Οι κρίσιμες πρώτες ύλες και ο «δεύτερος αγώνας για την Αφρική»

Πώς το λίθιο, το μαγγάνιο και οι σπάνιες γαίες επαναχαράσσουν τον παγκόσμιο γεωοικονομικό χάρτη

Η Αφρική επιστρέφει στο επίκεντρο του παγκόσμιου ανταγωνισμού ισχύος, αυτή τη φορά όχι για αποικίες, αλλά για κρίσιμα ορυκτά που τροφοδοτούν την ενεργειακή μετάβαση και την τεχνολογική κυριαρχία του 21ου αιώνα.

Από την αποικιοκρατία στη γεωοικονομία των ορυκτών

Η ιστορία της παγκόσμιας ισχύος είναι στενά δεμένη με τους φυσικούς πόρους.

Από τον 19ο αιώνα και τον «Scramble for Africa», μέχρι τις σύγχρονες ενεργειακές και τεχνολογικές αλυσίδες, ο έλεγχος πρώτων υλών καθορίζει ποιος κατέχει ισχύ και ποιος ακολουθεί.

Στον 21ο αιώνα, το επίκεντρο έχει αλλάξει:

όχι πετρέλαιο μόνο — αλλά κρίσιμα ορυκτά.

Η Αφρική στο κέντρο του νέου ανταγωνισμού

Η Αφρική κατέχει περίπου το 30% των παγκόσμιων αποθεμάτων κρίσιμων ορυκτών, που είναι απαραίτητα για:

• μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων
• ημιαγωγούς και μικροηλεκτρονική
• ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
• αμυντικά και διαστημικά συστήματα

Η κατανομή αυτών των πόρων είναι άνιση αλλά στρατηγικά καθοριστική:

• Βόρεια Αφρική: ταντάλιο, νιόβιο, αρσενικό (βιομηχανία ημιαγωγών και χάλυβα)
• Δυτική Αφρική: μαγγάνιο (EVs, μπαταρίες, steel production)
• Νότια Αφρική: βανάδιο, πολύτιμα μέταλλα και δυναμικό επεξεργασίας
• Ζιμπάμπουε & Ναμίμπια: λίθιο (κρίσιμο για μπαταρίες ιόντων λιθίου)

Η νέα γεωπολιτική των εφοδιαστικών αλυσίδων

Η παγκόσμια οικονομία δεν ανησυχεί πλέον μόνο για πρόσβαση σε πόρους.

Ανησυχεί για:

• έλεγχο επεξεργασίας
• δυνατότητα refining
• και μονοπωλιακές αλυσίδες παραγωγής

Η Κίνα κυριαρχεί σε πολλά στάδια της επεξεργασίας κρίσιμων ορυκτών, γεγονός που ωθεί τη Δύση σε στρατηγική “de-risking”.

Η ΕΕ και η στροφή προς τη Νότια Αφρική

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να μειώσει την εξάρτηση από την Κίνα και άλλους προμηθευτές μέσω διαφοροποίησης.

Στο πλαίσιο αυτό, επενδυτικά προγράμματα ύψους σχεδόν 14 δισ. δολαρίων κατευθύνονται προς τη Νότια Αφρική για:

• ανάπτυξη εξορυκτικής ικανότητας
• ενίσχυση τοπικής επεξεργασίας
• ένταξη σε ευρωπαϊκές εφοδιαστικές αλυσίδες

Η στρατηγική δεν αφορά μόνο πρόσβαση σε πρώτες ύλες, αλλά και δημιουργία “friendly supply chains”.

Η διαφορά κρίσιμων ορυκτών και σπάνιων γαιών

Ένα κρίσιμο σημείο στην παγκόσμια συζήτηση:

• όλες οι σπάνιες γαίες είναι κρίσιμα ορυκτά
• αλλά όχι όλα τα κρίσιμα ορυκτά είναι σπάνιες γαίες

Η Νότια Αφρική, για παράδειγμα, δεν ανταγωνίζεται άμεσα την κινεζική κυριαρχία στις σπάνιες γαίες, αλλά παραμένει κρίσιμη για:

• μαγγάνιο
• βανάδιο
• πλατινοειδή μέταλλα

Αυτό την καθιστά στρατηγικό, αλλά διαφορετικού τύπου κόμβο.

Η Ζιμπάμπουε και η πολιτική του ελέγχου

Η Ζιμπάμπουε αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση νέας αφρικανικής στρατηγικής.

Με την επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές λιθίου, επιχειρεί:

• να αυξήσει την εγχώρια προστιθέμενη αξία
• να αποτρέψει την απλή εξαγωγή ακατέργαστων πόρων
• να ενισχύσει την τοπική βιομηχανική επεξεργασία

Η επιλογή αυτή μειώνει βραχυπρόθεσμα έσοδα, αλλά αυξάνει τον μακροπρόθεσμο έλεγχο στην αλυσίδα αξίας.

Νέος ανταγωνισμός: επενδύσεις vs κυριαρχία

Η Αφρική δεν είναι πλέον μόνο πεδίο επενδύσεων.

Είναι πεδίο διαπραγμάτευσης ισχύος μεταξύ:

• ΕΕ
• ΗΠΑ
• Κίνας
• και αναδυόμενων περιφερειακών παικτών

Οι χώρες του continent αποκτούν μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη, αλλά ταυτόχρονα εισέρχονται σε ένα πιο περίπλοκο σύστημα γεωοικονομικής πίεσης.

Το μεγάλο ερώτημα: ανάπτυξη ή νέα εξάρτηση;

Η βασική στρατηγική ένταση είναι ξεκάθαρη:

• Οι επενδύσεις μπορούν να φέρουν ανάπτυξη, τεχνολογία και υποδομές
• Αλλά μπορούν επίσης να αναπαράγουν εξάρτηση σε νέα μορφή, μέσω ελέγχου επεξεργασίας και logistics

Το αν η Αφρική θα γίνει κέντρο παραγωγής αξίας ή απλώς εξόρυξης εξαρτάται από το πώς θα διαχειριστεί αυτή τη νέα φάση.

Η δεύτερη “Scramble for Africa”

Η Αφρική βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας ιστορίας.

Αλλά αυτή τη φορά, ο ανταγωνισμός δεν γίνεται με αποικιακές σημαίες.

Γίνεται με:

• επενδυτικά κεφάλαια
• supply chains
• ενεργειακές στρατηγικές
• και τεχνολογική κυριαρχία

Ο «δεύτερος αγώνας για την Αφρική» δεν αφορά μόνο ποιος θα αποκτήσει τους πόρους.

Αφορά ποιος θα ελέγχει το μέλλον της παγκόσμιας τεχνολογίας.

Πηγή: pagenews.gr