Η Άγκυρα ξανανοίγει τις «γκρίζες ζώνες»: Αμφισβητεί ελληνική κυριαρχία με αφορμή τον Τουρισμό
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 10 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Η Άγκυρα ξανανοίγει τις «γκρίζες ζώνες»: Αμφισβητεί ελληνική κυριαρχία με αφορμή τον Τουρισμό
Μια φαινομενικά τεχνική ελληνική απόφαση για τον τουριστικό χωροταξικό σχεδιασμό μετατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες σε νέο ελληνοτουρκικό γεωπολιτικό επεισόδιο.
Με αφορμή το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, η Άγκυρα επανέφερε έναν από τους πλέον ευαίσθητους και επικίνδυνους ισχυρισμούς της για το Αιγαίο: ότι υπάρχουν «γεωγραφικοί σχηματισμοί των οποίων η κυριαρχία δεν παραχωρήθηκε στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες».
Η διατύπωση δεν σημαίνει ότι η Τουρκία αμφισβητεί συλλήβδην πως «τα νησιά του Αιγαίου είναι ελληνικά». Αυτό θα ήταν ανακριβές.
Σημαίνει όμως κάτι εξαιρετικά σοβαρό: ότι η Άγκυρα επιμένει επισήμως στη θεωρία των λεγόμενων “γκρίζων ζωνών”, αμφισβητώντας την ελληνική κυριαρχία επί συγκεκριμένων νησίδων και βραχονησίδων.
Και αυτή η θέση βρίσκεται πλέον ξανά γραμμένη σε επίσημη τουρκική ανακοίνωση.
Η φράση που χτυπά καμπανάκι στην Αθήνα
Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών Öncü Keçeli υποστήριξε ότι το ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο:
«δεν θα έχει καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία στο πλαίσιο των αλληλένδετων ζητημάτων του Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η κυριαρχία δεν παραχωρήθηκε στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών».
Πρόκειται ουσιαστικά για επανάληψη μιας θέσης που η Άγκυρα είχε διατυπώσει και τον Ιούλιο του 2025 με αφορμή τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα. Τότε το τουρκικό ΥΠΕΞ είχε χρησιμοποιήσει σχεδόν την ίδια διατύπωση, αναφερόμενο σε «νησιά, νησίδες και βράχους» των οποίων, κατά την τουρκική θέση, η κυριαρχία δεν έχει παραχωρηθεί στην Ελλάδα.
Άρα δεν πρόκειται για στιγμιαία ρητορική έξαρση.
Πρόκειται για πάγια στρατηγική γραμμή της Άγκυρας.
Η ουσία: η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει μια εσωτερική ελληνική πράξη στο πεδίο των κυριαρχικών διαφορών
Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο είναι ελληνικό εργαλείο σχεδιασμού για την τουριστική ανάπτυξη, τη φέρουσα ικανότητα περιοχών, τις χρήσεις γης και την περιβαλλοντική προστασία.
Η Τουρκία όμως επιχειρεί να του προσδώσει εξωτερική γεωπολιτική διάσταση.
Το επιχείρημά της είναι ότι, εφόσον το πλαίσιο καλύπτει νησιωτικές και θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου, δεν μπορεί να παράγει συνέπειες για την ίδια σε περιοχές όπου θεωρεί ότι υπάρχουν «αλληλένδετα ζητήματα».
Αυτό είναι ακριβώς το σημείο όπου η Αθήνα βλέπει προσπάθεια διεύρυνσης της ελληνοτουρκικής ατζέντας πέρα από την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.
Τι λέει όμως η Συνθήκη της Λωζάννης
Η νομική εικόνα είναι πολύ πιο συγκεκριμένη από τη γενικόλογη τουρκική διατύπωση.
Το Άρθρο 12 της Συνθήκης της Λωζάννης του 1923 επιβεβαιώνει την ελληνική κυριαρχία σε νησιά της Ανατολικής Μεσογείου, μεταξύ αυτών Λήμνο, Σαμοθράκη, Μυτιλήνη, Χίο, Σάμο και Ικαρία, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις.
Η ίδια διάταξη προβλέπει ότι, εκτός αντίθετης πρόβλεψης, νησιά που βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη των τριών μιλίων από τις ασιατικές ακτές παραμένουν υπό τουρκική κυριαρχία.
Άρα η ίδια η Λωζάννη δεν αφήνει ένα απροσδιόριστο κενό κυριαρχίας σε ολόκληρο το Αιγαίο.
Καθορίζει συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο.
Και τα Δωδεκάνησα;
Τα Δωδεκάνησα πέρασαν στην Ελλάδα με τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947, όταν η Ιταλία παραιτήθηκε από την κυριαρχία της επί αυτών υπέρ της Ελλάδας.
Εδώ βρίσκεται και μια από τις βασικές ελληνικές θέσεις απέναντι στη θεωρία των «γκρίζων ζωνών»: ότι η κυριαρχία των νησιών και των εξαρτημένων νησίδων τους έχει ρυθμιστεί από τις διεθνείς συνθήκες και δεν μπορεί να επαναδιαπραγματεύεται μονομερώς δεκαετίες αργότερα.
Η Τουρκία, αντιθέτως, επιχειρεί να διαχωρίσει ορισμένους μικρούς σχηματισμούς και να υποστηρίξει ότι δεν κατονομάστηκαν ή δεν μεταβιβάστηκαν ρητά.
Αυτό είναι το νομικό θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζει τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών».
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ο τουρισμός
Κανείς δεν πιστεύει ότι η νέα ένταση αφορά πραγματικά τον τρόπο οργάνωσης των ξενοδοχειακών επενδύσεων.
Η τουρκική αντίδραση έχει πολύ βαθύτερη στρατηγική λογική.
Κάθε ελληνική διοικητική πράξη που:
οριοθετεί περιοχές,
ρυθμίζει δραστηριότητες,
δημιουργεί θαλάσσια πάρκα,
προβλέπει ενεργειακές υποδομές,
ή οργανώνει οικονομικές χρήσεις σε νησιωτικό χώρο,
αντιμετωπίζεται από την Άγκυρα ως πιθανή έμμεση επιβεβαίωση ελληνικής δικαιοδοσίας.
Γι’ αυτό και απαντά.
Από τα θαλάσσια πάρκα στο χωροταξικό: το ίδιο μοτίβο
Το ίδιο ακριβώς είχε συμβεί το 2025 με τα ελληνικά Θαλάσσια Πάρκα στο Αιγαίο.
Τότε η Τουρκία είχε δηλώσει επισήμως ότι η δημιουργία τους δεν μπορεί να επηρεάσει τις θέσεις της για το Αιγαίο και είχε επαναφέρει ακριβώς τον ισχυρισμό περί σχηματισμών «των οποίων η κυριαρχία δεν έχει παραχωρηθεί στην Ελλάδα».
Σήμερα το ίδιο λεξιλόγιο επανέρχεται για το χωροταξικό του Τουρισμού.
Αύριο μπορεί να αφορά καλώδια, θαλάσσια αιολικά πάρκα ή άλλες υποδομές.
Και αυτό δείχνει ότι η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει διαρκές αρχείο αντιρρήσεων, ώστε να μη θεωρηθεί ποτέ ότι αποδέχεται σιωπηρά ελληνικές πράξεις σε περιοχές που η ίδια αμφισβητεί.
«Μην εργαλειοποιείτε το περιβάλλον» λέει η Τουρκία
Η Άγκυρα κατηγορεί επίσης την Ελλάδα ότι επιχειρεί να χρησιμοποιήσει «παγκόσμιες αξίες», όπως η προστασία του περιβάλλοντος, για πολιτικούς σκοπούς.
Το ίδιο επιχείρημα είχε χρησιμοποιήσει και στην υπόθεση των θαλάσσιων πάρκων.
Η ελληνική πλευρά αντιτείνει ότι η άσκηση διοικητικών ή περιβαλλοντικών αρμοδιοτήτων μέσα στην ελληνική επικράτεια αποτελεί αναφαίρετο κυριαρχικό δικαίωμα και δεν απαιτεί συναίνεση τρίτης χώρας.
Εδώ βρίσκεται μια από τις βαθύτερες συγκρούσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές:
η Αθήνα βλέπει άσκηση κυριαρχίας – η Άγκυρα βλέπει δημιουργία τετελεσμένου.
Η Τουρκία επικαλείται και το Δίκαιο της Θάλασσας
Στην ανακοίνωσή της η Τουρκία αναφέρει ότι σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες και ότι το διεθνές ναυτικό δίκαιο ενθαρρύνει συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών.
Η αναφορά έχει ενδιαφέρον, δεδομένου ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Η Ελλάδα, αντιθέτως, έχει κυρώσει τη Σύμβαση και έχει δηλώσει επισήμως ότι ασκεί τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κανόνας του Δικαίου της Θάλασσας δεν δεσμεύει την Τουρκία — σημαντικό μέρος του θεωρείται εθιμικό διεθνές δίκαιο.
Δείχνει όμως το βαθύ χάσμα ως προς την ερμηνεία του.
Η Διακήρυξη των Αθηνών μπαίνει ξανά στη μέση
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι η Τουρκία κλείνει την ανακοίνωσή της επικαλούμενη τη Διακήρυξη των Αθηνών της 7ης Δεκεμβρίου 2023 και δηλώνοντας ότι επιθυμεί ειλικρινή και ολοκληρωμένη προσέγγιση των προβλημάτων στη βάση του διεθνούς δικαίου, της ισότητας και της καλής γειτονίας.
Αυτό δημιουργεί το γνώριμο παράδοξο των τελευταίων ετών.
Αθήνα και Άγκυρα δηλώνουν ότι επιθυμούν ήρεμα νερά.
Διατηρούν ανοιχτούς διαύλους.
Μιλούν για συνεργασία.
Και ταυτόχρονα διαφωνούν ακόμη και ως προς το ποια είναι τα προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν.
Η Ελλάδα αναγνωρίζει ως βασική νομική διαφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Η Τουρκία μιλά για ένα πολύ ευρύτερο σύνολο «αλληλένδετων ζητημάτων του Αιγαίου».
Και μέσα σε αυτά τοποθετεί και ζητήματα κυριαρχίας.
Εδώ βρίσκεται η πραγματική κόκκινη γραμμή
Για την Αθήνα, η κυριαρχία ελληνικών νησιών δεν αποτελεί θέμα διαπραγμάτευσης.
Αυτό διαφοροποιεί πλήρως το ζήτημα από τις θαλάσσιες ζώνες.
Η οριοθέτηση ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης ή διεθνούς δικαστικής κρίσης.
Η ελληνική κυριαρχία δεν αντιμετωπίζεται από την Αθήνα ως εκκρεμής διαφορά.
Γι’ αυτό η επανάληψη των «γκρίζων ζωνών» προκαλεί τόσο έντονη αντίδραση.
Το Imia/Kardak παραμένει η σκιά πίσω από τη θεωρία
Η θεωρία των γκρίζων ζωνών απέκτησε πραγματική γεωπολιτική διάσταση μετά την κρίση των Ιμίων του 1996.
Έκτοτε η Τουρκία δεν περιορίζεται μόνο στην περίπτωση των Ιμίων, αλλά έχει διατυπώσει ευρύτερη θέση για μικρούς σχηματισμούς στο Αιγαίο.
Αυτό είναι που καθιστά τη σημερινή ανακοίνωση σημαντική.
Δεν είναι μια γενική διαμαρτυρία.
Είναι επανάληψη μιας στρατηγικής αμφισβήτησης που έχει ιστορικά οδηγήσει τις δύο χώρες μέχρι το χείλος στρατιωτικής σύγκρουσης.
Και στο βάθος η «Γαλάζια Πατρίδα»
Η τουρκική τοποθέτηση πρέπει επίσης να διαβαστεί μέσα στο ευρύτερο στρατηγικό περιβάλλον της Mavi Vatan – «Γαλάζιας Πατρίδας».
Το συγκεκριμένο δόγμα αντιμετωπίζει τις θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Τουρκία ως κρίσιμο χώρο στρατηγικού ανταγωνισμού.
ΑΟΖ.
Υφαλοκρηπίδα.
Νησιά.
Ενεργειακές υποδομές.
Θαλάσσια πάρκα.
Υποβρύχια καλώδια.
Όλα αυτά δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως ξεχωριστοί τεχνικοί φάκελοι.
Εντάσσονται σε μία ενιαία αντίληψη θαλάσσιας ισχύος.
Γιατί τώρα;
Η χρονική στιγμή επίσης δεν είναι αδιάφορη.
Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται σε περίοδο νέας κινητικότητας.
Προχωρά η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Η γαλλική Meridiam μπήκε στο Great Sea Interconnector.
Η Ελλάδα ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία.
Οι συζητήσεις Ελλάδας–Λιβύης για θαλάσσιες ζώνες συνεχίζονται.
Και μέσα στους επόμενους μήνες μπορεί να υπάρξει νέα συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, κάθε πλευρά προσπαθεί να κατοχυρώσει από τώρα τις θέσεις της πριν από την επόμενη μεγάλη διπλωματική διαπραγμάτευση.
Η Άγκυρα θέλει ένα πράγμα να μην ξεχαστεί
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα.
Η Τουρκία δεν επιθυμεί η περίοδος σχετικής ηρεμίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις να ερμηνευθεί ως εγκατάλειψη των παλαιών της θέσεων.
Γι’ αυτό παρεμβαίνει κάθε φορά που θεωρεί ότι η Αθήνα κάνει βήμα το οποίο μπορεί να αποκτήσει νομικό ή πολιτικό αποτύπωμα στο Αιγαίο.
Η ηρεμία δεν σημαίνει επίλυση.
Και η ανακοίνωση για το χωροταξικό του Τουρισμού το υπενθυμίζει με τον πλέον καθαρό τρόπο.
Το πραγματικό μήνυμα δεν αφορά ξενοδοχεία και τουριστικές ζώνες
Αφορά το ποιος έχει δικαίωμα να αποφασίζει στο Αιγαίο.
Η Ελλάδα απαντά: το κυρίαρχο κράτος στο έδαφός του και στις περιοχές δικαιοδοσίας του, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Η Τουρκία απαντά ότι υπάρχουν ζητήματα που δεν έχουν λυθεί και δεν μπορούν να παρακαμφθούν με «μονομερείς ενέργειες».
Και κάπου εκεί επιστρέφει η πιο επικίνδυνη λέξη των ελληνοτουρκικών:
«γκρίζες ζώνες».
Το γεγονός ότι επανέρχεται τώρα, όχι για μια στρατιωτική άσκηση αλλά ακόμη και για ένα χωροταξικό σχέδιο τουρισμού, δείχνει ίσως το βαθύτερο πρόβλημα της ελληνοτουρκικής σχέσης:
κάθε τεχνικός φάκελος στο Αιγαίο μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να μετατραπεί ξανά σε ζήτημα κυριαρχίας.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
