Στενά Ορμούζ: Η επαναλειτουργία θαλάσσιας αρτηρίας σκοντάφτει στα σχέδια της Τεχεράνης για επιβολή «διοδίων»

Η σταδιακή επιστροφή της ναυτιλιακής δραστηριότητας στα Στενά του Ορμούζ αναζωπυρώνει τις προσδοκίες για ομαλοποίηση των παγκόσμιων ενεργειακών ροών. Ωστόσο, η πρόθεση του Ιράν να επιβάλει τέλη διέλευσης και να αναλάβει μεγαλύτερο έλεγχο του στρατηγικού περάσματος μετατρέπει τη ναυσιπλοΐα σε πεδίο γεωπολιτικής διαπραγμάτευσης, με σημαντικές επιπτώσεις για την ενεργειακή ασφάλεια και το διεθνές εμπόριο.*

Η σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), αρχίζει να μεταβάλλει τις ισορροπίες στην αγορά ενέργειας και στη διεθνή ναυτιλία. Οι κινήσεις δεξαμενόπλοιων αυξάνονται, οι ναυλωτές επαναφέρουν σταδιακά πλοία στον Περσικό Κόλπο και οι αγορές προεξοφλούν σταθεροποίηση των ενεργειακών ροών.

Ωστόσο, η αισιοδοξία αυτή επισκιάζεται από τη νέα στρατηγική της Τεχεράνης. Λίγες ώρες πριν από τον νέο κύκλο επαφών με τις Ηνωμένες Πολιτείες στο Κατάρ, το Ιράν επανέφερε το αίτημά του για συνδιαχείριση των Στενών του Ορμούζ με το Ομάν, αφήνοντας παράλληλα ανοικτό το ενδεχόμενο επιβολής τελών διέλευσης στα διερχόμενα πλοία.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει ότι το διακύβευμα δεν αφορά πλέον μόνο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, αλλά και τον έλεγχο ενός από τους σημαντικότερους γεωοικονομικούς κόμβους του πλανήτη.

Η Τεχεράνη επιδιώκει νέο καθεστώς ελέγχου στα Στενά

Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, δήλωσε ότι η Τεχεράνη επιδιώκει συμφωνία με το Ομάν για κοινή εποπτεία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι το Ιράν είναι έτοιμο να προχωρήσει μονομερώς εάν η Μουσκάτ δεν αποδεχθεί την πρόταση.

Παράλληλα, Ιρανοί αξιωματούχοι αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο επιβολής τελών διέλευσης ή άλλων οικονομικών επιβαρύνσεων μετά τη λήξη της προσωρινής περιόδου αναστολής που προβλέπει το ισχύον Μνημόνιο Κατανόησης (MoU).

Η πρόταση αυτή απορρίπτεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα περισσότερα αραβικά κράτη του Κόλπου, τα οποία θεωρούν ότι θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και θα παραβίαζε την αρχή της ελεύθερης διέλευσης μέσω διεθνών θαλάσσιων οδών.

Οι συνομιλίες στο Κατάρ αποκτούν στρατηγική σημασία

Η συζήτηση για το μέλλον των Στενών συμπίπτει με τον νέο γύρο επαφών μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης στη Ντόχα, με τη διαμεσολάβηση του Κατάρ.

Παρότι η ιρανική πλευρά εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς την πραγματοποίηση άμεσων διμερών συνομιλιών, η παρουσία υψηλόβαθμων αξιωματούχων και από τις δύο πλευρές υποδηλώνει ότι το ζήτημα της ναυσιπλοΐας και της εφαρμογής της προσωρινής συμφωνίας βρίσκεται πλέον στην κορυφή της διπλωματικής ατζέντας.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το βασικό ζητούμενο παραμένει η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν. Για την Τεχεράνη, όμως, ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ εξελίσσεται σε διαπραγματευτικό εργαλείο με σημαντική γεωπολιτική και οικονομική αξία.

Η αγορά δεξαμενόπλοιων προεξοφλεί την ανάκαμψη

Παρά την αβεβαιότητα, η αγορά μεταφοράς πετρελαίου εμφανίζει τα πρώτα σημάδια σταθεροποίησης.

Οι διελεύσεις δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών αυξάνονται σταδιακά, ενώ ολοένα περισσότερα πλοία χωρίς φορτίο (ballast tankers) επιστρέφουν στον Περσικό Κόλπο, προεξοφλώντας αύξηση των εξαγωγών αργού πετρελαίου και LNG.

Η συμπεριφορά αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό δείκτη των προσδοκιών της αγοράς, καθώς οι πλοιοκτήτες τοποθετούν εγκαίρως τα πλοία τους στις περιοχές όπου εκτιμούν ότι θα δημιουργηθεί νέα ζήτηση.

Ωστόσο, οι πραγματικοί όγκοι εξαγωγών εξακολουθούν να κινούνται χαμηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα, γεγονός που δείχνει ότι η εμπιστοσύνη ανακάμπτει ταχύτερα από την ίδια την εμπορική δραστηριότητα.

Το κόστος ασφάλισης και η συμφόρηση εξακολουθούν να επιβαρύνουν την αγορά

Παρά τη βελτίωση της εικόνας, η λειτουργία του θαλάσσιου διαδρόμου απέχει ακόμη από την κανονικότητα.

Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου παραμένουν υψηλά, εκατοντάδες πλοία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις στην περιοχή, ενώ αρκετές ναυτιλιακές εταιρείες συνεχίζουν να χρησιμοποιούν εναλλακτικές διαδρομές μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας.

Η πλήρης αποκατάσταση των ενεργειακών ροών θα εξαρτηθεί όχι μόνο από την επιχειρησιακή ασφάλεια αλλά και από την εμπιστοσύνη των ασφαλιστικών οργανισμών, των ναυλωτών και των διεθνών ενεργειακών εταιρειών.

Τα Στενά του Ορμούζ ως μοχλός γεωοικονομικής ισχύος

Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ εξελίσσεται πλέον σε μια ευρύτερη αντιπαράθεση για τον έλεγχο των παγκόσμιων ενεργειακών δικτύων.

Η πρόθεση της Τεχεράνης να επιβάλει τέλη διέλευσης δεν αφορά μόνο τη δημιουργία νέων εσόδων. Αποτελεί προσπάθεια θεσμοθέτησης ενός νέου καθεστώτος διαχείρισης του σημαντικότερου ενεργειακού διαδρόμου παγκοσμίως, μετατρέποντας την πρόσβαση στη θαλάσσια οδό σε εργαλείο άσκησης γεωπολιτικής επιρροής.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις εισαγωγές υδρογονανθράκων, οποιαδήποτε επιβολή διοδίων ή περιορισμών θα αύξανε το κόστος μεταφοράς ενέργειας, θα επηρέαζε τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου και θα ενίσχυε τις πληθωριστικές πιέσεις.

Παράλληλα, η αντίθεση των ΗΠΑ, της ΕΕ και των αραβικών κρατών αντανακλά τον φόβο ότι μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε διεθνές προηγούμενο, επιτρέποντας σε παράκτια κράτη να επιβάλουν αντίστοιχες χρεώσεις και σε άλλες στρατηγικές θαλάσσιες αρτηρίες, όπως η Διώρυγα του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ ή η Νότια Σινική Θάλασσα.

Το Ομάν αναδεικνύεται σε κρίσιμο γεωπολιτικό παράγοντα, καθώς η στάση του μπορεί να καθορίσει εάν θα διατηρηθεί το ισχύον καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας ή εάν θα διαμορφωθεί ένα νέο μοντέλο συνδιαχείρισης με το Ιράν.

Προοπτικές

Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστικές τόσο για τις διεθνείς αγορές ενέργειας όσο και για τη γεωπολιτική ισορροπία στον Περσικό Κόλπο. Οι συνομιλίες στο Κατάρ αναμένεται να δείξουν εάν η εύθραυστη αποκλιμάκωση μπορεί να αποκτήσει πιο μόνιμα χαρακτηριστικά ή εάν τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν πεδίο διαρκούς αντιπαράθεσης.

Εάν επικρατήσει πολιτική συνεννόηση, η αγορά δεξαμενόπλοιων θα μπορούσε να επιστρέψει σταδιακά σε κανονικούς ρυθμούς, μειώνοντας το κόστος μεταφοράς και ενισχύοντας τη σταθερότητα των διεθνών ενεργειακών αλυσίδων. Αντίθετα, μια επιμονή της Τεχεράνης στην επιβολή διοδίων ή μια νέα στρατιωτική ένταση θα μπορούσε να ανατρέψει την εύθραυστη ανάκαμψη, επαναφέροντας υψηλή μεταβλητότητα στις αγορές πετρελαίου, στη ναυτιλία και στη διεθνή οικονομία.

Με πληροφορίες από Reuters και Bloomberg.