Η Τουρκία βάζει «κόφτη» στη Μαύρη Θάλασσα: Τα Στενά γίνονται όπλο ισχύος για πετρέλαιο, σιτηρά και πόλεμο

Η Άγκυρα περιορίζει επιλεκτικά πλοία με προορισμό το Νοβοροσίσκ και ουκρανικά λιμάνια μετά τα χτυπήματα σε τουρκικής ιδιοκτησίας πλοία – Δεν κλείνει τη Μαύρη Θάλασσα, αλλά αποκτά μεγαλύτερο έλεγχο στο πιο κρίσιμο θαλάσσιο chokepoint μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και Μεσογείου

Η Τουρκία αρχίζει να χρησιμοποιεί με πολύ πιο επιθετικό τρόπο το στρατηγικό πλεονέκτημα των Στενών, καθώς η ασφάλεια της εμπορικής ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα επιδεινώνεται.

Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδόθηκαν από το Bloomberg, οι τουρκικές αρχές έχουν αρχίσει να καθυστερούν ή να περιορίζουν τη διέλευση ορισμένων εμπορικών πλοίων προς τη Μαύρη Θάλασσα, με το μέτρο να επηρεάζει κυρίως πλοία που κατευθύνονται προς το ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ και ενδεχομένως προς ουκρανικούς προορισμούς.

Δεν πρόκειται, τουλάχιστον προς το παρόν, για γενικό κλείσιμο των Στενών.

Πλοία με προορισμό τουρκικά ή βουλγαρικά λιμάνια εξακολουθούν να κινούνται προς βορρά.

Ακριβώς αυτή η επιλεκτικότητα όμως κάνει την κίνηση της Άγκυρας περισσότερο ενδιαφέρουσα γεωπολιτικά.

Η Τουρκία δεν κλείνει την πόρτα της Μαύρης Θάλασσας. Αρχίζει να αποφασίζει ποιος περνάει από αυτήν με μεγαλύτερο βαθμό ελέγχου.

Τα χτυπήματα στα τουρκικά πλοία άλλαξαν τους υπολογισμούς της Άγκυρας

Η μεταβολή της τουρκικής στάσης έρχεται μετά από σειρά επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα.

Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε το Σάββατο ότι η σύγκρουση έχει πλέον εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη Μαύρη Θάλασσα και ότι οι επιθέσεις δεν περιορίζονται πλέον σε λιμάνια ή στρατιωτικά σκάφη.

«Τώρα επιτίθενται σε όλα τα εμπορικά πλοία χωρίς διάκριση», ανέφερε, σημειώνοντας ότι μεταξύ των στόχων βρέθηκαν και τουρκικά ή τουρκικής ιδιοκτησίας πλοία.

Η δήλωση ήταν ουσιαστικά προειδοποίηση και προς τις δύο πλευρές.

Η Τουρκία δεν θέλει η Μαύρη Θάλασσα να μετατραπεί σε ελεύθερο πεδίο κυνηγιού εμπορικών πλοίων.

Το Νοβοροσίσκ είναι πολύ μεγαλύτερο θέμα από ένα ρωσικό λιμάνι

Η στόχευση των πλοίων που κατευθύνονται προς το Νοβοροσίσκ έχει ιδιαίτερη οικονομική βαρύτητα.

Το λιμάνι αποτελεί βασικό εξαγωγικό κόμβο όχι μόνο για ρωσικό πετρέλαιο και προϊόντα, αλλά και για καζακικό αργό μέσω του Caspian Pipeline Consortium.

Άρα κάθε σημαντική καθυστέρηση στην πρόσβαση προς την περιοχή μπορεί να δημιουργήσει επιπτώσεις πολύ πέρα από τη Ρωσία.

Οι ΗΠΑ μάλιστα φέρονται να έχουν εξασφαλίσει από την Ουκρανία δέσμευση ότι δεν θα στοχεύει ορισμένα μη ρωσικά δεξαμενόπλοια και υποδομές κρίσιμες για τις εξαγωγές καζακικού πετρελαίου, ακριβώς επειδή προηγούμενες επιθέσεις είχαν προκαλέσει διακοπές στις φορτώσεις.

Αυτό δείχνει πόσο εύκολα ο πόλεμος της Μαύρης Θάλασσας μετατρέπεται σε παγκόσμιο ενεργειακό πρόβλημα.

Η Τουρκία βρίσκεται πάνω στην παγκόσμια βαλβίδα

Βόσπορος.

Θάλασσα του Μαρμαρά.

Δαρδανέλια.

Αυτός ο στενός θαλάσσιος διάδρομος είναι η μοναδική φυσική έξοδος της Μαύρης Θάλασσας προς τη Μεσόγειο.

Και βρίσκεται ολόκληρος υπό τουρκικό έλεγχο.

Από εκεί περνούν:

ρωσικό πετρέλαιο,

καζακικό αργό,

ουκρανικά και ρωσικά σιτηρά,

λιπάσματα,

μέταλλα,

containers,

και γενικότερα τεράστιο μέρος του εμπορίου της Μαύρης Θάλασσας.

Η γεωγραφία έχει δώσει στην Άγκυρα κάτι που ελάχιστα κράτη διαθέτουν:

έλεγχο ενός παγκόσμιου chokepoint χωρίς να χρειάζεται να καταλάβει ούτε ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο επιπλέον εδάφους.

Αλλά υπάρχει η Σύμβαση του Μοντρέ

Εδώ χρειάζεται σημαντική νομική διευκρίνιση.

Η Τουρκία δεν διαθέτει απεριόριστη διακριτική ευχέρεια απέναντι στα εμπορικά πλοία.

Η Σύμβαση του Μοντρέ του 1936 διατηρεί ως βασική αρχή την ελευθερία διέλευσης των εμπορικών πλοίων από τα Τουρκικά Στενά. Το ίδιο το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών επισημαίνει ότι τα εμπορικά πλοία απολαμβάνουν ελευθερία διέλευσης, ενώ οι πολύ αυστηρότεροι περιορισμοί της Συνθήκης αφορούν κυρίως πολεμικά πλοία.

Αυτό σημαίνει ότι η σημερινή κίνηση δεν πρέπει να περιγράφεται σαν μονομερής κατάργηση του Μοντρέ.

Η Άγκυρα επικαλείται περισσότερο ζητήματα ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και επιχειρησιακού κινδύνου.

Και εκεί υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών.

Η Τουρκία λέει ουσιαστικά: “ελεύθερη διέλευση δεν σημαίνει ανεξέλεγκτη διέλευση”

Το ίδιο το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών έχει διατυπώσει αυτή τη θέση αρκετά καθαρά.

Αναγνωρίζει ότι το Μοντρέ δεν περιλαμβάνει λεπτομερή ρύθμιση για την ασφάλεια ζωής, περιουσίας, περιβάλλοντος και ναυσιπλοΐας, αλλά υποστηρίζει ότι η ασφάλεια αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ελευθερίας διέλευσης και ότι η Τουρκία δικαιούται να ρυθμίζει την κυκλοφορία για λόγους ναυτικής ασφάλειας.

Αυτή ακριβώς μπορεί να γίνει η νομική βάση της νέας στρατηγικής.

Όχι:

«σου απαγορεύω να περάσεις επειδή δεν μου αρέσει ο προορισμός σου».

Αλλά:

«δεν σου επιτρέπω ακόμη να περάσεις επειδή θεωρώ ότι ο διάδρομος στον οποίο κατευθύνεσαι παρουσιάζει αυξημένο κίνδυνο».

Η διαφορά είναι μικρή λεκτικά.

Γεωπολιτικά είναι τεράστια.

 Ο Ερντογάν αποκτά νέο μοχλό απέναντι σε Μόσχα και Κίεβο

Η Τουρκία έχει καταφέρει από την αρχή του πολέμου να κάνει κάτι εξαιρετικά δύσκολο.

Να μην επιλέξει πλήρως στρατόπεδο.

Είναι μέλος του ΝΑΤΟ.

Πουλά drones και αμυντικό υλικό στην Ουκρανία.

Δεν αναγνωρίζει τις ρωσικές προσαρτήσεις.

Ταυτόχρονα:

δεν συμμετέχει στις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας,

διατηρεί βαθιές οικονομικές σχέσεις με τη Μόσχα,

εισάγει ρωσική ενέργεια,

και συνομιλεί συνεχώς με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Τα Στενά προσθέτουν στην Άγκυρα ακόμη ένα μέσο πίεσης.

Και προς τις δύο πλευρές.

Προς τη Ρωσία το μήνυμα είναι σαφές

Η Μόσχα χρειάζεται ασφαλή εμπορική πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα.

Η Ρωσία μπορεί να διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς στον κόσμο, αλλά η γεωγραφία της Μαύρης Θάλασσας δεν αλλάζει.

Για να φτάσει ένα εμπορικό πλοίο από το Νοβοροσίσκ στη Μεσόγειο, πρέπει να περάσει από τον τουρκικό διάδρομο.

Άρα η Άγκυρα μπορεί να μετατρέψει ακόμη και ώρες ή ημέρες καθυστέρησης σε οικονομικό κόστος.

Δεν χρειάζεται εμπάργκο.

Η αναμονή από μόνη της κοστίζει.

Demurrage: το αόρατο κόστος του γεωπολιτικού ελέγχου

Κάθε ημέρα που ένα πλοίο παραμένει ακινητοποιημένο μπορεί να δημιουργεί:

demurrage,

επιπλέον ναύλα,

κόστος πληρώματος,

ασφαλιστική επιβάρυνση,

καθυστερήσεις σε παραδόσεις,

και διατάραξη συμβολαίων.

Εάν οι ασφαλιστές θεωρήσουν ότι ο προορισμός Νοβοροσίσκ ή ουκρανικά λιμάνια συνοδεύεται πλέον από:

κίνδυνο drone,

κίνδυνο ναρκών,

και κίνδυνο καθυστέρησης στα Στενά,

τότε τα war-risk premiums αυξάνονται ακόμη περισσότερο.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι εμπορικά σημαντικό ακόμη και χωρίς επίσημο αποκλεισμό.

Και προς το Κίεβο υπάρχει σαφής προειδοποίηση

Η Τουρκία υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους διπλωματικούς υποστηρικτές της ασφαλούς εξαγωγής ουκρανικών σιτηρών.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί επιθέσεις εναντίον τουρκικών εμπορικών συμφερόντων.

Η τουρκική θέση πλέον γίνεται σαφέστερη:

η στήριξη προς την Ουκρανία δεν αποτελεί λευκή επιταγή για επιχειρήσεις που μπορούν να πλήξουν τουρκικά πλοία ή να τινάξουν στον αέρα την εμπορική ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας.

Ο Φιντάν ρίχνει στο τραπέζι μορατόριουμ

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Χακάν Φιντάν ζήτησε τώρα από Ρωσία και Ουκρανία να συμφωνήσουν σε μορατόριουμ επιθέσεων στη Μαύρη Θάλασσα.

Αυτό είναι ίσως το επόμενο διπλωματικό βήμα της Τουρκίας.

Η Άγκυρα μπορεί να επιχειρήσει να δημιουργήσει έναν νέο, περιορισμένο μηχανισμό:

όχι γενική εκεχειρία στην Ουκρανία,

αλλά εκεχειρία στη ναυσιπλοΐα.

Θα ήταν μια πολύ πιο ρεαλιστική συμφωνία από μια συνολική ειρήνη.

Και θα έδινε ξανά στον Ερντογάν ρόλο απαραίτητου μεσολαβητή.

Η μνήμη της συμφωνίας για τα σιτηρά επιστρέφει

Η Τουρκία έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως μεσολαβητής σε αυτό ακριβώς το πεδίο.

Η συμφωνία για τα ουκρανικά σιτηρά είχε επιτευχθεί το 2022 με τη μεσολάβηση Τουρκίας και ΟΗΕ.

Η Άγκυρα επομένως διαθέτει:

εμπειρία,

κανάλια επικοινωνίας,

ναυτική παρουσία,

γεωγραφικό έλεγχο,

και πολιτικές σχέσεις και με τις δύο πλευρές.

Η επιδείνωση της ασφάλειας των εμπορικών πλοίων μπορεί να δημιουργεί κινδύνους, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και τη διπλωματική αξία της Τουρκίας.

Τα σιτηρά είναι το δεύτερο μεγάλο μέτωπο

Η Μαύρη Θάλασσα δεν είναι μόνο πετρέλαιο.

Είναι ένας από τους σημαντικότερους αγροτικούς διαδρόμους του κόσμου.

Ρωσία και Ουκρανία παραμένουν καθοριστικοί εξαγωγείς:

σιταριού,

καλαμποκιού,

ηλιέλαιου,

και λιπασμάτων.

Οποιαδήποτε συστηματική αύξηση του κόστους ναυσιπλοΐας μπορεί να περάσει σταδιακά στις τιμές τροφίμων.

Και τότε ένα τουρκικό μέτρο στα Δαρδανέλια μπορεί να γίνει αισθητό μέχρι:

την Αίγυπτο,

τη Μέση Ανατολή,

την Αφρική,

και την ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων.

Η Άγκυρα δεν χρειάζεται να “κλείσει” τα Στενά για να γίνει ισχυρότερη

Αυτό είναι ίσως το βασικό στρατηγικό συμπέρασμα.

Ένα πλήρες κλείσιμο για εμπορικά πλοία θα δημιουργούσε τεράστια νομικά, οικονομικά και διπλωματικά προβλήματα στην ίδια την Τουρκία.

Δεν χρειάζεται όμως να φτάσει εκεί.

Η πραγματική ισχύς βρίσκεται στη διαχείριση της ροής.

Ποιο πλοίο περιμένει.

Ποιο ελέγχεται.

Ποια διαδρομή χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου.

Πότε δίνεται άδεια.

Τι πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας απαιτούνται.

Αυτό είναι πολύ πιο λεπτό εργαλείο από ένα κλείσιμο.

Και πιθανώς πολύ πιο αποτελεσματικό.

Υπάρχει όμως και σοβαρό ρίσκο για την Τουρκία

Αν οι περιορισμοί επεκταθούν υπερβολικά ή θεωρηθούν πολιτικά επιλεκτικοί, η Άγκυρα μπορεί να κατηγορηθεί ότι χρησιμοποιεί την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας ως πρόσχημα για παρέμβαση στην εμπορική ροή.

Αυτό θα άνοιγε συζήτηση για τη συμβατότητα των μέτρων με το καθεστώς του Μοντρέ.

Και η Τουρκία έχει κάθε λόγο να αποφύγει μια τέτοια εξέλιξη.

Γιατί το Μοντρέ αποτελεί για την Άγκυρα ένα από τα πολυτιμότερα διεθνή νομικά εργαλεία που διαθέτει.

Η ίδια η Τουρκία το χαρακτηρίζει θεμελιώδες στοιχείο της ασφάλειας και της σταθερότητας της Μαύρης Θάλασσας και τονίζει ότι το εφαρμόζει επί δεκαετίες με αμεροληψία.

Γι’ αυτό το παιχνίδι θα είναι χειρουργικό

Η πιθανότερη τουρκική στρατηγική δεν είναι:

«μπλοκάρω τη Ρωσία».

Ούτε:

«μπλοκάρω την Ουκρανία».

Είναι:

«όποιος αυξάνει το ρίσκο για τουρκικά συμφέροντα, θα αντιμετωπίζει μεγαλύτερο κόστος πρόσβασης στη Μαύρη Θάλασσα».

Αυτό επιτρέπει στην Άγκυρα να εμφανίζεται ταυτόχρονα:

ουδέτερος διαχειριστής,

εγγυητής της ναυσιπλοΐας,

ΝΑΤΟϊκός σύμμαχος,

εταίρος της Ρωσίας,

και περιφερειακή δύναμη με δικούς της κανόνες.

Η μεγάλη εικόνα: Ο Ερντογάν μετατρέπει τη γεωγραφία σε εξουσία

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ήδη δώσει στην Τουρκία εξαιρετικά αυξημένο γεωπολιτικό βάρος.

Με το Μοντρέ περιόρισε την είσοδο πολεμικών πλοίων.

Με τη συμφωνία των σιτηρών έγινε μεσολαβητής.

Με τη σχέση της με Μόσχα και Κίεβο απέκτησε ρόλο που δεν μπορεί εύκολα να παίξει καμία άλλη χώρα του ΝΑΤΟ.

Τώρα προστίθεται και η ασφάλεια της εμπορικής ναυσιπλοΐας.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πλεονέκτημα της Άγκυρας:

η Τουρκία δεν χρειάζεται να είναι ούτε η ισχυρότερη στρατιωτικά δύναμη ούτε η μεγαλύτερη οικονομία της περιοχής.

Αρκεί να ελέγχει την πόρτα.

Στη Μαύρη Θάλασσα, αυτή η πόρτα λέγεται Βόσπορος–Δαρδανέλια.

Και όσο ο πόλεμος μεταφέρεται όλο και περισσότερο στα εμπορικά πλοία, τόσο περισσότερο ο άνθρωπος που κρατά το κλειδί της πόρτας γίνεται απαραίτητος και στη Μόσχα και στο Κίεβο.

Πηγή: pagenews.gr