολουθεί τι συμβαίνει με τις τράπεζες.
Οι Βρυξέλλες εξετάζουν πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν με τα παγωμένα ρωσικά assets.
Και οι αγορές έχουν ήδη δώσει τη δική τους πρώτη απάντηση.
Το Brent στα $100 δεν τιμολογεί απλώς έναν ακόμη γύρο πολέμου στη Μέση Ανατολή. Τιμολογεί τον κίνδυνο ο πόλεμος των κυρώσεων να περάσει από το χρηματοπιστωτικό σύστημα στη φυσική υποδομή της παγκόσμιας οικονομίας.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
