Η κατακερματισμένη τεχνητή νοημοσύνη γίνεται γεωπολιτικό όπλο–Το νέο παιχνίδι ισχύος στη Νοτιοανατολική Ασία

Από την αμερικανική Pax Silica και την κινεζική WAICO έως τα ανοιχτά ψηφιακά δίκτυα της Ινδίας, οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας δεν επιλέγουν ένα μόνο στρατόπεδο. Χτίζουν πολλαπλές τεχνολογικές συμμαχίες σε διαφορετικά επίπεδα της αλυσίδας της τεχνητής νοημοσύνης, επιχειρώντας να μετατρέψουν τον κατακερματισμό σε διαπραγματευτική ισχύ. Το στοίχημα, όμως, είναι αν η πολυφωνία θα οδηγήσει σε πραγματική αυτονομία ή απλώς σε περισσότερες εξαρτήσεις.

Η παγκόσμια αντιπαράθεση για την τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζεται συνήθως ως μια νέα διπολική σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται το αμερικανικό οικοσύστημα των προηγμένων ημιαγωγών, των υπερυπολογιστικών υποδομών, των cloud υπηρεσιών και των μοντέλων αιχμής. Από την άλλη, η Κίνα επενδύει σε ανοιχτά μοντέλα, κρατικά υποστηριζόμενες υποδομές, εκπαίδευση προσωπικού και ένα παράλληλο πλαίσιο διεθνούς διακυβέρνησης.

Ωστόσο, η εικόνα στη Νοτιοανατολική Ασία είναι πολύ πιο σύνθετη.

Οι χώρες της περιοχής δεν ευθυγραμμίζονται απόλυτα με ένα από τα δύο στρατόπεδα. Αντίθετα, αναπτύσσουν ένα πλέγμα επικαλυπτόμενων συνεργασιών, επιλέγοντας αμερικανικές, κινεζικές, ινδικές, ευρωπαϊκές και ιαπωνικές τεχνολογίες ανάλογα με το επίπεδο της ψηφιακής οικονομίας που θέλουν να ενισχύσουν.

Αυτό που αρχικά μοιάζει με ασυνέπεια μπορεί τελικά να εξελιχθεί σε σημαντικό γεωπολιτικό πλεονέκτημα.

Η Ινδονησία παίζει σε πολλά ταμπλό

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ινδονησία.

Κατά τη συνάντηση του προέδρου Πραμπόβο Σουμπιάντο με τον Ινδό πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι στην Τζακάρτα, οι δύο ηγέτες ανακοίνωσαν τη δημιουργία του Indonesia Open Network.

Το δίκτυο βασίζεται στην αρχιτεκτονική του ινδικού Open Network for Digital Commerce, ενός συστήματος ανοιχτών πρωτοκόλλων που επιτρέπει σε εμπόρους, τράπεζες, εταιρείες logistics και ψηφιακές υπηρεσίες να συνεργάζονται χωρίς να εξαρτώνται από μια ενιαία πλατφόρμα.

Η ανακοίνωση δεν είχε τη λάμψη μιας επένδυσης σε προηγμένους επεξεργαστές ή σε γιγαντιαία κέντρα δεδομένων. Είχε, όμως, στρατηγική σημασία.

Η Ινδονησία επέλεξε να διαφοροποιηθεί στο επίπεδο των ψηφιακών πληρωμών, του εμπορίου και των οικονομικών πρωτοκόλλων — δηλαδή στις βασικές υποδομές πάνω στις οποίες λειτουργεί πλέον μεγάλο μέρος της οικονομικής ζωής.

Μόλις εννέα ημέρες αργότερα, η ίδια χώρα έγινε ιδρυτικό μέλος της World Artificial Intelligence Cooperation Organization, της WAICO, ενός νέου οργανισμού που δημιουργήθηκε στη Σαγκάη με πρωτοβουλία της Κίνας.

Η Ινδονησία, επομένως, υιοθετεί ινδικά ψηφιακά πρότυπα, συμμετέχει σε κινεζικό οργανισμό διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης και ταυτόχρονα διατηρεί στενές οικονομικές σχέσεις με αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες.

Δεν πρόκειται για αντίφαση. Πρόκειται για στρατηγική αντιστάθμιση.

Οι μεγάλες δυνάμεις δεν εξάγουν πια μόνο τεχνολογία

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο για την πώληση μικροτσίπ ή λογισμικού.

Εξάγουν ολόκληρα τεχνολογικά οικοσυστήματα.

Η αμερικανική προσέγγιση βασίζεται στην παροχή ολοκληρωμένων πακέτων, τα οποία περιλαμβάνουν:

• προηγμένους επεξεργαστές,
• κέντρα δεδομένων,
• υπολογιστικό νέφος,
• μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης,
• εφαρμογές,
• χρηματοδότηση,
• πρότυπα κυβερνοασφάλειας,
• συγκεκριμένες αλυσίδες εφοδιασμού.

Η τεχνολογία συνοδεύεται από πολιτικές και κανονιστικές προσδοκίες. Οι χώρες που εντάσσονται στο αμερικανικό οικοσύστημα καλούνται συχνά να ακολουθήσουν συγκεκριμένους κανόνες για την ασφάλεια δεδομένων, τις εξαγωγές ημιαγωγών και τις συνεργασίες με κινεζικές εταιρείες.

Η Κίνα ακολουθεί διαφορετική, αλλά εξίσου φιλόδοξη στρατηγική.

Συνδυάζει την παροχή ανοιχτών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης με προγράμματα εκπαίδευσης, τεχνική υποστήριξη και τη δημιουργία νέων διεθνών θεσμών.

Στο Παγκόσμιο Συνέδριο Τεχνητής Νοημοσύνης του 2026, το Πεκίνο δεσμεύθηκε να προσφέρει χιλιάδες θέσεις εκπαίδευσης σε αναπτυσσόμενες χώρες και πρότεινε τη δημιουργία κέντρων εφαρμογών για την ASEAN, την Αφρικανική Ένωση, τον Αραβικό Σύνδεσμο, τους BRICS και άλλους οργανισμούς.

Η WAICO δίνει πλέον σε αυτή την κινεζική πρόταση μόνιμη θεσμική μορφή.

Η Νοτιοανατολική Ασία αρνείται τη λογική των δύο στρατοπέδων

Πέντε κράτη της ASEAN —η Ινδονησία, η Μαλαισία, η Καμπότζη, το Λάος και η Μιανμάρ— έγιναν ιδρυτικά μέλη της WAICO.

Την ίδια στιγμή, η Σιγκαπούρη και οι Φιλιππίνες έχουν συνδεθεί με την αμερικανική Pax Silica, μια πρωτοβουλία που επικεντρώνεται στην ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασμού των ημιαγωγών και της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι Φιλιππίνες προχώρησαν ακόμη περισσότερο, συνδυάζοντας τη συμμετοχή τους με σχέδια για μια τεράστια ζώνη οικονομικής ασφάλειας και έναν βιομηχανικό κόμβο τεχνητής νοημοσύνης.

Η περιοχή δεν διαιρείται σε φιλοαμερικανικές και φιλοκινεζικές χώρες.

Δημιουργεί ένα χαρτοφυλάκιο τεχνολογικών σχέσεων.

Κάθε κυβέρνηση επιχειρεί να αντλήσει επενδύσεις, τεχνογνωσία και πρόσβαση στις αγορές χωρίς να παραδώσει πλήρως τη στρατηγική της αυτονομία.

Η Σιγκαπούρη επενδύει στα πρότυπα

Η Σιγκαπούρη αποτελεί ίσως το πιο ώριμο παράδειγμα τεχνολογικής αντιστάθμισης.

Η πόλη-κράτος δεν διαθέτει το μέγεθος της Κίνας ή των Ηνωμένων Πολιτειών, έχει όμως καταφέρει να μετατραπεί σε διεθνή κόμβο διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης.

Το Model AI Governance Framework, το σύστημα AI Verify και το νέο πλαίσιο για τους αυτόνομους ψηφιακούς πράκτορες έχουν καταστήσει τη Σιγκαπούρη σημείο αναφοράς ανάμεσα στα διεθνή πρότυπα και την εμπορική εφαρμογή.

Η συμμετοχή της στην Pax Silica προσθέτει στο κανονιστικό της πλεονέκτημα μια διάσταση ασφάλειας των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Η στρατηγική της είναι ξεκάθαρη: να μην κυριαρχήσει στην παραγωγή τεχνητής νοημοσύνης, αλλά να αποκτήσει επιρροή στους κανόνες με τους οποίους αυτή θα λειτουργεί.

Το Βιετνάμ οργανώνει την εξάρτησή του

Το Βιετνάμ ακολουθεί πιο κεντρικά σχεδιασμένο μοντέλο.

Η χώρα θέσπισε ειδικό νόμο για την τεχνητή νοημοσύνη, συνδέοντας τη ρύθμιση των κινδύνων με την ανάπτυξη εγχώριας βιομηχανικής ικανότητας.

Το κράτος επιχειρεί να συντονίσει ταυτόχρονα:

• την κατασκευή υποδομών,
• την ανάπτυξη εγχώριων επιχειρήσεων,
• τη ρύθμιση των αλγορίθμων,
• τη δημιουργία εθνικών πρωταθλητών.

Η προσέγγιση αυτή προσφέρει ταχύτητα και συνοχή.

Ωστόσο, το Βιετνάμ εξακολουθεί να εξαρτάται από περιορισμένο αριθμό εγχώριων ομίλων και ξένων προμηθευτών.

Η επιτυχία του δεν βρίσκεται στην πλήρη ανεξαρτησία, αλλά στην προσπάθεια να οργανώσει τις εξαρτήσεις του πιο συνειδητά.

Η Μαλαισία είναι το πιο σύνθετο παράδειγμα

Η Μαλαισία ίσως αποτυπώνει καλύτερα από κάθε άλλη χώρα τις ευκαιρίες και τους κινδύνους της πολυδιάστατης τεχνολογικής στρατηγικής.

Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει επενδύσεις σε ημιαγωγούς και ένα Sovereign AI Cloud, συνολικού ύψους δισεκατομμυρίων ρινγκίτ.

Ταυτόχρονα, η χώρα διατηρεί στενές σχέσεις με αμερικανικά οικοσυστήματα cloud και συμμετέχει σε εμπορικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ, οι οποίες περιλαμβάνουν ακόμη και υποχρέωση διαβούλευσης για μελλοντικές ψηφιακές συνεργασίες.

Παράλληλα, η Μαλαισία είναι ιδρυτικό μέλος της κινεζικής WAICO.

Έτσι, οι εθνικές φιλοδοξίες για κυρίαρχη τεχνολογική υποδομή συνυπάρχουν με αμερικανική εμπορική επιρροή και κινεζική θεσμική συνεργασία.

Αυτό μπορεί να δημιουργήσει ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί.

Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει και ένα σύνθετο πλέγμα αλληλοσυγκρουόμενων υποχρεώσεων.

Η Ταϊλάνδη θέλει κυρίαρχη AI με ξένο hardware

Η Ταϊλάνδη φιλοδοξεί επίσης να αναπτύξει εθνικές υποδομές τεχνητής νοημοσύνης.

Η εγχώρια φιλοξενία δεδομένων και εφαρμογών μπορεί να προσφέρει καλύτερο έλεγχο των κρίσιμων φορτίων εργασίας.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του υλικού, των επεξεργαστών και των συστημάτων υψηλών επιδόσεων θα προέρχεται από το εξωτερικό.

Η έννοια της «κυρίαρχης τεχνητής νοημοσύνης» μπορεί επομένως να αποδειχθεί παραπλανητική, εφόσον το κράτος ελέγχει το κέντρο δεδομένων αλλά όχι τα κρίσιμα εξαρτήματα, το λογισμικό ή τις δυνατότητες αναβάθμισης.

Η διαλειτουργικότητα ως γεωπολιτικό όπλο

Το κλειδί για να μετατραπεί ο κατακερματισμός σε πλεονέκτημα είναι η διαλειτουργικότητα.

Οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας δεν χρειάζεται να διαθέτουν ενιαία τεχνολογική υποδομή.

Χρειάζονται, όμως, κοινές διαδικασίες που θα επιτρέπουν σε διαφορετικά συστήματα να συνεργάζονται.

Αυτό περιλαμβάνει:

• αμοιβαία αναγνώριση ελέγχων και πιστοποιήσεων,
• κοινά πρότυπα ψηφιακής ταυτότητας,
• συμβατά συστήματα πληρωμών,
• φορητότητα δεδομένων,
• διασυνοριακή λειτουργία εφαρμογών,
• δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ASEAN Digital Economy Framework Agreement, γνωστή ως DEFA, αποκτά σημασία πολύ μεγαλύτερη από μια απλή εμπορική συμφωνία.

Μπορεί να δημιουργήσει ένα κοινό ελάχιστο πλαίσιο, πάνω στο οποίο οι έντεκα χώρες της περιοχής θα διαπραγματεύονται με εξωτερικές δυνάμεις.

Γιατί η πρόωρη ενοποίηση μπορεί να αποδειχθεί λάθος

Η δημιουργία μιας ενιαίας περιφερειακής στρατηγικής τεχνητής νοημοσύνης ακούγεται ελκυστική.

Στην πράξη, όμως, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη.

Η Σιγκαπούρη διαθέτει προηγμένη ρυθμιστική ικανότητα, ισχυρό χρηματοπιστωτικό σύστημα και υψηλή τεχνολογική ωριμότητα.

Άλλες χώρες της περιοχής βρίσκονται ακόμη στα αρχικά στάδια ψηφιοποίησης.

Ένα σύστημα σχεδιασμένο γύρω από τις δυνατότητες της Σιγκαπούρης θα μπορούσε να είναι υπερβολικά σύνθετο για λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες.

Αντίθετα, ένα πλαίσιο προσαρμοσμένο στον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή θα περιόριζε τις πιο προηγμένες χώρες.

Η διαλειτουργικότητα επιτρέπει σε κάθε κράτος να διατηρεί το δικό του μοντέλο, ενώ παράλληλα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο περιφερειακό σύστημα.

Ο κίνδυνος της «σιωπηλής ευθυγράμμισης»

Οι τεχνολογικές συνεργασίες συχνά ξεκινούν ως ουδέτερα προγράμματα εκπαίδευσης ή εμπορικές συμφωνίες.

Με τον χρόνο, όμως, μπορεί να μετατραπούν σε στρατηγική εξάρτηση.

Οι εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες διαμορφώνουν τις τεχνολογικές προτιμήσεις των δημόσιων υπαλλήλων και των μηχανικών.

Τα συμβόλαια cloud επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αποθηκεύονται τα κρατικά δεδομένα.

Οι συμφωνίες προμήθειας καθορίζουν ποια πρότυπα θα χρησιμοποιούνται στις επόμενες επενδύσεις.

Χωρίς περιφερειακούς κανόνες, κάθε χώρα διαπραγματεύεται μόνη της και μπορεί να ευθυγραμμιστεί σταδιακά με έναν εξωτερικό προμηθευτή χωρίς να έχει λάβει ποτέ επίσημη πολιτική απόφαση.

Η διαλειτουργικότητα λειτουργεί ως άμυνα απέναντι σε αυτή τη σιωπηλή ευθυγράμμιση.

Η παγίδα των πολλαπλών εξαρτήσεων

Η συνεργασία με περισσότερους προμηθευτές δεν σημαίνει αυτόματα μεγαλύτερη ανεξαρτησία.

Μια χώρα μπορεί να χρησιμοποιεί:

• αμερικανικό cloud,
• κινεζικά μοντέλα,
• ινδικά πρωτόκολλα,
• ευρωπαϊκούς κανονισμούς,
• ιαπωνικά τηλεπικοινωνιακά συστήματα.

Επιφανειακά, αυτό μοιάζει με επιτυχημένη διαφοροποίηση.

Στην πραγματικότητα, μπορεί να δημιουργεί ταυτόχρονα πέντε διαφορετικές εξαρτήσεις.

Κάθε σχέση συνοδεύεται από τεχνικά πρότυπα, πολιτικές προσδοκίες, κόστη αλλαγής και πιθανές κυρώσεις.

Όταν οι γεωπολιτικές συνθήκες αλλάζουν, η χώρα μπορεί να ανακαλύψει ότι δεν έχει τη δυνατότητα να αντικαταστήσει κανένα κρίσιμο σύστημα χωρίς σοβαρό οικονομικό και λειτουργικό κόστος.

Από την κυριαρχία στην πραγματική ικανότητα δράσης

Στη δημόσια συζήτηση χρησιμοποιείται συχνά ο όρος «τεχνολογική κυριαρχία».

Ωστόσο, η κυριαρχία παραμένει συχνά μια πολιτική φιλοδοξία.

Πιο ουσιαστική είναι η έννοια της τεχνολογικής ικανότητας δράσης.

Ένα κράτος διαθέτει πραγματική τεχνολογική αυτονομία όταν μπορεί:

• να επιθεωρεί τα συστήματα που χρησιμοποιεί,
• να κατανοεί πού βρίσκονται τα δεδομένα του,
• να τροποποιεί τις εφαρμογές,
• να διαπραγματεύεται τους όρους,
• να αλλάζει προμηθευτή,
• να διατηρεί κρίσιμες λειτουργίες σε περίπτωση πολιτικής σύγκρουσης,
• να δημιουργεί εγχώρια προστιθέμενη αξία.

Το πραγματικό ερώτημα για κάθε συμφωνία δεν είναι πόσα δισεκατομμύρια θα επενδυθούν.

Είναι τι θα μείνει στη χώρα όταν ολοκληρωθεί.

Το μεγάλο στοίχημα της ASEAN

Η Νοτιοανατολική Ασία μοιάζει πλέον με ένα πολυσύχναστο λιμάνι.

Κάθε χώρα διαθέτει διαφορετικούς τεχνολογικούς κινητήρες, ξένους προμηθευτές και ξεχωριστές γεωπολιτικές διαδρομές.

Ένας τέτοιος στόλος είναι δυσκολότερο να ελεγχθεί από ένα ενιαίο πλοίο.

Ωστόσο, η διαφορετικότητα δεν προσφέρει πραγματική προστασία όταν όλα τα πλοία εξαρτώνται από ξένα καύσιμα, ξένα συστήματα πλοήγησης και χάρτες που σχεδιάζονται αλλού.

Η DEFA μπορεί να επιτρέψει στις χώρες να παραμείνουν διαφορετικές, αλλά να διαπραγματεύονται ως ενιαία δύναμη.

Οι εξωτερικές δυνάμεις δεν θα έχουν απέναντί τους έντεκα απομονωμένες κυβερνήσεις, αλλά μια συνδεδεμένη περιφερειακή αγορά με κοινές ελάχιστες απαιτήσεις.

Ο κατακερματισμός μπορεί να γίνει πλεονέκτημα — αλλά όχι από μόνος του

Οι κατακερματισμένες στρατηγικές τεχνητής νοημοσύνης μπορούν πράγματι να λειτουργήσουν ως γεωπολιτικό περιουσιακό στοιχείο.

Η συμμετοχή σε διαφορετικά δίκτυα προσφέρει επιλογές, πρόσβαση σε κεφάλαια και μεγαλύτερη διαπραγματευτική ευελιξία.

Ωστόσο, η πολυφωνία χωρίς κοινά πρότυπα και εγχώρια ικανότητα μπορεί να μετατραπεί σε χάος.

Η περιοχή θα αποκτήσει πραγματική ισχύ μόνο εφόσον οι χώρες μπορούν να συνδέουν τις διαφορετικές τεχνολογικές τους επιλογές, να ελέγχουν τι αγοράζουν και να αποχωρούν από συμφωνίες που παύουν να εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους.

Η Νοτιοανατολική Ασία μπορεί να αποφύγει την ένταξη σε ένα ενιαίο τεχνολογικό μπλοκ.

Αυτή η επιτυχία, όμως, θα αποδειχθεί κενή εάν στο τέλος ανακαλύψει ότι οι ψηφιακοί δρόμοι, τα διόδια, οι πλατφόρμες και οι χάρτες της εξακολουθούν να ανήκουν σε άλλους.

Πηγή: pagenews.gr