Οι τρεις ΔΕΘ της δεύτερης θητείας Μητσοτάκη: Από τις τριετίες στη μεγάλη φορολογική στροφή

Από το «ξεπάγωμα» των τριετιών και τη μάχη κατά της φοροδιαφυγής το 2023, στα 45 μέτρα του 2024 και στη φορολογική μεταρρύθμιση του 2025 – Πώς εξελίχθηκε η κυβερνητική στρατηγική σε τρία χρόνια και ποιοι στόχοι έμειναν σταθεροί: μεσαία τάξη, οικογένεια, στέγαση, εργασία και κοινωνικό κράτος

Τρεις Διεθνείς Εκθέσεις Θεσσαλονίκης, τρία διαφορετικά οικονομικά περιβάλλοντα και τρία πακέτα μέτρων που αποτυπώνουν την εξέλιξη της δεύτερης κυβερνητικής θητείας του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Από τη ΔΕΘ του 2023, που πραγματοποιήθηκε στη σκιά των καταστροφών του «Daniel» και έφερε το ξεπάγωμα των τριετιών, μέχρι το πυκνό πακέτο κοινωνικών και οικονομικών παρεμβάσεων του 2024 και τη μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση του 2025, το Μέγαρο Μαξίμου επιχείρησε κάθε χρόνο να προσαρμόσει το οικονομικό του αφήγημα στις νέες πιέσεις.

Η μορφή των μέτρων άλλαξε.

Ο βασικός άξονας όμως παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ίδιος: μείωση φορολογικών και ασφαλιστικών βαρών, αύξηση διαθέσιμου εισοδήματος, στήριξη οικογένειας και περιφέρειας, παρεμβάσεις στο στεγαστικό και ενίσχυση κρίσιμων δημόσιων υπηρεσιών.

Και όσο πλησιάζει η επόμενη ΔΕΘ, η αποτίμηση της προηγούμενης τριετίας αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό βάρος: δείχνει όχι μόνο τι ανακοίνωσε η κυβέρνηση, αλλά και πώς επιχειρεί να οικοδομήσει μια συνεχή πολιτική διαδρομή μέχρι τις εκλογές του 2027.

2023: Η ΔΕΘ της κρίσης, των τριετιών και της φοροδιαφυγής

Η πρώτη ΔΕΘ μετά την επανεκλογή της Νέας Δημοκρατίας πραγματοποιήθηκε υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.

Οι καταστροφικές πλημμύρες στη Θεσσαλία είχαν μόλις ανατρέψει τον πολιτικό και δημοσιονομικό σχεδιασμό της κυβέρνησης.

Έτσι, η ΔΕΘ του 2023 δεν μπορούσε να είναι ένα κλασικό «καλάθι παροχών».

Η κυβέρνηση έδωσε βάρος στην πολιτική προστασία, στην ενίσχυση των εισοδημάτων και σε μεταρρυθμίσεις που θα διεύρυναν τη φορολογική βάση.

Η πιο εμβληματική ανακοίνωση ήταν το ξεπάγωμα των τριετιών από την 1η Ιανουαρίου 2024, έπειτα από 12 χρόνια αναστολής. Ο Μητσοτάκης είχε παρουσιάσει τότε την απόφαση ως αποτέλεσμα της αποκλιμάκωσης της ανεργίας και της βελτίωσης της οικονομίας.

Η παρέμβαση είχε άμεσο αντίκτυπο σε εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα που είχαν δικαίωμα σε προσαύξηση αποδοχών λόγω προϋπηρεσίας.

Το πρώτο βήμα για τις οικογένειες

Την ίδια χρονιά τέθηκε και ένας άξονας που επανήλθε με πολύ μεγαλύτερη ένταση δύο χρόνια αργότερα: η φορολογική στήριξη των οικογενειών με παιδιά.

Η κυβέρνηση είχε ήδη θεσπίσει πρόσθετο αφορολόγητο 1.000 ευρώ για φορολογούμενους με παιδιά, μέτρο που αφορούσε περισσότερους από 1,3 εκατ. πολίτες. Παράλληλα, προβλέφθηκε έκπτωση ΕΝΦΙΑ για κατοικίες ασφαλισμένες έναντι φυσικών καταστροφών.

Εκεί μπορεί να εντοπιστεί η πρώτη γραμμή συνέχειας προς τη ΔΕΘ του 2025:

από μια σχετικά περιορισμένη φορολογική ελάφρυνση για τις οικογένειες, σε πολύ μεγαλύτερη αναμόρφωση ολόκληρης της κλίμακας φόρου εισοδήματος με βάση τον αριθμό των παιδιών.

POS, ταμειακές και η μάχη για τα έσοδα

Η δεύτερη μεγάλη κατεύθυνση του 2023 ήταν η φοροδιαφυγή.

Η κυβέρνηση προχώρησε στην επέκταση της χρήσης POS και στη διασύνδεσή τους με τις ταμειακές μηχανές και την ΑΑΔΕ, ενώ επιτάχυνε την ψηφιοποίηση των συναλλαγών και την αξιοποίηση του myDATA.

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός παρουσίασε αργότερα τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις ως υλοποίηση των δεσμεύσεων που είχε αναλάβει στη ΔΕΘ.

Η πολιτική λογική ήταν σαφής: πρώτα περιορισμός της φοροδιαφυγής και διεύρυνση των εσόδων – στη συνέχεια μεγαλύτερος δημοσιονομικός χώρος για μειώσεις φόρων.

Αυτή η σχέση μεταξύ συμμόρφωσης και φοροελαφρύνσεων θα γινόταν κεντρικό στοιχείο του κυβερνητικού επιχειρήματος το 2025.

Ο «Daniel» αλλάζει την ατζέντα

Η θεομηνία στη Θεσσαλία ανάγκασε παράλληλα την κυβέρνηση να επανεξετάσει την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών.

Το πρόγραμμα ΑΙΓΙΣ, η ενίσχυση των μέσων πολιτικής προστασίας, οι πόροι για αποκαταστάσεις και η προσπάθεια αύξησης της ιδιωτικής ασφάλισης κατοικιών μπήκαν πλέον πιο δυναμικά στην πολιτική ατζέντα.

Από εκείνη τη χρονιά και μετά, η φυσική καταστροφή έπαψε να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως έκτακτο γεγονός και άρχισε να ενσωματώνεται στον οικονομικό σχεδιασμό.

2024: Η χρονιά των πολλών μικρών παρεμβάσεων

Εάν το 2023 είχε έναν έντονα μεταρρυθμιστικό και αμυντικό χαρακτήρα απέναντι στις κρίσεις, το 2024 αποτέλεσε τη χρονιά της διασποράς των παρεμβάσεων σε πολλά κοινωνικά μέτωπα.

Η κυβέρνηση παρουσίασε ένα ευρύ πλέγμα μέτρων με ορίζοντα το 2025, δίνοντας βάρος σε μισθούς, εισφορές, ελεύθερους επαγγελματίες, στέγαση, οικογένεια, Υγεία και Παιδεία.

Ο Μητσοτάκης περιέγραφε τότε τη στρατηγική ως έναν «οδικό χάρτη» μέχρι το 2027, με βασικό στόχο η ανάπτυξη να μετατραπεί περισσότερο σε ατομική ευημερία.

Μία μονάδα κάτω οι ασφαλιστικές εισφορές

Μία από τις πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις ήταν η περαιτέρω μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά μία ποσοστιαία μονάδα.

Το μέτρο κινούνταν στην ίδια κατεύθυνση με προηγούμενες μειώσεις: περιορισμός του μη μισθολογικού κόστους για τις επιχειρήσεις και ταυτόχρονα μεγαλύτερες καθαρές αποδοχές για τους εργαζομένους.

Η κυβέρνηση παρουσίαζε τη μείωση των εισφορών ως βασικό εργαλείο για την ενίσχυση της απασχόλησης και τη σύγκλιση του μη μισθολογικού κόστους με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Τέλος στο τέλος επιτηδεύματος

Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, η σημαντικότερη κίνηση ήταν η οριστική κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος από το 2025.

Ήταν μια φορολογική επιβάρυνση που είχε θεσπιστεί στα χρόνια της κρίσης και για χρόνια αποτελούσε αντικείμενο έντονης κριτικής.

Η κατάργησή της είχε όχι μόνο οικονομική αλλά και συμβολική σημασία:

η κυβέρνηση επιχειρούσε να δείξει ότι απομακρύνει σταδιακά φορολογικά εργαλεία της μνημονιακής περιόδου.

«Σπίτι μου 2»: Η στέγη μπαίνει για τα καλά στο κέντρο

Το στεγαστικό ήταν ο μεγάλος κοινός παρονομαστής και των τριών ΔΕΘ.

Το 2024, όμως, απέκτησε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.

Το «Σπίτι μου 2», συνολικού προϋπολογισμού 2 δισ. ευρώ, σχεδιάστηκε για να δώσει πρόσβαση σε ευνοϊκότερη χρηματοδότηση σε μεγαλύτερο αριθμό νοικοκυριών που επιδιώκουν να αποκτήσουν πρώτη κατοικία.

Παράλληλα, θεσπίστηκε τριετής φοροαπαλλαγή για ιδιοκτήτες που επαναφέρουν κλειστά ακίνητα στη μακροχρόνια μίσθωση ή μετακινούν κατοικίες από τη βραχυχρόνια στη μακροχρόνια αγορά.

Η φιλοσοφία άρχισε έτσι να μετακινείται από την απλή επιδότηση της ζήτησης προς την προσπάθεια αύξησης της προσφοράς κατοικιών.

ΕΣΥ: Περισσότερα χρήματα στις εφημερίες

Στη ΔΕΘ του 2024 υπήρξε και μια ιδιαίτερα στοχευμένη παρέμβαση για τους γιατρούς του ΕΣΥ.

Οι αμοιβές των εφημεριών πέρασαν σε αυτοτελή φορολόγηση με συντελεστή 22%, αυξάνοντας το καθαρό εισόδημα των γιατρών.

Ο Μητσοτάκης χαρακτήρισε την αλλαγή πάγιο αίτημα του ιατρικού κόσμου του δημόσιου συστήματος.

Η κίνηση είχε διπλή στόχευση:

να ενισχύσει τις αποδοχές και να κάνει ελκυστικότερη τη διατήρηση προσωπικού μέσα στο ΕΣΥ.

«Μαριέττα Γιαννάκου»: Από τις εξαγγελίες στα σχολικά κτίρια

Στην Παιδεία, η πιο χαρακτηριστική παρέμβαση ήταν το πρόγραμμα «Μαριέττα Γιαννάκου» για την ανακαίνιση και αναβάθμιση σχολικών μονάδων.

Το πρόγραμμα έδωσε διαφορετική διάσταση στην πολιτική της ΔΕΘ: αντί για παροχή απευθείας στο εισόδημα, χρηματοδοτούσε υποδομές που επηρεάζουν την καθημερινότητα μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών.

Αυτό αποτύπωνε έναν από τους σταθερούς κυβερνητικούς στόχους της δεύτερης θητείας: συνδυασμός οικονομικών ελαφρύνσεων με επενδύσεις στο κοινωνικό κράτος.

2025: Η μεγάλη φορολογική στροφή

Η ΔΕΘ του 2025 είχε διαφορετικό χαρακτήρα.

Δεν ήταν πλέον ένα μεγάλο άθροισμα μικρών μέτρων.

Η κυβέρνηση επέλεξε να χρησιμοποιήσει το μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου για μια γενικευμένη μεταρρύθμιση της φορολογίας εισοδήματος, την οποία παρουσίασε ως τη μεγαλύτερη παρέμβαση υπέρ της μεσαίας τάξης και των νέων εδώ και δεκαετίες.

Το νέο πακέτο είχε κόστος 1,76 δισ. ευρώ για το 2026, με πρόσθετη δημοσιονομική επίδραση τα επόμενα χρόνια.

Δύο μονάδες κάτω οι συντελεστές

Ο βασικός κανόνας ήταν η μείωση κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες των βασικών συντελεστών έως τα 40.000 ευρώ, με μεγαλύτερες μειώσεις ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.

Η κυβέρνηση επέλεξε δηλαδή να μεταφέρει το βάρος από μια οριζόντια φορολογική ελάφρυνση σε μια κλίμακα που συνδέει ευθέως τη φορολογία με το δημογραφικό.

Για οικογένειες με παιδιά, οι μειώσεις γίνονται σημαντικά μεγαλύτερες.

Στο κλιμάκιο 10.000-20.000 ευρώ, για παράδειγμα, ο συντελεστής διαμορφώθηκε σε 18% για ένα παιδί, 16% για δύο, 9% για τρία, ενώ μηδενίζεται για τέσσερα ή περισσότερα παιδιά.

Οι νέοι σχεδόν βγαίνουν από τη φορολογία

Ιδιαίτερα επιθετική ήταν η παρέμβαση για τη νέα γενιά.

Για νέους έως 25 ετών, οι συντελεστές φόρου εισοδήματος έως τις 20.000 ευρώ μηδενίστηκαν.

Για ηλικίες 26 έως 30 ετών, ο συντελεστής για το κλιμάκιο 10.000-20.000 ευρώ μειώθηκε στο 9%.

Η κυβέρνηση παρουσίασε το μέτρο ως προσπάθεια να αυξηθεί άμεσα το πραγματικό εισόδημα όσων βρίσκονται στα πρώτα χρόνια της επαγγελματικής τους ζωής.

Πολιτικά, όμως, υπήρχε και ένας δεύτερος στόχος:

να επανασυνδεθεί η Νέα Δημοκρατία με ένα νεότερο ακροατήριο στο οποίο είχε χάσει έδαφος.

Η περιφέρεια παίρνει ΕΝΦΙΑ και ΦΠΑ

Η δεύτερη μεγάλη κατεύθυνση του 2025 ήταν η περιφέρεια.

Από το 2026 ο ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες σε μικρούς οικισμούς έως 1.500 κατοίκους μειώθηκε κατά 50%, με πλήρη απαλλαγή από το 2027, υπό τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις του νόμου.

Παράλληλα, οι συντελεστές ΦΠΑ μειώθηκαν κατά 30% σε ακριτικά νησιά του Αιγαίου με πληθυσμό έως 20.000 κατοίκους.

Η πολιτική στόχευση ήταν σαφής:

δημογραφικό, αποκέντρωση και οικονομική βιωσιμότητα της περιφέρειας αντιμετωπίζονται πλέον ως διαφορετικές πλευρές του ίδιου προβλήματος.

Οι συνταξιούχοι και η προσωπική διαφορά

Στο πακέτο εντάχθηκε επίσης η σταδιακή εξάλειψη της επίδρασης της προσωπικής διαφοράς στις αυξήσεις των συντάξεων.

Για το 2026 περιορίστηκε κατά 50% ο συμψηφισμός των αυξήσεων με την προσωπική διαφορά, ενώ από το 2027 προβλέπεται η πλήρης κατάργησή του.

Πρόκειται για ένα ακόμη παράδειγμα της κυβερνητικής στρατηγικής να μετατρέπει σταδιακά ορισμένες έκτακτες ή διορθωτικές παρεμβάσεις σε μόνιμες αλλαγές.

Και τα ενοίκια στη φορολογική μεταρρύθμιση

Το στεγαστικό εμφανίστηκε για τρίτη συνεχόμενη χρονιά.

Το 2025 η παρέμβαση επικεντρώθηκε περισσότερο στη φορολογία των ιδιοκτητών.

Θεσπίστηκε νέος ενδιάμεσος φορολογικός συντελεστής 25% για εισοδήματα από ακίνητα μεταξύ 12.000 και 24.000 ευρώ, αντικαθιστώντας το απότομο άλμα από το 15% στο 35%.

Παράλληλα επεκτάθηκαν τα κίνητρα για τη μετατροπή κλειστών ή βραχυχρόνια μισθωμένων κατοικιών σε μακροχρόνιες μισθώσεις.

Το μήνυμα είναι ότι η κυβέρνηση πλέον αντιμετωπίζει το στεγαστικό όχι ως ένα πρόγραμμα, αλλά ως μόνιμο μέτωπο οικονομικής πολιτικής.

Τρία χρόνια – πέντε σταθερές

Αν οι τρεις ΔΕΘ εξεταστούν μαζί, εμφανίζονται πέντε σταθερές.

Πρώτη είναι η μείωση του φορολογικού και ασφαλιστικού βάρους.

Από το αφορολόγητο των οικογενειών και την κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος μέχρι τη νέα κλίμακα φόρου εισοδήματος, η κατεύθυνση παραμένει ίδια.

Δεύτερη είναι η στήριξη της εργασίας και των πραγματικών αποδοχών: τριετίες, ασφαλιστικές εισφορές, φορολογία νέων, εφημερίες γιατρών.

Τρίτη είναι το δημογραφικό και η οικογένεια.

Τέταρτη, το στεγαστικό, το οποίο εμφανίζεται σε κάθε πακέτο με διαφορετικό εργαλείο.

Και πέμπτη, η προσπάθεια ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του κράτους, από την Πολιτική Προστασία μέχρι Υγεία, Παιδεία και περιφέρεια.

Η μεγάλη αλλαγή: Από τις έκτακτες παρεμβάσεις στις μόνιμες φοροελαφρύνσεις

Υπάρχει όμως και μια σημαντική μεταβολή μέσα στην τριετία.

Το 2023 η κυβέρνηση εξακολουθούσε να διαχειρίζεται έντονα τις συνέπειες αλλεπάλληλων κρίσεων.

Το 2024 άρχισε να διανέμει τον δημοσιονομικό χώρο σε μεγαλύτερο αριθμό στοχευμένων παρεμβάσεων.

Το 2025 επέλεξε να δεσμεύσει μεγάλο μέρος του διαθέσιμου χώρου σε μόνιμες αλλαγές στη φορολογία.

Αυτό είναι πολιτικά σημαντικό.

Ένα επίδομα μπορεί να καταβληθεί μία φορά.

Μια αλλαγή φορολογικού συντελεστή δημιουργεί αποτέλεσμα κάθε χρόνο.

Η κυβέρνηση επιχειρεί έτσι να οικοδομήσει ένα αφήγημα σύμφωνα με το οποίο η ανάπτυξη και η καλύτερη φορολογική συμμόρφωση μετατρέπονται σταδιακά σε μόνιμο διαθέσιμο εισόδημα.

Το τεστ είναι αν οι πολίτες το αισθάνονται

Η ισχυρότερη κριτική σε αυτή τη στρατηγική είναι επίσης προφανής.

Η ύπαρξη φοροελαφρύνσεων δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ένα νοικοκυριό αισθάνεται οικονομικά πιο άνετα.

Ακρίβεια, ενοίκια, τρόφιμα, ενέργεια και κόστος υπηρεσιών μπορούν να απορροφήσουν μεγάλο μέρος των αυξήσεων στο διαθέσιμο εισόδημα.

Αυτό είναι και το βασικό πολιτικό τεστ για το Μέγαρο Μαξίμου.

Η κυβέρνηση μπορεί να παρουσιάζει αριθμούς για μειώσεις φόρων και αυξήσεις αποδοχών.

Ο ψηφοφόρος όμως κρίνει με βάση το τι μένει στον λογαριασμό του στο τέλος του μήνα.

Η ΔΕΘ ως ο «καθρέφτης» κάθε κυβερνητικής χρονιάς

Οι τρεις τελευταίες ΔΕΘ λειτουργούν έτσι σαν ένα ημερολόγιο της δεύτερης θητείας Μητσοτάκη.

Το 2023 ήταν η χρονιά της αποκατάστασης των τριετιών, της φορολογικής συμμόρφωσης και της απάντησης στις φυσικές καταστροφές.

Το 2024 ήταν η χρονιά των πολλών στοχευμένων μέτρων για εργασία, στέγαση, Υγεία, Παιδεία και οικογένεια.

Το 2025 ήταν η χρονιά της μεγάλης φορολογικής μεταρρύθμισης για μεσαία τάξη, νέους, οικογένειες και περιφέρεια.

Διαφορετικά πακέτα.

Αλλά με έναν κοινό πολιτικό στόχο: η οικονομική ανάπτυξη να γίνει περισσότερο ορατή στην καθημερινότητα του πολίτη.

Και αυτό είναι ακριβώς το σημείο από το οποίο θα κριθεί και η επόμενη ΔΕΘ.

Όχι τόσο από το πόσα νέα μέτρα θα χωρέσουν στο «καλάθι».

Αλλά από το αν η κυβέρνηση μπορεί να πείσει ότι οι τρεις προηγούμενες δεν ήταν απλώς τρεις βραδιές εξαγγελιών στη Θεσσαλονίκη, αλλά τρία διαδοχικά βήματα ενός σχεδίου που οδηγεί από τη σταθεροποίηση της οικονομίας στη μεγαλύτερη ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος μέχρι το 2027.

Πηγή: pagenews.gr