Η νέα γεωγραφία του φυσικού αερίου: Η Ευρώπη κοιτάζει στην Αφρική, αλλά δεν ξεφεύγει από το ακριβό LNG

Αλγερία, Λιβύη, Αίγυπτος, Τυνησία και Μαρόκο αναδεικνύονται σε κρίσιμους κρίκους της μεταρωσικής ενεργειακής στρατηγικής της Ευρώπης. Ωστόσο, τα περιορισμένα διαθέσιμα αποθέματα προς εξαγωγή, οι πολιτικοί κίνδυνοι και οι δύο ανταγωνιστικοί αγωγοί από τη Νιγηρία δείχνουν ότι η Βόρεια Αφρική μπορεί να μειώσει —όχι να εξαλείψει— την ευρωπαϊκή εξάρτηση από το LNG.

Η Ευρώπη εισέρχεται στα καθοριστικά χρόνια της ενεργειακής της αποσύνδεσης από τη Ρωσία έχοντας ήδη διαφοροποιήσει σημαντικά τις πηγές εφοδιασμού της, χωρίς όμως να έχει επιλύσει το θεμελιώδες πρόβλημα: η ενεργειακή ασφάλεια έγινε ισχυρότερη, αλλά το φυσικό αέριο έγινε ακριβότερο.

Η Βόρεια Αφρική βρίσκεται πλέον στο κέντρο αυτής της νέας γεωγραφίας. Η Αλγερία διαθέτει υφιστάμενους αγωγούς προς την Ιταλία και την Ισπανία, η Λιβύη σημαντικά υπεράκτια κοιτάσματα, η Αίγυπτος εγκαταστάσεις υγροποίησης, η Τυνησία ελέγχει κρίσιμη διαδρομή διέλευσης και το Μαρόκο διεκδικεί τον ρόλο της ατλαντικής πύλης για το νιγηριανό αέριο.

Η περιοχή, όμως, δεν μπορεί να προσφέρει άμεση ή απεριόριστη υποκατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων. Τα ώριμα κοιτάσματα, η αύξηση της εγχώριας κατανάλωσης, οι ανάγκες επενδύσεων και η πολιτική αστάθεια περιορίζουν το εξαγώγιμο πλεόνασμα. Ακόμη και αν όλα τα σχέδια προχωρήσουν, η Ευρώπη θα εξακολουθήσει να χρειάζεται αμερικανικό, καταριανό και άλλο εισαγόμενο LNG, πληρώνοντας ένα μόνιμο «ασφάλιστρο διαφοροποίησης».

Η συμφωνία Βερολίνου–Αλγερίου: Νέα κατεύθυνση, όχι απαραίτητα νέο αέριο

Η συμφωνία προμήθειας φυσικού αερίου που υπέγραψαν τον Ιούλιο του 2026 η αλγερινή Sonatrach και η γερμανική VNG παρουσιάστηκε ως σημαντικό βήμα για τη διαφοροποίηση της γερμανικής και ευρωπαϊκής τροφοδοσίας. Οι δύο εταιρείες επιβεβαίωσαν τη διεύρυνση της συνεργασίας τους, χωρίς όμως να δημοσιοποιήσουν ούτε τις συμβατικές ποσότητες ούτε την τιμή προμήθειας.

Αυτή η έλλειψη λεπτομερειών είναι κρίσιμη. Η πολιτική αξία της συμφωνίας είναι σαφής: η Γερμανία αποκτά πρόσθετη πρόσβαση σε μη ρωσική πηγή και η Αλγερία ενισχύει τη θέση της στην ευρωπαϊκή αγορά. Δεν είναι, όμως, βέβαιο ότι η συμφωνία αυξάνει ουσιαστικά τη συνολική ποσότητα αερίου που εισέρχεται στην Ευρώπη.

Σε μεγάλο βαθμό, πρόκειται για ανακατεύθυνση διαθέσιμων αλγερινών ποσοτήτων μέσα από το ιταλικό δίκτυο προς την Κεντρική Ευρώπη. Η Ευρώπη αλλάζει τον προορισμό των μορίων, όχι κατ’ ανάγκην τον συνολικό όγκο τους.

Η Αλγερία αποτελεί ήδη τον σημαντικότερο αφρικανικό προμηθευτή της ευρωπαϊκής αγοράς, έχοντας διοχετεύσει περίπου 39–40 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου προς την ΕΕ το 2024. Παράλληλα, όμως, αντιμετωπίζει αυξανόμενες ανάγκες στο εσωτερικό, νέες απαιτήσεις υποδομών και την ανάγκη να ισορροπήσει μεταξύ εξαγωγών και εγχώριας κατανάλωσης.

Το μεγάλο χρονικό χάσμα

Το βασικό μειονέκτημα της ευρωπαϊκής στρατηγικής είναι η αντίθεση ανάμεσα στον πολιτικό και στον γεωλογικό χρόνο.

Οι κυβερνήσεις λειτουργούν με ορίζοντα εκλογικών κύκλων και επείγουσες ανάγκες εφοδιασμού. Η ανάπτυξη νέων κοιτασμάτων, όμως, απαιτεί αδειοδοτήσεις, γεωτρήσεις, υποδομές σύνδεσης και πολυετή επενδυτικά προγράμματα.

Ακόμη και μια επιτυχής ανακάλυψη βαθιών ή μη συμβατικών κοιτασμάτων στη Βόρεια Αφρική δεν μετατρέπεται άμεσα σε εμπορική ροή. Η απόσταση από την παραχώρηση μιας άδειας μέχρι τη σταθερή παραγωγή μπορεί να φτάσει αρκετά χρόνια.

Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να βασιστεί σε υποσχέσεις για μελλοντικές ποσότητες προκειμένου να καλύψει τις άμεσες ανάγκες της στα τέλη της δεκαετίας. Μέχρι να ωριμάσουν τα νέα αφρικανικά έργα, η γέφυρα θα εξακολουθήσει να είναι το LNG.

Αλγερία: Ο σταθερότερος εταίρος με περιορισμένο πλεόνασμα

Η Αλγερία αποτελεί τον πιο ώριμο και αξιόπιστο ενεργειακό εταίρο της Ευρώπης στη Βόρεια Αφρική.

Διαθέτει:

• μεγάλες αποδεδειγμένες ποσότητες φυσικού αερίου,
• τον αγωγό TransMed μέσω Τυνησίας προς Ιταλία,
• τον Medgaz προς Ισπανία,
• εγκαταστάσεις LNG,
• κρατική εταιρεία με μακρά εμπειρία διεθνών συμβολαίων.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι διαθέτει απεριόριστο εξαγώγιμο πλεόνασμα. Η αύξηση του πληθυσμού, η επιδοτούμενη ηλεκτρική ενέργεια, η βιομηχανική κατανάλωση και οι ανάγκες αφαλάτωσης αυξάνουν τη ζήτηση στο εσωτερικό. Η ίδια η ευρωπαϊκή συζήτηση για την Αλγερία έχει μετατοπιστεί από το «πόσο αέριο διαθέτει» στο «πόσο μπορεί να εξάγει χωρίς να πιέσει την εσωτερική αγορά της».

Επομένως, το στρατηγικό πρόβλημα δεν είναι μόνο η ύπαρξη αποθεμάτων. Είναι η ταχύτητα ανάπτυξής τους, η επάρκεια των υποδομών και η σχέση ανάμεσα στην παραγωγή και στην εσωτερική ζήτηση.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Business Insider Africa (@businessinsiderssa)

Λιβύη: Μεγάλη γεωλογία, ακόμη μεγαλύτερη πολιτική αβεβαιότητα

Η Λιβύη διαθέτει σημαντικό ενεργειακό δυναμικό και άμεση σύνδεση με την Ιταλία μέσω του αγωγού Greenstream.

Η χώρα θα μπορούσε θεωρητικά να προσφέρει στην Ευρώπη νέες, σχετικά γρήγορες υπεράκτιες ποσότητες. Η συμφωνία της ιταλικής Eni με τη λιβυκή National Oil Corporation για την ανάπτυξη δύο υπεράκτιων πεδίων επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον για αύξηση της παραγωγής.

Ωστόσο, η φυσική δυνατότητα του αγωγού δεν αρκεί. Η αξιοποίηση εξαρτάται από:

• την πολιτική σταθερότητα,
• τις σχέσεις ανάμεσα στις αντίπαλες διοικήσεις,
• τη διανομή των πετρελαϊκών εσόδων,
• την ασφάλεια των εγκαταστάσεων,
• τη συνέχεια του θεσμικού πλαισίου.

Η Λιβύη είναι, συνεπώς, ο πιο προφανής «γρήγορος πολλαπλασιαστής» αφρικανικού αερίου, αλλά ταυτόχρονα και ο λιγότερο προβλέψιμος.

Αίγυπτος: Από περιφερειακός κόμβος σε καθαρό εισαγωγέα

Η Αίγυπτος είχε φιλοδοξήσει να εξελιχθεί σε βασικό κόμβο LNG για την Ανατολική Μεσόγειο. Οι εγκαταστάσεις υγροποίησης και το κοίτασμα Zohr δημιούργησαν την προσδοκία ότι το Κάιρο θα μπορούσε να εξάγει αιγυπτιακό αλλά και ισραηλινό αέριο προς την Ευρώπη.

Η εξίσωση, όμως, αντιστράφηκε καθώς η εγχώρια παραγωγή πιέστηκε και η κατανάλωση αυξήθηκε. Η Αίγυπτος χρειάζεται πλέον εισαγόμενες ποσότητες και πλωτές μονάδες επαναεριοποίησης, γεγονός που περιορίζει τον ρόλο της ως καθαρού προμηθευτή.

Το Κάιρο παραμένει σημαντικό για την ευρωπαϊκή ασφάλεια επειδή διαθέτει εγκαταστάσεις LNG και γεωγραφική θέση-κλειδί. Προτεραιότητα, όμως, δεν είναι η άμεση εκτόξευση των εξαγωγών αλλά η σταθεροποίηση του εσωτερικού ισοζυγίου, η αποκατάσταση της παραγωγής και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών.

Τυνησία: Ο αθόρυβος κρίκος της ενεργειακής αλυσίδας

Η Τυνησία δεν είναι μεγάλος παραγωγός, αλλά φιλοξενεί ένα από τα σημαντικότερα τμήματα της ενεργειακής υποδομής ανάμεσα στη Βόρεια Αφρική και την Ευρώπη.

Ο TransMed, γνωστός και ως αγωγός Enrico Mattei, μεταφέρει αλγερινό φυσικό αέριο μέσω της Τυνησίας προς τη Σικελία και από εκεί στην ευρωπαϊκή αγορά.

Η πολιτική και δημοσιονομική αστάθεια της χώρας δημιουργεί έναν συχνά υποτιμημένο κίνδυνο. Η Ευρώπη μπορεί να εξασφαλίσει συμβόλαια με την Αλγερία, αλλά η φυσική ροή εξαρτάται και από τη σταθερότητα της χώρας διέλευσης.

Για αυτό, επενδύσεις στην ακεραιότητα του αγωγού, στην ψηφιακή παρακολούθηση και σε ένα σταθερό καθεστώς τελών διέλευσης έχουν πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική αξία από το σχετικά περιορισμένο κόστος τους.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Business Insider Africa (@businessinsiderssa)

Μαρόκο: Από καταναλωτής σε ατλαντική πύλη

Το Μαρόκο δεν διαθέτει προς το παρόν αντίστοιχη παραγωγική βάση με την Αλγερία ή τη Λιβύη. Η στρατηγική του αξία προκύπτει από τη δυνατότητά του να γίνει ο βόρειος τερματικός κόμβος ενός νέου αγωγού που θα συνδέει τη Νιγηρία με τη Δυτική Αφρική, το Μαρόκο και τελικά την Ισπανία.

Ο υπό σχεδιασμό αγωγός Νιγηρίας–Μαρόκου, ή Αφρικανικός Ατλαντικός Αγωγός, υπολογίζεται σε μήκος περίπου 5.600–6.000 χιλιομέτρων και θα διέρχεται από περισσότερες από δώδεκα χώρες. Οι εκτιμήσεις κόστους κινούνται περίπου στα 25–27 δισ. δολάρια, ενώ παραμένουν ανοιχτά ζητήματα χρηματοδότησης, κανονιστικής εναρμόνισης και τελικής διακρατικής συμφωνίας.

Η γεωπολιτική του αξία είναι τεράστια: θα δημιουργούσε έναν νέο ενεργειακό άξονα κατά μήκος της ατλαντικής ακτής της Αφρικής, μειώνοντας την εξάρτηση από το ασταθές εσωτερικό του Σαχέλ.

Η τεχνική και πολιτική του πολυπλοκότητα, όμως, είναι επίσης τεράστια.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη BBC News Pidgin (@bbcnewspidgin)

Η μάχη των δύο αγωγών

Η Νιγηρία βρίσκεται στο κέντρο δύο ανταγωνιστικών οραμάτων για τη μεταφορά αφρικανικού αερίου προς την Ευρώπη.

Ο Διηπειρωτικός Αγωγός μέσω Σαχάρας

Ο Trans-Saharan Gas Pipeline σχεδιάζεται να μεταφέρει έως 30 δισ. κυβικά μέτρα αερίου ετησίως από τη Νιγηρία, μέσω Νίγηρα, στην Αλγερία και από εκεί στο ευρωπαϊκό δίκτυο.

Με μήκος περίπου 4.128 χιλιομέτρων, αποτελεί τη συντομότερη χερσαία διαδρομή προς τις ήδη υφιστάμενες αλγερινές υποδομές. Οι τρεις χώρες έχουν επανενεργοποιήσει τον σχεδιασμό και συζητούν πρακτικά βήματα υλοποίησης, όμως το σχέδιο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρούς κινδύνους ασφαλείας, χρηματοδότησης και διακρατικού συντονισμού.

Πλεονέκτημα: ταχύτερη πρόσβαση στο ευρωπαϊκό δίκτυο.

Αδυναμία: διέρχεται από το ιδιαίτερα ασταθές Σαχέλ.

Ο Ατλαντικός Αγωγός Νιγηρίας–Μαρόκου

Η δεύτερη διαδρομή ακολουθεί τις ακτές της Δυτικής Αφρικής, περνώντας από περισσότερα από δώδεκα κράτη πριν φτάσει στο Μαρόκο και στην ευρωπαϊκή αγορά.

Είναι μεγαλύτερη και πολύ ακριβότερη, αλλά αποφεύγει τα κεντρικά περάσματα του Σαχέλ. Παράλληλα, μπορεί να λειτουργήσει ως έργο περιφερειακής ανάπτυξης, παρέχοντας αέριο σε πολλές χώρες κατά μήκος της διαδρομής.

Πλεονέκτημα: γεωγραφική διαφοροποίηση και πρόσβαση σε ολόκληρη τη δυτικοαφρικανική ακτή.

Αδυναμία: εξαιρετικά δύσκολη ρυθμιστική και διπλωματική διαχείριση.

Σύγκριση των δύο διαδρομών

Η Νιγηρία έχει κάθε λόγο να διατηρεί και τα δύο σχέδια ζωντανά. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνει τη διαπραγματευτική της ισχύ, διεκδικώντας καλύτερους όρους από την Αλγερία, το Μαρόκο, διεθνείς επενδυτές και ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Αγωγός μέσω Σαχάρας

• Μήκος: περίπου 4.128 χλμ.
• Δυναμικότητα: περίπου 30 δισ. κ.μ. φυσικού αερίου ετησίως
• Χώρες συντονισμού: 3
• Κύριος κίνδυνος: η ασφάλεια στο Σαχέλ
• Στρατηγικό πλεονέκτημα: άμεση σύνδεση με την Αλγερία και το ευρωπαϊκό δίκτυο
• Πιθανός ορίζοντας ολοκλήρωσης: αρχές έως μέσα της δεκαετίας του 2030

Αγωγός Νιγηρίας–Μαρόκου

• Μήκος: περίπου 5.600–6.000 χλμ.
• Δυναμικότητα: περίπου 30 δισ. κ.μ. φυσικού αερίου ετησίως
• Χώρες συντονισμού: περισσότερες από 12
• Κύριος κίνδυνος: το υψηλό κόστος και η κανονιστική πολυπλοκότητα
• Στρατηγικό πλεονέκτημα: δημιουργία νέου ατλαντικού ενεργειακού διαδρόμου
• Πιθανός ορίζοντας ολοκλήρωσης: μέσα έως τέλη της δεκαετίας του 2030

Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος αγωγός είναι τεχνικά καλύτερος. Είναι ποια συμμαχία μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια, γρηγορότερη χρηματοδότηση και σταθερότερο πολιτικό πλαίσιο.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη National Brand Dev & Made in Nigeria Project Office Abuja (@pmainpro)

Το επενδυτικό κόστος της νέας γεωγραφίας

Η δημιουργία μιας πραγματικά λειτουργικής βορειοαφρικανικής ενεργειακής αρχιτεκτονικής απαιτεί δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ.

Ένα συνολικό επενδυτικό πρόγραμμα θα πρέπει να περιλαμβάνει:

• νέα κοιτάσματα και γεωτρήσεις στην Αλγερία,
• υπεράκτιες επενδύσεις στη Λιβύη,
• αποκατάσταση και ενίσχυση της αιγυπτιακής παραγωγής,
• προστασία και εκσυγχρονισμό του TransMed στην Τυνησία,
• ανάπτυξη του ατλαντικού διαδρόμου μέσω Μαρόκου,
• αναβαθμίσεις αντίστροφης ροής και διασυνδέσεων στην Ευρώπη,
• ψηφιακή παρακολούθηση και προστασία κρίσιμων υποδομών.

Με βάση τα σενάρια που εξετάζονται, το συνολικό κεφάλαιο μπορεί να φτάσει σε τάξη μεγέθους 54–81 δισ. ευρώ μέσα στη δεκαετία. Πρόκειται για εκτίμηση επενδυτικού σεναρίου και όχι για ήδη εγκεκριμένο ενιαίο ευρωπαϊκό πρόγραμμα.

Η χρηματοδότηση θα πρέπει να κατανεμηθεί μεταξύ εθνικών εταιρειών, διεθνών ενεργειακών ομίλων, κρατικών επενδυτικών ταμείων και ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών θεσμών.

Το ευρωπαϊκό παράδοξο της χρηματοδότησης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει ταυτόχρονα δύο στόχους που δεν συνδυάζονται εύκολα:

• να μειώσει τη χρήση ορυκτών καυσίμων,
• να εξασφαλίσει αξιόπιστες μη ρωσικές ποσότητες φυσικού αερίου.

Οι κλιματικοί κανόνες περιορίζουν την άμεση ευρωπαϊκή χρηματοδότηση νέων έργων εξόρυξης. Η Ευρώπη μπορεί, όμως, να χρηματοδοτήσει:

• αγωγούς και διασυνδέσεις,
• αναβαθμίσεις LNG,
• προστασία υποδομών,
• ψηφιακά συστήματα παρακολούθησης,
• περιβαλλοντική συμμόρφωση,
• ρυθμιστική εναρμόνιση.

Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μπορούν επίσης να συμμετέχουν εμπορικά σε κοινοπραξίες παραγωγής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το έργο χρηματοδοτείται απευθείας από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Αυτή η διάκριση θα καθορίσει εάν οι Βρυξέλλες μπορούν να στηρίξουν τη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική χωρίς να ακυρώσουν τους στόχους της πράσινης μετάβασης.

Γεωπολιτική Ανάλυση | Η Ευρώπη κερδίζει ασφάλεια, όχι φθηνή ενέργεια

Η στροφή προς τη Βόρεια Αφρική δεν σημαίνει επιστροφή στο παλαιό μοντέλο φθηνού ρωσικού αγωγού.

Η νέα δομή θα είναι αναγκαστικά πιο σύνθετη:

• περισσότερες χώρες προέλευσης,
• περισσότερες διαδρομές,
• περισσότερο LNG,
• υψηλότερα κόστη υποδομών,
• περισσότερες πολιτικές και ασφαλιστικές εγγυήσεις.

Αυτό μειώνει τον κίνδυνο εξάρτησης από έναν προμηθευτή, αλλά αυξάνει το συνολικό κόστος του συστήματος.

Η Ευρώπη θα πληρώνει ένα μόνιμο ασφάλιστρο γεωπολιτικής ασφάλειας. Το τίμημα της αποδέσμευσης από τη Ρωσία δεν είναι μόνο τα νέα έργα. Είναι και η απώλεια των σχετικά χαμηλού κόστους μακροχρόνιων συμβολαίων αγωγού που στήριζαν επί δεκαετίες τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα της Γερμανίας και της Κεντρικής Ευρώπης.

Τρία σενάρια για τη δεκαετία του 2030

1. Το βασικό σενάριο

Η Αλγερία διατηρεί σταθερές ροές, η Λιβύη αυξάνει μερικώς την παραγωγή, η Αίγυπτος σταθεροποιεί το εσωτερικό της ισοζύγιο και οι μεγάλοι αγωγοί της Νιγηρίας προχωρούν αργά.

Η Ευρώπη εξασφαλίζει μεγαλύτερη διαφοροποίηση, αλλά εξακολουθεί να χρειάζεται σημαντικές ποσότητες LNG.

2. Το δυσμενές σενάριο

Πολιτική αστάθεια περιορίζει τις λιβυκές εξαγωγές, η αλγερινή εγχώρια ζήτηση απορροφά μεγαλύτερες ποσότητες και οι νέοι αγωγοί καθυστερούν.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ευρώπη γίνεται ακόμη περισσότερο εξαρτημένη από την παγκόσμια αγορά LNG, με υψηλότερες τιμές και αυξημένο ανταγωνισμό με την Ασία.

3. Το θετικό σενάριο

Ο αγωγός μέσω Σαχάρας προχωρά ταχύτερα, η Αλγερία αυξάνει την παραγωγή από νέα κοιτάσματα και η Λιβύη προσφέρει πιο σταθερό επενδυτικό περιβάλλον.

Τότε η Ευρώπη θα αποκτούσε πραγματικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα απέναντι στους Αμερικανούς και τους παραγωγούς του Κόλπου, περιορίζοντας την έκθεσή της στις τιμές LNG.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Yabiladi English (@yabiladi.english)

Το πραγματικό στοίχημα

Το βορειοαφρικανικό αέριο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια προσωρινή «γέφυρα» λίγων ετών. Οι αγωγοί, οι υποδομές και τα κοιτάσματα που σχεδιάζονται σήμερα θα επηρεάζουν την ευρωπαϊκή αγορά μέχρι και μετά το 2040.

Η Ευρώπη πρέπει, επομένως, να αποφασίσει εάν θέλει απλώς να αγοράζει διαθέσιμα φορτία ή να συμμετάσχει ενεργά στη δημιουργία μιας περιφερειακής ενεργειακής αρχιτεκτονικής.

Η δεύτερη επιλογή απαιτεί χρηματοδότηση, πολιτική παρουσία και μακροχρόνια δέσμευση σε χώρες με διαφορετικά συμφέροντα και συχνά εύθραυστους θεσμούς.

Η Βόρεια Αφρική μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας. Δεν μπορεί, όμως, να προσφέρει εύκολη επιστροφή στην εποχή του άφθονου και φθηνού φυσικού αερίου.

Η νέα ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης θα είναι πιο διαφοροποιημένη, πιο ανθεκτική — και ακριβότερη.

Πηγή: Pagenews.gr