Το «Σχέδιο Μάρσαλ» του Τραμπ για το Ιράν: Τα 300 δισ. δολάρια που μπορούν να αλλάξουν τη Μέση Ανατολή

Η συμφωνία που διαπραγματεύονται οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν αφορά μόνο τον τερματισμό μιας επικίνδυνης στρατιωτικής σύγκρουσης ούτε περιορίζεται στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Στην πραγματικότητα, πίσω από τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις εξελίσσεται ένα από τα μεγαλύτερα επενδυτικά σχέδια που έχουν συνδεθεί ποτέ με συμφωνία ειρήνης στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, το υπό διαμόρφωση πλαίσιο συμφωνίας περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός ιδιωτικού επενδυτικού ταμείου ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με στόχο την οικονομική επανεκκίνηση του Ιράν και τη σταδιακή επανένταξή του στις διεθνείς αγορές.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι, σύμφωνα με πηγή που συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις, περισσότερα από 150 δισεκατομμύρια δολάρια έχουν ήδη δεσμευθεί από επενδυτές και επιχειρηματικούς ομίλους πριν ακόμη ολοκληρωθεί η τελική συμφωνία.

Από τις αποζημιώσεις στον επενδυτικό μηχανισμό

Οι διαπραγματεύσεις πέρασαν από αρκετές φάσεις μέχρι να καταλήξουν στο συγκεκριμένο μοντέλο.

Σύμφωνα με ανώτερη ιρανική πηγή, η Τεχεράνη είχε αρχικά ζητήσει περίπου 400 δισεκατομμύρια δολάρια ως αποζημίωση για τις καταστροφές που προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Η Ουάσιγκτον απέρριψε κατηγορηματικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Από το αδιέξοδο αυτό γεννήθηκε η ιδέα ενός διαφορετικού μηχανισμού.

Αντί για κρατικές αποζημιώσεις ή αμερικανικά κονδύλια, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να εξετάσουν τη δημιουργία ενός επενδυτικού οχήματος που θα κινητοποιήσει ιδιωτικά κεφάλαια από όλο τον κόσμο.

Το σχέδιο φέρει την ονομασία:

Reconstruction and Development Fund (RDF)

και έχει σχεδιαστεί ώστε να λειτουργήσει ως οικονομικό κίνητρο για τη διατήρηση μιας μακροχρόνιας συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Δεν πρόκειται για βοήθεια – πρόκειται για επενδύσεις

Η βασική διαφοροποίηση του σχεδίου είναι ότι δεν προβλέπει κρατική χρηματοδότηση.

Δεν πρόκειται για πρόγραμμα ανασυγκρότησης τύπου Παγκόσμιας Τράπεζας ούτε για πολυμερή χρηματοδοτική βοήθεια.

Το ταμείο θα λειτουργήσει ως πλατφόρμα ιδιωτικών επενδύσεων.

Τα κεφάλαια αναμένεται να διοχετευθούν σε:

• Ενεργειακές υποδομές
• Πετρέλαιο και φυσικό αέριο
• Πετροχημικά
• Βιομηχανική παραγωγή
• Μεταφορές και logistics
• Αεροδρόμια
• Λιμενικές εγκαταστάσεις
• Ορυχεία
• Αγροτική παραγωγή
• Τουρισμό
• Ψηφιακές υποδομές

Παράλληλα, εξετάζεται η χρηματοδότηση έργων αποκατάστασης σε εγκαταστάσεις που υπέστησαν ζημιές κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, συμπεριλαμβανομένων διυλιστηρίων, βιομηχανικών μονάδων και κρίσιμων δικτύων μεταφορών.

Γιατί οι επενδυτές βλέπουν ευκαιρία στο Ιράν

Για δεκαετίες το Ιράν βρισκόταν ουσιαστικά αποκλεισμένο από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές λόγω των αμερικανικών και διεθνών κυρώσεων.

Ωστόσο, για τους διεθνείς επενδυτές η χώρα παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα ανεκμετάλλευτα οικονομικά οικοσυστήματα του πλανήτη.

Το Ιράν διαθέτει:

• Τα δεύτερα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο.
• Τα τέταρτα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου.
• Πληθυσμό άνω των 92 εκατομμυρίων κατοίκων.
• Υψηλά μορφωμένο εργατικό δυναμικό.
• Ισχυρή βιομηχανική βάση.
• Μεγάλες δυνατότητες ανάπτυξης σε ενέργεια, μεταποίηση, μεταλλευτική δραστηριότητα και τουρισμό.

Για πολλούς επενδυτικούς οίκους, η πιθανή άρση των κυρώσεων δημιουργεί μία αγορά συγκρίσιμη με εκείνες που άνοιξαν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο στην Ανατολική Ευρώπη.

Ποιοι έχουν ήδη δεσμεύσει κεφάλαια

Αν και τα πλήρη στοιχεία παραμένουν απόρρητα, οι πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει δείχνουν ισχυρό διεθνές ενδιαφέρον.

Μεταξύ των χωρών και επενδυτικών σχημάτων που φέρονται να συμμετέχουν βρίσκονται:

• Ηνωμένες Πολιτείες
• Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
• Κατάρ
• Σαουδική Αραβία
• Νότια Κορέα
• Ιαπωνία
• Σιγκαπούρη
• Μαλαισία
• Επενδυτικά σχήματα από Νότια Αμερική
• Επενδυτικά κεφάλαια από αφρικανικές χώρες

Η συμμετοχή κρατών του Κόλπου θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική καθώς υποδηλώνει μια ευρύτερη περιφερειακή αποδοχή της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας.

Ορμούζ, πετρέλαιο και η νέα ενεργειακή ισορροπία

Η οικονομική διάσταση της συμφωνίας συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια.

Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του σχεδίου.

Η επιστροφή του Ιράν στις διεθνείς αγορές ενέργειας θα μπορούσε:

• Να αυξήσει σημαντικά την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου.
• Να περιορίσει τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές ενέργειας.
• Να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια της Ασίας.
• Να μειώσει το γεωπολιτικό premium που επιβαρύνει σήμερα τις αγορές υδρογονανθράκων.

Το πολιτικό ρίσκο παραμένει τεράστιο

Παρά το θετικό κλίμα, το ταμείο δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί.

Η ύπαρξή του εξαρτάται από μία βασική προϋπόθεση:

Την επίτευξη τελικής συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Το Μνημόνιο Κατανόησης που αναμένεται να υπογραφεί δεν ενεργοποιεί αυτόματα το σχέδιο.

Αντίθετα, εγκαινιάζει μια περίοδο 60 ημερών κατά την οποία:

• Θα προσδιοριστούν τα έργα.
• Θα οργανωθεί η δομή διοίκησης του ταμείου.
• Θα οριστικοποιηηθούν οι επενδυτικές δεσμεύσεις.
• Θα εξεταστούν οι μηχανισμοί εφαρμογής.

Η αποτυχία των συνομιλιών θα μπορούσε να ακυρώσει ολόκληρο το σχέδιο.

Η γεωοικονομία αντικαθιστά τη στρατιωτική αντιπαράθεση

Πέρα από το οικονομικό του μέγεθος, το σχέδιο των 300 δισ. δολαρίων αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο.

Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη γεωοικονομία ως βασικό εργαλείο σταθεροποίησης απέναντι στο Ιράν.

Αντί για νέες κυρώσεις, στρατιωτικές επιχειρήσεις ή πολιτική απομόνωσης, το μοντέλο που δοκιμάζεται βασίζεται στην οικονομική ενσωμάτωση.

Εάν τελικά υλοποιηθεί, το Reconstruction and Development Fund δεν θα αποτελέσει απλώς το μεγαλύτερο επενδυτικό πρόγραμμα στην ιστορία του Ιράν.

Θα αποτελέσει πιθανότατα το μεγαλύτερο γεωπολιτικό πείραμα οικονομικής διπλωματίας που έχει επιχειρηθεί στη Μέση Ανατολή μετά τις Συμφωνίες του Καμπ Ντέιβιντ και τις Συμφωνίες του Αβραάμ.