Ο Ερντογάν «γυρίζει την πλάτη» στην Ευρώπη: «Δεν σας έχουμε πια ανάγκη – Εσείς θα χάσετε χωρίς την Τουρκία»

Ο Τούρκος πρόεδρος υποβαθμίζει δημόσια την ένταξη στην ΕΕ, περιμένει από τον Τραμπ τα F-35 και επενδύει στη νέα συμμαχία Τουρκίας–Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν – Η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως αυτόνομος πόλος ισχύος ανάμεσα σε Ευρώπη, ΗΠΑ και Μέση Ανατολή

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αλλάζει ξανά το γεωπολιτικό αφήγημα της Τουρκίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που επί δεκαετίες αποτελούσε τον επίσημο στρατηγικό προορισμό της Άγκυρας, περνά πλέον –τουλάχιστον στη ρητορική του Τούρκου προέδρου– σε δεύτερο πλάνο.

Σε συνέντευξή του στο Al Jazeera Arabic, ο Ερντογάν δήλωσε ότι η πλήρης ένταξη στην ΕΕ «δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα» για την Τουρκία, χωρίς πάντως να κλείσει οριστικά την πόρτα. Προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, υποστηρίζοντας ότι εάν η Τουρκία παραμείνει εκτός ευρωπαϊκής οικογένειας, εκείνη που τελικά θα χάσει θα είναι η Ευρώπη.

Πίσω από αυτή τη φράση βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη αλλαγή: ο Ερντογάν αισθάνεται σήμερα ότι διαθέτει περισσότερες εναλλακτικές από όσες είχε πριν από μερικά χρόνια.

Από το «θέλουμε Ευρώπη» στο «μας χρειάζεται η Ευρώπη»

Η Τουρκία παραμένει επισήμως υποψήφια προς ένταξη χώρα από το 1999, ενώ οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το 2005. Στην πράξη, όμως, η διαδικασία έχει παγώσει εδώ και χρόνια, με τις Βρυξέλλες να επικαλούνται μεταξύ άλλων σοβαρά ζητήματα κράτους δικαίου, δημοκρατίας και θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η σημερινή διαφοροποίηση βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο ο Ερντογάν παρουσιάζει αυτή την πραγματικότητα.

Δεν εμφανίζει πλέον την Τουρκία ως μια χώρα που περιμένει έξω από την πόρτα των Βρυξελλών. Επιχειρεί να αντιστρέψει την εικόνα και να παρουσιάσει την Ευρώπη ως εκείνη που κινδυνεύει να χάσει μια μεγάλη στρατιωτική, οικονομική και γεωπολιτική δύναμη.

Και η χρονική στιγμή μόνο τυχαία δεν είναι.

Το νέο χαρτί του Ερντογάν λέγεται Μέκκα

Μόλις πριν από λίγες ημέρες, στις 7 Αυγούστου, Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν υπέγραψαν τη νέα συμφωνία κοινής άμυνας, με βασική αρχή ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.

Δεν πρόκειται ακόμη για ένα «μουσουλμανικό ΝΑΤΟ» με τις θεσμικές και επιχειρησιακές δομές της Ατλαντικής Συμμαχίας. Είναι όμως ένα εξαιρετικά ισχυρό πολιτικό μήνυμα.

Η νέα τριάδα συγκεντρώνει τρία εντελώς διαφορετικά στοιχεία ισχύος:

• Η Τουρκία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς του ΝΑΤΟ, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και σημαντικές δυνατότητες σε UAV και πυραυλικά συστήματα.
• Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τεράστια οικονομική και ενεργειακή ισχύ.
• Το Πακιστάν προσθέτει έναν μεγάλο στρατό και, κυρίως, την ιδιότητα της πυρηνικής δύναμης.

Η συμφωνία προβλέπει επίσης ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας, τακτικές επαφές των πολιτικών και στρατιωτικών ηγεσιών και μόνιμη γραμματεία στη Σαουδική Αραβία.

Ο ίδιος ο Ερντογάν υποστήριξε ότι η συμφωνία έστειλε «σημαντικό μήνυμα στον κόσμο».

Και αυτό ακριβώς επιδιώκει.

Και τώρα στο κάδρο η Αίγυπτος

Ακόμη σημαντικότερη θα ήταν η πιθανή διεύρυνση του σχήματος.

Η Άγκυρα έχει αφήσει ανοιχτή την πόρτα για την Αίγυπτο, με τον Χακάν Φιντάν να δηλώνει ότι και άλλες χώρες –ιδιαίτερα η Αίγυπτος– θα μπορούσαν να ενταχθούν στο μέλλον.

Κάιρο και Άγκυρα έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά στην αποκατάσταση των σχέσεών τους. Το τελευταίο διάστημα έχουν πραγματοποιηθεί κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, ενώ έχουν συναφθεί συμφωνίες στον αμυντικό τομέα, μεταξύ άλλων για συστήματα αεράμυνας και παραγωγή πυρομαχικών στην Αίγυπτο.

Παράλληλα, Αίγυπτος, Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν έχουν ήδη αναπτύξει τετραμερή διπλωματικό συντονισμό για τις περιφερειακές εξελίξεις.

Εάν το Κάιρο περάσει κάποια στιγμή από τον πολιτικό συντονισμό στην επίσημη συμμετοχή στη συμφωνία της Μέκκας, η γεωπολιτική αξία του σχήματος θα αυξηθεί σημαντικά.

Το δεύτερο χαρτί είναι ο Τραμπ

Την ίδια στιγμή, ο Ερντογάν δεν δείχνει διάθεση να απομακρυνθεί από τις ΗΠΑ.

Το αντίθετο.

Στη συνέντευξή του επανέφερε το μεγάλο του στοίχημα με την Ουάσιγκτον: την επιστροφή της Τουρκίας στο παιχνίδι των F-35.

Όπως δήλωσε, έχει λάβει σχετική υπόσχεση από τον Ντόναλντ Τραμπ και περιμένει να τηρηθεί.

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της στρατηγικής Ερντογάν: δεν επιλέγει ανάμεσα στη Δύση και στη Μέση Ανατολή. Προσπαθεί να αυξήσει την αξία της Τουρκίας και στα δύο στρατόπεδα ταυτόχρονα.

Διατηρεί την Τουρκία στο ΝΑΤΟ, συνομιλεί στενά με την Ουάσιγκτον, διεκδικεί τα F-35 και παράλληλα οικοδομεί ένα νέο περιφερειακό αμυντικό σύστημα με το Ριάντ και το Ισλαμαμπάν.

Η σχέση με τον Τραμπ αποτελεί κρίσιμο κομμάτι αυτής της εξίσωσης. Οι δύο πρόεδροι έχουν διατηρήσει απευθείας επικοινωνία και συμμετείχαν τον Μάιο σε τηλεδιάσκεψη μαζί με σημαντικούς ηγέτες της Μέσης Ανατολής για το Ιράν και την περιφερειακή ασφάλεια.

Ορμούζ, Συρία, Γάζα: Η Τουρκία θέλει ρόλο παντού

Η ίδια λογική αποτυπώνεται και στα υπόλοιπα μέτωπα που άνοιξε ο Ερντογάν.

Για τα Στενά του Ορμούζ, χαρακτήρισε προτεραιότητα την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, θέση που έχει υποστηρίξει και στις επαφές του με τον Τραμπ και περιφερειακούς ηγέτες.

Για τη Συρία, προανήγγειλε επίσκεψη στη χώρα και επανέλαβε ότι η Τουρκία θέλει να έχει ενεργό ρόλο στη σταθεροποίησή της.

Για τη Γάζα, διατήρησε την έντονα φιλοπαλαιστινιακή γραμμή της Άγκυρας, ενώ για Λίβανο, Σουδάν και Λιβύη επιχείρησε επίσης να παρουσιάσει την Τουρκία ως δύναμη με λόγο στις περιφερειακές εξελίξεις.

Όλα συνδέονται με την ίδια στρατηγική επιδίωξη: η Τουρκία να μη θεωρείται περιφερειακός παίκτης που ακολουθεί τις αποφάσεις των μεγάλων δυνάμεων, αλλά δύναμη χωρίς την οποία οι μεγάλες δυνάμεις δυσκολεύονται να διαμορφώσουν τις αποφάσεις τους.

Γιατί «χτυπά» τώρα την Ευρώπη

Η δήλωση ότι η ΕΕ δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα δεν σημαίνει ότι ο Ερντογάν θέλει πραγματική ρήξη με την Ευρώπη.

Η ευρωπαϊκή αγορά παραμένει εξαιρετικά σημαντική για την τουρκική οικονομία και η Τουρκία εξακολουθεί να έχει ισχυρό συμφέρον από τις εμπορικές και επενδυτικές σχέσεις της με την Ένωση.

Πολιτικά όμως ο Ερντογάν αισθάνεται ότι διαθέτει πλέον περισσότερα χαρτιά για παζάρι.

Το ΝΑΤΟ χρειάζεται την Τουρκία στη Μαύρη Θάλασσα. Η Μέση Ανατολή χρειάζεται διαύλους με την Άγκυρα. Η Ευρώπη χρειάζεται συνεργασία στο Μεταναστευτικό. Η Ουάσιγκτον χρειάζεται περιφερειακούς εταίρους που μπορούν να συνομιλούν με διαφορετικά στρατόπεδα. Και η νέα συμφωνία της Μέκκας προσθέτει στον Ερντογάν ακόμη ένα επίπεδο στρατηγικής επιρροής.

Γι’ αυτό και η φράση «θα χάσει η Ευρώπη» πρέπει να διαβαστεί περισσότερο ως διαπραγματευτική επίδειξη ισχύοςπαρά ως ανακοίνωση οριστικού διαζυγίου.

Το μεγάλο στοίχημα του «αυτόνομου Ερντογάν»

Ο Ερντογάν επιχειρεί ουσιαστικά κάτι πολύ πιο φιλόδοξο από την εγκατάλειψη της ευρωπαϊκής προοπτικής.

Θέλει μια Τουρκία αρκετά δυτική ώστε να παραμένει απαραίτητη στο ΝΑΤΟ και να αποκτήσει ξανά πρόσβαση στα F-35, αρκετά αυτόνομη ώστε να μην υπακούει στις Βρυξέλλες και αρκετά ισχυρή στον μουσουλμανικό κόσμο ώστε να βρίσκεται στο κέντρο ενός νέου περιφερειακού συστήματος ασφαλείας.

Η συμφωνία της Μέκκας ενισχύει αυτή την εικόνα, αλλά μένει να αποδειχθεί πόσο επιχειρησιακά δεσμευτική θα γίνει. Αναλυτές επισημαίνουν ήδη τις σημαντικές διαφορές συμφερόντων ανάμεσα σε Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν, οι οποίες μπορούν να περιορίσουν τη συνοχή του νέου σχήματος σε μια πραγματική κρίση.

Επομένως, ο Ερντογάν μπορεί σήμερα να ανεβάζει τον πήχη απέναντι στην Ευρώπη. Το πραγματικό τεστ όμως θα έρθει όταν χρειαστεί να αποδειχθεί εάν οι νέες συμμαχίες του μεταφράζονται σε πραγματική στρατηγική ισχύ.

Μέχρι τότε, το μήνυμα που στέλνει σε Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον είναι σαφές: η Τουρκία του 2026 δεν ζητά απλώς μια θέση στο τραπέζι. Ο Ερντογάν θέλει οι υπόλοιποι να πιστεύουν ότι χωρίς την Τουρκία το τραπέζι δεν μπορεί να στηθεί.

Πηγή: pagenews.gr