52 χρόνια μετά την εισβολή: Το Κυπριακό επιστρέφει στο επίκεντρο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης Ελλάδας–Τουρκίας

Το Κυπριακό παραμένει ανοικτή γεωπολιτική πληγή της Ανατολικής Μεσογείου

Πενήντα δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή της 20ής Ιουλίου 1974, η Κύπρος εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα και μακροχρόνια άλυτα ζητήματα της διεθνούς πολιτικής. Η επέτειος δεν αποτελεί μόνο μια ημέρα ιστορικής μνήμης για τον ελληνισμό, αλλά υπενθυμίζει ότι στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξακολουθεί να υπάρχει ένα διαιρεμένο κράτος, με το 37% του εδάφους του υπό τουρκικό στρατιωτικό έλεγχο.

Στο μήνυμά του για την επέτειο, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας υπογράμμισε ότι «το Κυπριακό παραμένει ζήτημα παράνομης κατοχής», προσθέτοντας ότι «για τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, η Κύπρος κείται πλησίον». Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, όπου η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου επηρεάζει άμεσα τα συμφέροντα της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ.

Η θέση της Αθήνας παραμένει αμετάβλητη

Παράλληλα, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε ότι το Κυπριακό αποτελεί διεθνές ζήτημα παράνομης εισβολής και κατοχής, επισημαίνοντας πως η μόνη αποδεκτή βάση επίλυσης παραμένει εκείνη που προβλέπουν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ: μια Διζωνική, Δικοινοτική Ομοσπονδία, με μία κυριαρχία, μία διεθνή προσωπικότητα και μία ιθαγένεια, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.

Η Αθήνα δηλώνει επίσης ότι θα συνεχίσει να στηρίζει τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για επανεκκίνηση των συνομιλιών, σε συντονισμό με τη Λευκωσία.

Η τουρκική στρατηγική έχει αλλάξει

Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα έχει απομακρυνθεί τα τελευταία χρόνια από τη λογική της ομοσπονδιακής λύσης.

Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η τουρκική κυβέρνηση προωθούν πλέον ανοιχτά τη λύση των δύο κυρίαρχων κρατών, θέση που υποστηρίζει και η τουρκοκυπριακή ηγεσία υπό τον Ερσίν Τατάρ. Η προσέγγιση αυτή απορρίπτεται τόσο από την Κυπριακή Δημοκρατία όσο και από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα Ηνωμένα Έθνη, καθώς θεωρείται ασύμβατη με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η διαφωνία αυτή αποτελεί σήμερα το βασικό εμπόδιο για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.

Η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά νέα στρατηγική αξία

Το Κυπριακό δεν εξελίσσεται πλέον σε ένα απομονωμένο περιφερειακό ζήτημα.

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, οι θαλάσσιες οδοί μεταφοράς φυσικού αερίου και οι νέες ισορροπίες μεταξύ ΗΠΑ, Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας έχουν αναβαθμίσει σημαντικά τη γεωπολιτική σημασία της Κύπρου.

Η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετέχει σε τριμερείς συνεργασίες με την Ελλάδα, το Ισραήλ και την Αίγυπτο, ενώ φιλοξενεί κρίσιμες στρατιωτικές και ανθρωπιστικές επιχειρήσεις της ΕΕ και δυτικών χωρών στην ευρύτερη περιοχή. Παράλληλα, οι βρετανικές κυρίαρχες βάσεις στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια εξακολουθούν να αποτελούν στρατηγικούς κόμβους για επιχειρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Η Ευρώπη απέναντι σε μια εκκρεμότητα πέντε δεκαετιών

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Κυπριακό αποτελεί μια ιδιαιτερότητα χωρίς αντίστοιχο προηγούμενο: κράτος-μέλος της Ένωσης παραμένει διαιρεμένο, με μέρος της επικράτειάς του να βρίσκεται εκτός του αποτελεσματικού ελέγχου της νόμιμης κυβέρνησης.

Παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες επανεκκίνησης του διαλόγου –από το Σχέδιο Ανάν έως τις συνομιλίες στο Κραν Μοντανά το 2017– καμία πρωτοβουλία δεν έχει οδηγήσει σε βιώσιμη συμφωνία.

Το μήνυμα της Αθήνας

Η φράση του Νίκου Δένδια ότι «η Κύπρος κείται πλησίον» δεν αποτελεί μόνο συμβολική αναφορά, αλλά και μήνυμα στρατηγικής συνέχειας της ελληνικής πολιτικής.

Σε μια περίοδο όπου η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων, η Αθήνα επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι το Κυπριακό δεν αποτελεί ιστορικό ζήτημα του παρελθόντος, αλλά ενεργό θέμα διεθνούς ασφάλειας, ευρωπαϊκής πολιτικής και εφαρμογής του διεθνούς δικαίου.

Πενήντα δύο χρόνια μετά την εισβολή, η διχοτόμηση της Κύπρου εξακολουθεί να υπενθυμίζει ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις μπορούν να παγιωθούν όταν απουσιάζει πολιτική βούληση για επίλυση. Και όσο η Λευκωσία παραμένει η τελευταία διαιρεμένη πρωτεύουσα της Ευρώπης, το Κυπριακό θα συνεχίσει να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εκκρεμότητες της ευρωπαϊκής και διεθνούς διπλωματίας.