Ιράν: Παραιτήθηκε ο υπουργός Πετρελαίου – Βυθίζεται η οικονομία, αυξάνονται οι διαμαρτυρίες εργαζομένων

Ο Μοχσέν Πακνετζάντ αποχώρησε από το υπουργείο Πετρελαίου την ώρα που η Τεχεράνη δέχεται ισχυρότερη πίεση από τις αμερικανικές κυρώσεις και τους περιορισμούς στις εξαγωγές. Η παραίτηση έρχεται σε μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία: το ΑΕΠ έχει συρρικνωθεί, ο πετρελαϊκός τομέας έχει δεχθεί βαρύ πλήγμα, ο πληθωρισμός παραμένει εκρηκτικός και οι εργαζόμενοι διαμαρτύρονται για μισθούς και κόστος ζωής.

Η παραίτηση του Ιρανού υπουργού Πετρελαίου δεν είναι απλώς μια κυβερνητική αλλαγή.

Έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία το πετρέλαιο, το συνάλλαγμα και η κοινωνική πίεση συγκλίνουν σε μία από τις δυσκολότερες οικονομικές περιόδους για την Τεχεράνη.

Ο Μοχσέν Πακνετζάντ, ο οποίος βρισκόταν στη θέση από τον Αύγουστο του 2024, υπέβαλε την παραίτησή του νωρίτερα, αλλά ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν την έκανε δεκτή την Κυριακή. Η επίσημη προεδρική εκδοχή είναι ότι αποχώρησε για «προσωπικούς λόγους».

Προσωρινός υπουργός ο επικεφαλής της NIOC

Με προεδρικό διάταγμα, προσωρινός υπουργός Πετρελαίου ανέλαβε ο Χαμίντ Μποβάρντ, μέχρι σήμερα διευθύνων σύμβουλος της National Iranian Oil Company.

Η επιλογή δείχνει ότι η κυβέρνηση θέλει να διατηρήσει επιχειρησιακή συνέχεια στον πιο κρίσιμο τομέα της ιρανικής οικονομίας.

Το πετρέλαιο είναι το μεγάλο πρόβλημα

Η παραίτηση Πακνετζάντ συμπίπτει με δραματική επιδείνωση του ενεργειακού μετώπου.

Τα επίσημα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν τον Σεπτέμβριο έδειξαν ότι η εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου υποχώρησε κατά 26,4% σε ετήσια βάση στο τρίμηνο από τα τέλη Μαρτίου έως τα τέλη Ιουνίου

Για μια οικονομία τόσο εξαρτημένη από τις ενεργειακές εξαγωγές, το πλήγμα αυτό μεταφράζεται άμεσα σε λιγότερο ξένο συνάλλαγμα.

Το ΑΕΠ έπεσε 10,1%

Η συνολική εικόνα είναι εξίσου βαριά.

Το πραγματικό ΑΕΠ του Ιράν μειώθηκε κατά 10,1% σε ετήσια βάση στην ίδια περίοδο.

Η ύφεση δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο.

Η βιομηχανία και τα ορυχεία υποχώρησαν κατά 14,7%, οι κατασκευές κατά 6,4%, οι υπηρεσίες κατά 4,8% και οι μεταφορές, αποθήκευση και επικοινωνίες κατά 17%. 

Οι κυρώσεις πιέζουν το συνάλλαγμα

Η Ουάσιγκτον έχει εντείνει τους περιορισμούς που στοχεύουν τις ιρανικές ενεργειακές εξαγωγές.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η Τεχεράνη δυσκολεύεται περισσότερο να μετατρέψει την παραγωγή πετρελαίου σε σταθερές εισροές συναλλάγματος.

Και αυτό είναι κρίσιμο, γιατί το Ιράν χρειάζεται δολάρια για:

εισαγωγές,

πρώτες ύλες,

φάρμακα,

βιομηχανικό εξοπλισμό,

και σταθεροποίηση του νομίσματος.

Το ριάλ συνεχίζει να βυθίζεται

Η ιρανική οικονομία πιέζεται και από τη συνεχή πτώση του ριάλ.

Στις αρχές Σεπτεμβρίου το νόμισμα είχε υποχωρήσει πέρα από τα 2,2 εκατ. ριάλ ανά δολάριο, σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία.

Η υποτίμηση μεταφέρεται γρήγορα στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων και τελικά στο κόστος ζωής.

Ο πληθωρισμός παραμένει τεράστιος

Η κοινωνική πίεση εντείνεται κυρίως από τον πληθωρισμό.

Τον Ιούλιο οι τιμές ήταν περίπου 88% υψηλότερες σε ετήσια βάση, ενώ ο πληθωρισμός στα τρόφιμα ξεπερνούσε το 128%.

Ορισμένες βασικές κατηγορίες κατέγραφαν ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις.

Για πολλά νοικοκυριά το πρόβλημα δεν είναι πλέον η μείωση αγοραστικής δύναμης.

Είναι η κάλυψη βασικών αναγκών.

Οι εργαζόμενοι βγαίνουν στους δρόμους

Το Al-Monitor επισημαίνει ότι η οικονομική επιδείνωση συνοδεύεται από εργατικές κινητοποιήσεις.

Οι διαμαρτυρίες αφορούν κυρίως:

καθυστερήσεις πληρωμών,

χαμηλούς μισθούς,

ανεπαρκείς αυξήσεις,

και ραγδαία αύξηση του κόστους ζωής.

Η δυσαρέσκεια έχει επεκταθεί σε διαφορετικούς κλάδους, καθώς το πραγματικό εισόδημα των εργαζομένων μειώνεται μήνα με τον μήνα.

Οι μισθοί χάνουν τη μάχη με τις τιμές

Ενδεικτικά, εργαζόμενοι σε χαμηλότερα αμειβόμενους κλάδους λαμβάνουν ποσά που, με βάση την τρέχουσα ισοτιμία, αντιστοιχούν συχνά σε λίγο πάνω από $100 τον μήνα. 

Την ίδια ώρα, το κόστος βασικών αγαθών αυξάνεται πολύ ταχύτερα από τις αποδοχές.

Αυτό εξηγεί γιατί οι αυξήσεις στους ονομαστικούς μισθούς δεν αρκούν για να καλύψουν την απώλεια αγοραστικής δύναμης.

Η βενζίνη έγινε νέο κοινωνικό μέτωπο

Η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει σε νέα αύξηση των τιμών καυσίμων.

Για κατανάλωση πέρα από ένα συγκεκριμένο όριο, η τιμή της βενζίνης διπλασιάστηκε από 50.000 σε 100.000 ριάλ το λίτρο.

Το θέμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στο Ιράν.

Αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων είχαν πυροδοτήσει μαζικές διαδηλώσεις και το 2019.

Το κράτος δεν αντέχει πλέον τις επιδοτήσεις όπως πριν

Η κυβέρνηση προσπαθεί να περιορίσει το τεράστιο κόστος των ενεργειακών επιδοτήσεων.

Όμως κάθε προσπάθεια αύξησης των τιμών μεταφέρεται άμεσα:

στις μεταφορές,

στα τρόφιμα,

στη διανομή προϊόντων,

και τελικά στον γενικό πληθωρισμό.

Άρα η κυβέρνηση βρίσκεται σε αδιέξοδο.

Αν κρατήσει χαμηλές τις τιμές, επιβαρύνει περισσότερο τα δημόσια οικονομικά.

Αν τις αυξήσει, ενισχύει την κοινωνική δυσαρέσκεια.

Υπάρχει ακόμη και έλλειμμα βενζίνης

Το ενεργειακό πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα έσοδα.

Το Ιράν αντιμετωπίζει και εσωτερική ανισορροπία μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης.

Στους πρώτους πέντε μήνες του ιρανικού έτους, η παραγωγή βενζίνης ήταν κατά μέσο όρο 122 εκατ. λίτρα ημερησίως, ενώ η κατανάλωση έφθανε τα 132 εκατ. λίτρα.

Δηλαδή υπήρχε ημερήσιο έλλειμμα περίπου 10 εκατ. λίτρων.

Οι πετρελαϊκές υποδομές έχουν πληγεί

Επιπλέον, εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, πετροχημικές μονάδες και μεγάλες αποθήκες καυσίμων έχουν υποστεί ζημιές στη διάρκεια της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Ο ίδιος ο Πακνετζάντ είχε δηλώσει τον Σεπτέμβριο ότι σημαντικό μέρος της παραγωγικής ικανότητας είχε αποκατασταθεί, αλλά η διαδικασία συνεχιζόταν.

Το πετρέλαιο έχει γίνει ταυτόχρονα οικονομικό και στρατηγικό μέτωπο

Η Τεχεράνη δεν αντιμετωπίζει μόνο μια κλασική ύφεση.

Αντιμετωπίζει ένα συνδυασμένο σοκ:

μειωμένες εξαγωγές,

κυρώσεις,

περιορισμούς στις θαλάσσιες μεταφορές,

ζημιές σε ενεργειακές εγκαταστάσεις,

υποτίμηση νομίσματος,

και κοινωνική πίεση.

Αυτό κάνει την κρίση πολύ δυσκολότερη στη διαχείριση.

Η κοινωνική ένταση είναι η μεγάλη απειλή

Η οικονομική πίεση δεν είναι πλέον λογιστικό μέγεθος.

Έχει μετατραπεί σε πολιτικό και κοινωνικό πρόβλημα.

Οι διαδηλώσεις εργαζομένων, οι ουρές για καύσιμα και η οργή για το κόστος ζωής δείχνουν ότι το πρόβλημα περνά από τους ισολογισμούς στην καθημερινότητα.

Η κυβέρνηση Πεζεσκιάν βρίσκεται σε στενό διάδρομο

Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε τρεις αντιφατικούς στόχους:

να συγκρατήσει τις κοινωνικές αντιδράσεις,

να περιορίσει τα δημοσιονομικά βάρη,

και να διατηρήσει τη χρηματοδότηση ενός κράτους που χάνει ενεργειακά έσοδα.

Η παραίτηση του υπουργού Πετρελαίου, ανεξάρτητα από το επίσημο επιχείρημα περί προσωπικών λόγων, έρχεται ακριβώς στο σημείο όπου οι πιέσεις αυτές κορυφώνονται.

Η μεγάλη εικόνα

Η ιρανική οικονομική κρίση έχει πλέον τρία καθαρά πρόσωπα.

Το πρώτο είναι το πετρέλαιο.

Το δεύτερο είναι το νόμισμα και ο πληθωρισμός.

Το τρίτο είναι η κοινωνική δυσαρέσκεια.

Η παραίτηση Πακνετζάντ συμπυκνώνει αυτή την πίεση.

Το κρίσιμο για την Τεχεράνη πλέον δεν είναι μόνο πόσο πετρέλαιο μπορεί να παράγει.

Είναι πόσο μπορεί να εξάγει, πόσο συνάλλαγμα μπορεί να εισπράξει και για πόσο ακόμη η κοινωνία μπορεί να απορροφά την αύξηση του κόστους ζωής.

Πηγή: pagenews.gr