FT: Γροθιά στους Έλληνες εφοπλιστές –Σχεδόν 4 δισ. από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου μέσα σε τρία χρόνια

Η νέα αποκαλυπτική έρευνα των Financial Times με τίτλο «Greek shipping companies made almost $4bn carrying Russian oil in past three years» ανοίγει ξανά τη συζήτηση γύρω από την αποτελεσματικότητα των δυτικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας και τον καθοριστικό ρόλο της ελληνικής ναυτιλίας στη διατήρηση της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με την έρευνα των FT, η οποία βασίζεται σε στοιχεία των Argus Media, Kpler και IMO, ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες αποκόμισαν τουλάχιστον 3,8 δισ. δολάρια από τη μεταφορά ρωσικού αργού πετρελαίου από τα μέσα του 2023 έως σήμερα. Η δραστηριότητα αυτή αναπτύχθηκε την ίδια περίοδο που οι χώρες της G7 επιχειρούσαν να περιορίσουν τα έσοδα της Μόσχας μέσω του μηχανισμού του πλαφόν στις τιμές του ρωσικού πετρελαίου.

Η αποκάλυψη δεν αφορά παραβίαση κυρώσεων. Αντιθέτως, αναδεικνύει τα κενά του ίδιου του συστήματος, καθώς το καθεστώς του πλαφόν επέτρεπε τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου από δυτικά πλοία υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Η Ελλάδα δεύτερη δύναμη παγκοσμίως

Τα στοιχεία που παρουσιάζουν οι Financial Times είναι αποκαλυπτικά. Μόνο εταιρείες με έδρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διακίνησαν μεγαλύτερες ποσότητες ρωσικού πετρελαίου από τις ελληνικές.

Σύμφωνα με την Kpler, από τον Ιούνιο του 2023 έως τον Ιούνιο του 2026 ελληνικές εταιρείες διαχειρίστηκαν περίπου 540 εκατ. βαρέλια ρωσικού αργού, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση διεθνώς πίσω από τα ΗΑΕ, ενώ ακολουθούν η Κίνα, οι Σεϋχέλλες και το Χονγκ Κονγκ.

Η εικόνα αυτή αποδεικνύει ότι, παρά τις κυρώσεις, η ελληνική ναυτιλία παρέμεινε βασικός πυλώνας της διεθνούς εφοδιαστικής αλυσίδας του ρωσικού πετρελαίου.

Οι πέντε μεγάλοι κερδισμένοι

Η έρευνα των Financial Times δείχνει ότι τα μεγαλύτερα οικονομικά οφέλη συγκεντρώθηκαν σε λίγους μεγάλους ελληνικούς ναυτιλιακούς ομίλους.

• Dynacom Tankers (Γιώργος Προκοπίου): 101 ταξίδια, 108,4 εκατ. βαρέλια και εκτιμώμενα έσοδα 914,5 εκατ. δολάρια.
• Olympic Shipping & Management (Όμιλος Ωνάση): 42 ταξίδια και έσοδα περίπου 403,6 εκατ. δολάρια.
• Stealth Maritime (Χάρης Βαφειάς): 27 ταξίδια και έσοδα 233,6 εκατ. δολάρια.
• Polembros Shipping (οικογένεια Πολέμη): 28 ταξίδια και έσοδα 210 εκατ. δολάρια.
• New Shipping: 19 ταξίδια και έσοδα 187,6 εκατ. δολάρια.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διάκριση μεταξύ φορτίων με διαθέσιμα στοιχεία ναύλων (priced) και φορτίων χωρίς διαθέσιμα στοιχεία (unpriced), γεγονός που υποδηλώνει ότι τα πραγματικά έσοδα πιθανότατα ήταν ακόμη μεγαλύτερα από τις εκτιμήσεις.

Οι άνθρωποι πίσω από τις εταιρείες

Οι εταιρείες αυτές εκπροσωπούν την αφρόκρεμα της ελληνικής ναυτιλίας.

Ο Γιώργος Προκοπίου βρίσκεται πίσω από τη Dynacom, η Olympic Shipping συνεχίζει τη ναυτιλιακή κληρονομιά της οικογένειας Ωνάση, ο Χάρης Βαφειάς ηγείται της Stealth Maritime, ενώ η οικογένεια Πολέμη παραμένει στο τιμόνι της Polembros Shipping.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει τη διαχρονική ισχύ του ελληνικού οικογενειακού ναυτιλιακού κεφαλαίου, όπου η ιδιοκτησία και οι στρατηγικές αποφάσεις παραμένουν συγκεντρωμένες στους ίδιους τους εφοπλιστές.

Το πλαφόν της G7 και τα κενά εφαρμογής

Το σύστημα που υιοθέτησε η G7 τον Δεκέμβριο του 2022 δεν απαγόρευσε τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου. Αντίθετα, επέτρεψε στις δυτικές ναυτιλιακές εταιρείες να συνεχίσουν τις μεταφορές, αρκεί το φορτίο να αγοράζεται κάτω από το προκαθορισμένο ανώτατο όριο τιμής.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους Financial Times, η εφαρμογή του μηχανισμού βασίζεται κυρίως σε δηλώσεις συμμόρφωσης των ναυλωτών, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα ανεξάρτητου ελέγχου από τους πλοιοκτήτες. Πρώην αξιωματούχοι κυρώσεων και νομικοί χαρακτηρίζουν τον μηχανισμό αποσπασματικό και ανεπαρκή.

Οι υψηλότεροι ναύλοι

Η μεταφορά ρωσικού πετρελαίου αποδείχθηκε ιδιαίτερα επικερδής.

Ναυλομεσίτες που επικαλούνται οι Financial Times υποστηρίζουν ότι οι ναυλωτές πλήρωναν 30% έως 40% υψηλότερους ναύλους για τα ρωσικά φορτία σε σχέση με μεταφορές αργού από χώρες που δεν τελούσαν υπό δυτικές κυρώσεις.

Χαρακτηριστική είναι η δήλωση της αναλύτριας ναυτιλιακής πληροφόρησης Michelle Wiese Bockmann, η οποία συνοψίζει το οικονομικό κίνητρο λέγοντας ότι «υπάρχουν χρήματα να βγουν και κανείς άλλος δεν θα πάει να τα βγάλει».

Οι απαντήσεις των εταιρειών

Οι ελληνικές ναυτιλιακές απορρίπτουν οποιαδήποτε υπόνοια παραβίασης κυρώσεων.

Η Dynacom υποστήριξε στους Financial Times ότι όλες οι προσεγγίσεις της σε ρωσικά λιμάνια πραγματοποιήθηκαν σε πλήρη συμμόρφωση με τα ισχύοντα νομικά και κυρωτικά πλαίσια, επισημαίνοντας ότι ο μηχανισμός του πλαφόν συνέβαλε τόσο στη συγκράτηση των ρωσικών εσόδων όσο και στη σταθερότητα των διεθνών ενεργειακών αγορών.

Ανάλογη θέση διατύπωσαν και η Olympic Shipping και η Stealth Maritime, υπογραμμίζοντας ότι κάθε μεταφορά ελεγχόταν από εξειδικευμένους νομικούς συμβούλους και πραγματοποιούνταν σύμφωνα με τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου.

 Τα χτυπήματα στους εφοπλιστές δεν είναι πάντα ανθρωπιστικά

Η δημόσια κριτική προς την ελληνική ναυτιλία παρουσιάζεται συχνά ως ζήτημα ηθικής ή ανθρωπισμού. Στη γεωπολιτική όμως της ενέργειας οι ισορροπίες είναι πολύ πιο σύνθετες.

Οι Έλληνες εφοπλιστές αποτελούν διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες της παγκόσμιας αγοράς θαλάσσιων μεταφορών ενέργειας. Διαχειρίζονται κρίσιμες ενεργειακές ροές, αναλαμβάνουν υψηλά επιχειρηματικά ρίσκα και πολλές φορές καλύπτουν κενά που αφήνουν άλλοι διεθνείς παίκτες όταν επιβάλλονται κυρώσεις ή αποκλεισμοί.

Η χρονική συγκυρία της δημοσίευσης των Financial Times συμπίπτει με μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών διεργασιών στις σχέσεις ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και Τουρκίας, όπου βρίσκονται στο τραπέζι κρίσιμα ζητήματα όπως η επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, οι σχέσεις της με τη Ρωσία και η συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική ναυτιλία δεν αποτελεί απλώς έναν οικονομικό κλάδο, αλλά και παράγοντα γεωοικονομικής ισχύος. Οι μεγάλοι ελληνικοί ναυτιλιακοί όμιλοι διαθέτουν σημαντική επιρροή σε διεθνείς αγορές, χρηματοπιστωτικά κέντρα και κυβερνήσεις, γεγονός που τους καθιστά αναπόφευκτα μέρος του ευρύτερου γεωπολιτικού παιχνιδιού.

Η έρευνα των Financial Times, επομένως, δεν αναδεικνύει μόνο τα κενά του συστήματος κυρώσεων. Υπενθυμίζει ότι στην παγκόσμια ενεργειακή σκακιέρα η ναυτιλία παραμένει ίσως το σημαντικότερο εργαλείο άσκησης οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος, με την Ελλάδα να εξακολουθεί να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο.