Ρήγμα στην Τεχεράνη: Πεζεσκιάν και Γκαλιμπάφ ζητούν τέλος στον πόλεμο πριν καταρρεύσει η οικονομία

Οι δύο κορυφαίοι εκλεγμένοι θεσμικοί παίκτες του Ιράν πιέζουν για διαπραγμάτευση ενώ η οικονομία βουλιάζει – Οι σκληροπυρηνικοί επιμένουν στη σύγκρουση και ο Τραμπ αυξάνει την οικονομική πίεση

Η εσωτερική μάχη για το πώς και πότε πρέπει να τελειώσει ο πόλεμος βγαίνει πλέον ανοιχτά στην επιφάνεια στην Τεχεράνη.

Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν και ο πρόεδρος της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ έκαναν δημόσιες παρεμβάσεις υπέρ μιας διαπραγματευμένης εξόδου από τη σύγκρουση, προειδοποιώντας ότι η χώρα δεν μπορεί να συνεχίσει επ’ αόριστον να στηρίζεται μόνο στη στρατιωτική αντοχή ενώ η οικονομία αποδυναμώνεται, οι εξαγωγές πετρελαίου περιορίζονται και η πίεση στις καθημερινές συνθήκες ζωής αυξάνεται.

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι δύο άνδρες δεν ζητούν «υποχώρηση». Επιχειρούν να παρουσιάσουν την ειρήνη ως επιλογή που πρέπει να γίνει όσο το Ιράν θεωρεί ότι εξακολουθεί να διαθέτει διαπραγματευτική ισχύ.

Ο Πεζεσκιάν το είπε σχεδόν ευθέως: τώρα, κατά την άποψή του, είναι προτιμότερο να αναζητηθεί τέλος στον πόλεμο παρά να περιμένει η χώρα να φθαρεί περισσότερο.

Πεζεσκιάν: «Καλύτερα να τελειώσει τώρα»

Σύμφωνα με το Wall Street Journal και άλλες πηγές, ο Ιρανός πρόεδρος υποστήριξε ότι ο πόλεμος πρέπει κάποια στιγμή να τελειώσει και ότι είναι καλύτερο αυτό να συμβεί τώρα, όσο η Τεχεράνη μπορεί ακόμη να διαπραγματευθεί από θέση που παρουσιάζει ως ισχυρή.

Η γραμμή αυτή δεν είναι εντελώς νέα. Ο Πεζεσκιάν είχε ήδη μιλήσει στις αρχές Αυγούστου για ανάγκη εξόδου από τη ζώνη του «ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη», υποστηρίζοντας ότι η χώρα πρέπει να επιδιώξει μια μόνιμη συμφωνία όσο υπάρχει ακόμη συνοχή και διαπραγματευτικό κεφάλαιο.

Αυτό που αλλάζει τώρα είναι η ένταση της προειδοποίησης.

Η οικονομική κατάσταση επιδεινώνεται με ταχύτητα, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ μετακινεί όλο και περισσότερο το βάρος από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην οικονομική ασφυξία.

Γκαλιμπάφ: «Η στρατιωτική ισχύς δεν αρκεί»

Ακόμη πιο ενδεικτική ήταν η παρέμβαση του Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.

Ο ισχυρός πρόεδρος της ιρανικής Βουλής προειδοποίησε ότι ένα κράτος δεν μπορεί να επιβιώσει μόνο με στρατιωτική ισχύ εάν ο πληθυσμός του πεινά, δεν υπάρχει επαρκής κυκλοφορία χρήματος, η ανάπτυξη παραμένει αδύναμη και η εγχώρια παραγωγή καταρρέει.

Η φράση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.

Ο Γκαλιμπάφ δεν είναι κάποιος φιλοδυτικός πολιτικός εκτός του συστήματος. Είναι ένας από τους πιο ισχυρούς θεσμικούς παίκτες της Ισλαμικής Δημοκρατίας και έχει παίξει κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ.

Όταν λοιπόν ο ίδιος συνδέει ευθέως τη βιωσιμότητα της στρατιωτικής στρατηγικής με την οικονομία, το μήνυμα απευθύνεται όχι μόνο στην κοινή γνώμη αλλά και στα πιο σκληρά κέντρα εξουσίας της Τεχεράνης.

Η οικονομία γίνεται το πιο επικίνδυνο μέτωπο

Η βασική ανησυχία των «ρεαλιστών» στην ιρανική ηγεσία είναι ότι η οικονομική επιδείνωση μπορεί να ξεφύγει πριν επιτευχθεί μια αποδεκτή συμφωνία.

Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Αμπντολνασέρ Χεματί έχει ήδη παραδεχθεί ότι οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου έχουν σχεδόν μηδενιστεί, ενώ η χώρα αντιμετωπίζει έλλειψη συναλλάγματος, αυξημένο κόστος ανοικοδόμησης και υψηλότερη ανεργία των νέων.

Παράλληλα, η καθημερινή οικονομική πίεση γίνεται ορατή στις οικογένειες. Η αύξηση των τιμών, η πτώση της αξίας του νομίσματος και η απώλεια εισοδήματος έχουν περιορίσει την πρόσβαση ακόμη και σε βασικά αγαθά για σημαντικό μέρος του πληθυσμού.

Αυτό ακριβώς φοβούνται οι πολιτικοί που υποστηρίζουν διαπραγματευμένη έξοδο: ότι αν η οικονομία περάσει ένα κρίσιμο σημείο, η διαπραγματευτική ισχύς του Ιράν θα μειωθεί αντί να αυξηθεί.

Οι σκληροπυρηνικοί απαντούν: «Ειρήνη τώρα σημαίνει αδυναμία»

Απέναντι σε Πεζεσκιάν και Γκαλιμπάφ βρίσκεται ένα πολύ ισχυρότερο και πιο ιδεολογικό στρατόπεδο.

Στον πυρήνα του βρίσκονται στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης και το σκληροπυρηνικό κίνημα Paydari, που θεωρούν ότι οποιαδήποτε υποχώρηση τώρα θα ερμηνευτεί από τις ΗΠΑ ως αδυναμία.

Το IRGC-affiliated Fars News άσκησε κριτική στις εκκλήσεις Πεζεσκιάν για τερματισμό του πολέμου, υποστηρίζοντας ότι η ευελιξία ενθαρρύνει περαιτέρω επιθέσεις.

Άλλοι σκληροπυρηνικοί βουλευτές έχουν φτάσει στο σημείο να χαρακτηρίζουν τις εκκλήσεις για ειρήνη υπό τις παρούσες συνθήκες ως «παράδοση».

Δύο διαφορετικές σχολές μέσα στο ίδιο καθεστώς

Η διαφωνία δεν είναι απλώς προσωπική.

Αφορά δύο διαφορετικές αναγνώσεις για το πώς πρέπει να λειτουργήσει η ιρανική ισχύς.

Η πρώτη, που εκφράζουν Πεζεσκιάν, Γκαλιμπάφ και μέρος του οικονομικού επιτελείου, βλέπει τη στρατιωτική πίεση ως εργαλείο για να επιτευχθεί καλύτερη συμφωνία.

Η δεύτερη, που εκφράζουν οι πιο σκληρές δυνάμεις, βλέπει την ίδια την αντίσταση και την οικονομική αντοχή ως στόχο και θεωρεί ότι όσο το Ιράν διατηρεί τον έλεγχο του Ορμούζ και μπορεί να προκαλεί κόστος στους αντιπάλους του, δεν υπάρχει λόγος να παραχωρήσει σημαντικά ανταλλάγματα.

Η αποτυχία του μνημονίου ενίσχυσε τους σκληρούς

Το πρόβλημα για τους «ρεαλιστές» είναι ότι η προηγούμενη προσπάθεια συμβιβασμού δεν απέδωσε.

Το μνημόνιο που είχε συμφωνηθεί με τις ΗΠΑ τον Ιούνιο κατέρρευσε, κυρίως πάνω στη διαφωνία για τα Στενά του Ορμούζ και την αλληλουχία άρσης αποκλεισμών και υποχρεώσεων.

Στο εσωτερικό του Ιράν, η αποτυχία αυτή χρησιμοποιείται πλέον από τους σκληροπυρηνικούς ως επιχείρημα ότι η Ουάσιγκτον δεν είναι αξιόπιστος συνομιλητής.

Αυτό έχει αποδυναμώσει το στρατόπεδο Πεζεσκιάν, επειδή το βασικό του επιχείρημα ήταν ότι ένας συμβιβασμός μπορεί να οδηγήσει σε οικονομική ανακούφιση.

Το «Economic D-Day» του Τραμπ αυξάνει την πίεση

Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επιλέξει να αυξήσει δραματικά την οικονομική πίεση.

Η νέα στρατηγική της Ουάσιγκτον βασίζεται σε βαθύτερη οικονομική απομόνωση του Ιράν και σε απειλές προς τρίτες χώρες και επιχειρήσεις που συνεχίζουν να προσφέρουν οικονομική στήριξη στην Τεχεράνη.

Ο Τραμπ φαίνεται πλέον να θεωρεί ότι δεν χρειάζεται άμεση νέα στρατιωτική επιχείρηση εάν η οικονομική πίεση μπορεί να αυξήσει το κόστος για την ιρανική ηγεσία.

Αυτό όμως δημιουργεί ένα παράδοξο:

όσο περισσότερο πιέζει οικονομικά η Ουάσιγκτον, τόσο περισσότερο ενισχύονται τα επιχειρήματα και των δύο αντίπαλων στρατοπέδων μέσα στο Ιράν.

Οι «ρεαλιστές» λένε ότι πρέπει να κλείσει η συμφωνία πριν η οικονομία επιδεινωθεί περισσότερο.

Οι σκληροπυρηνικοί λένε ότι η αμερικανική πίεση αποδεικνύει ακριβώς γιατί δεν πρέπει να υπάρξει εμπιστοσύνη στις ΗΠΑ.

Το Ορμούζ παραμένει το μεγάλο χαρτί της Τεχεράνης

Η Ισλαμική Δημοκρατία εξακολουθεί να διαθέτει ένα ισχυρό διαπραγματευτικό εργαλείο: τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Η ιρανική ηγεσία έχει παρουσιάσει την ικανότητά της να περιορίζει ή να επιτρέπει επιλεκτικά τη διέλευση πλοίων ως απόδειξη ότι η χώρα δεν βρίσκεται σε θέση ήττας.

Αυτό εξηγεί και γιατί οι σκληροί δεν θεωρούν ακόμη την οικονομική κρίση λόγο άμεσης υποχώρησης.

Κατά τη δική τους ανάγνωση, η Τεχεράνη εξακολουθεί να μπορεί να επιβάλλει σημαντικό κόστος στις ενεργειακές ροές της περιοχής και στη διεθνή οικονομία.

Η πραγματική μάχη είναι πλέον μέσα στην Τεχεράνη

Η μεγαλύτερη αβεβαιότητα δεν αφορά μόνο το τι θα προσφέρουν οι ΗΠΑ.

Αφορά ποιος μπορεί τελικά να αποφασίσει για λογαριασμό του Ιράν.

Οι τελευταίες εβδομάδες έχουν δείξει ότι οι εκλεγμένοι θεσμικοί παίκτες, όπως ο Πεζεσκιάν και ο Γκαλιμπάφ, έχουν περιορισμένη δυνατότητα να επιβάλουν στρατηγική εάν τα ισχυρότερα κέντρα ασφαλείας και οι σκληροπυρηνικές δυνάμεις αντιτίθενται.

Γι’ αυτό οι τελευταίες δηλώσεις τους έχουν τόση σημασία.

Δεν είναι απλώς κάλεσμα προς τις ΗΠΑ για επιστροφή στις συνομιλίες.

Είναι και εσωτερική πολιτική πίεση προς το ίδιο το ιρανικό σύστημα εξουσίας.

Το δίλημμα της Τεχεράνης

Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια σκληρή επιλογή.

Αν συνεχίσει τον πόλεμο, μπορεί να διατηρήσει μέρος της στρατιωτικής και γεωπολιτικής πίεσης αλλά να πληρώσει ολοένα μεγαλύτερο οικονομικό τίμημα.

Αν διαπραγματευθεί τώρα, μπορεί να περιορίσει τη ζημιά αλλά θα πρέπει να αποδεχθεί ότι η Ουάσιγκτον θα ζητήσει ανταλλάγματα ακριβώς επειδή η οικονομική πίεση λειτουργεί.

Αυτό είναι και το μήνυμα Πεζεσκιάν και Γκαλιμπάφ:

η διαπραγμάτευση δεν πρέπει να αρχίσει όταν το Ιράν έχει ήδη εξαντληθεί, αλλά όσο θεωρεί ότι εξακολουθεί να έχει κάτι να διαπραγματευθεί.

Και γι’ αυτό η πραγματική κρίσιμη γραμμή του πολέμου ίσως δεν βρίσκεται πλέον στα Στενά του Ορμούζ ούτε στις αμερικανικές βάσεις της περιοχής.

Βρίσκεται στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας, ανάμεσα σε όσους θέλουν να μετατρέψουν τη σημερινή ισχύ σε συμφωνία και σε όσους θεωρούν ότι οποιαδήποτε συμφωνία τώρα θα ήταν πρόωρη υποχώρηση.

Πηγή: Wall Street Journal – με διασταύρωση FT, AP