Δημόσιο: 1,24 δισ. ευρώ χωρίς δεύτερη προσφορά — Πώς ξέρουμε ότι πληρώνουμε τη σωστή τιμή;

Το Ελεγκτικό Συνέδριο αναδεικνύει το κενό ανάμεσα στην ανάθεση μιας σύμβασης και στον ουσιαστικό ανταγωνισμό. Μοναδικές προσφορές, ασυμφωνίες στα μητρώα και συμβάσεις 873,91 εκατ. ευρώ που δεν πέρασαν τον έλεγχο νομιμότητας.

Όταν το Δημόσιο λαμβάνει μία μόνο προσφορά, χάνει ένα από τα βασικά εργαλεία για να διαπραγματευτεί καλύτερη τιμή: τη σύγκριση ανταγωνιστικών προτάσεων. Αυτό είναι το οικονομικό ερώτημα που αναδεικνύουν τα ευρήματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, πέρα από τη συζήτηση για το πόσες συμβάσεις υπογράφονται και πόσα κονδύλια απορροφώνται.

Στην επισκόπηση κρατικών συμβάσεων για το 2024, καταγράφονται αναθέσεις συνολικής αξίας περίπου 1,24 δισ. ευρώ με μία προσφορά. Στις διαγωνιστικές διαδικασίες, το σχετικό ποσοστό φτάνει το 43%, ενώ στις απευθείας αναθέσεις και στις διαπραγματεύσεις χωρίς προηγούμενη δημοσίευση ανέρχεται στο 61%.

Σε διαφορετικό πεδίο ελέγχου, το 2025, συμβάσεις αξίας 873,91 εκατ. ευρώ κρίθηκαν αμετάκλητα μη νόμιμες κατά τον προσυμβατικό έλεγχο.

Τα δύο ποσά περιγράφουν διαφορετικά ευρήματα: το πρώτο αφορά την περιορισμένη συμμετοχή προμηθευτών και το δεύτερο συμβάσεις που συνάντησαν οριστικό εμπόδιο νομιμότητας πριν από την υπογραφή τους.

Ο λογαριασμός της μοναδικής προσφοράς

Η επισκόπηση περιλαμβάνει 14.630 συμβάσεις υπουργείων, συνολικής αξίας περίπου 4,1 δισ. ευρώ, οι οποίες συνήφθησαν το 2024 ή παρέμεναν ενεργές από προηγούμενα έτη.

Οι συμβάσεις με μία προσφορά κατανέμονται σε δύο ομάδες:

• 879,2 εκατ. ευρώ μετά από διαγωνιστικές διαδικασίες.
• 362,71 εκατ. ευρώ μέσω εξαιρετικών διαδικασιών.

Το άθροισμα φτάνει τα 1.241,91 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 30% της συνολικής αξίας των συμβάσεων που εξετάστηκαν.

Σχεδόν επτά στα δέκα ευρώ αυτού του ποσού αφορούν συμβάσεις που προέκυψαν από διαγωνισμό. Το εύρημα δείχνει ότι η προκήρυξη μιας ανταγωνιστικής διαδικασίας δεν εξασφαλίζει από μόνη της περισσότερους συμμετέχοντες.

Η μοναδική προσφορά δεν αποδεικνύει αυτομάτως υπερτιμολόγηση ή παρανομία. Αφήνει, όμως, τη διοίκηση χωρίς εναλλακτική προσφορά μέσα στην ίδια διαδικασία, αυξάνοντας τη σημασία της τεκμηρίωσης του προϋπολογισμού και της σύγκρισης με την αγορά.

Το κρίσιμο ερώτημα: Γιατί δεν εμφανίζονται περισσότεροι προμηθευτές;

Το 43% στις διαγωνιστικές διαδικασίες αφορά το πλήθος των συμβάσεων της συγκεκριμένης κατηγορίας. Δεν σημαίνει ότι το ίδιο ποσοστό της αξίας όλων των δημόσιων αναθέσεων δόθηκε με μοναδική προσφορά.

Παραμένει, ωστόσο, υψηλό: περισσότερες από τέσσερις στις δέκα συμβάσεις που εξετάστηκαν στη συγκεκριμένη κατηγορία δεν είχαν δεύτερη προσφορά.

Για τη διοίκηση, το ζητούμενο είναι να εντοπίσει τι περιορίζει τη συμμετοχή. Οι τεχνικές προδιαγραφές, οι προθεσμίες, οι απαιτήσεις συμμετοχής, το μέγεθος μιας σύμβασης και οι συνθήκες κάθε αγοράς χρειάζονται εξέταση ανά περίπτωση.

Η απάντηση έχει άμεσο δημοσιονομικό ενδιαφέρον. Περισσότεροι πραγματικοί διεκδικητές μπορούν να ενισχύσουν την πίεση για καλύτερη τιμή, ποιότητα και όρους εκτέλεσης. Χωρίς αυτή τη σύγκριση, η αναθέτουσα αρχή χρειάζεται ισχυρότερη ανεξάρτητη τεκμηρίωση ότι η προσφορά είναι συμφέρουσα.

Συμβάσεις 873,91 εκατ. ευρώ σταμάτησαν στον έλεγχο

Στον προσυμβατικό έλεγχο του 2025 εκδόθηκαν 4.180 πράξεις, για συμβάσεις συνολικού αντικειμένου περίπου 18 δισ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ.

Αμετάκλητα μη νόμιμες κρίθηκαν συμβάσεις αξίας 873,91 εκατ. ευρώ, περίπου 4,9% της ελεγχθείσας αξίας.

Το ποσό δεν αποτελεί καταγραφή χρημάτων που χάθηκαν. Αφορά συμβάσεις που δεν πέρασαν τον έλεγχο νομιμότητας, αναδεικνύοντας αφενός προβλήματα στην προετοιμασία των αναθέσεων και αφετέρου τη λειτουργία του προληπτικού ελέγχου.

Στο σύνολο αυτό περιλαμβάνονται 188,84 εκατ. ευρώ συμβάσεων με πλήρη ή μερική χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Επί περίπου 4 δισ. ευρώ ελεγχθεισών συμβάσεων του Ταμείου, το αντίστοιχο ποσοστό προσεγγίζει το 4,7%.

Οι απορρίψεις έχουν και χρονικό κόστος: μια προβληματική διαδικασία μπορεί να απαιτήσει διορθώσεις ή επανάληψη, μεταθέτοντας την υλοποίηση του έργου.

Τα μητρώα που δεν συμφωνούν

Ο έλεγχος αναδεικνύει και αδυναμίες στην καταγραφή των συμβάσεων.

Ασυμφωνίες μεταξύ των στοιχείων των φορέων και του Κεντρικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Δημοσίων Συμβάσεωνεντοπίζονται στα υπουργεία:

• Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.
• Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
• Ναυτιλίας.
• Δικαιοσύνης.
• Προστασίας του Πολίτη.

Εσφαλμένες καταχωρίσεις καταγράφονται επίσης στα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Πολιτισμού και Προστασίας του Πολίτη.

Χωρίς ενιαία και αξιόπιστη αποτύπωση δυσκολεύει η παρακολούθηση του αριθμού, της αξίας και της πορείας των συμβάσεων. Δυσκολεύει επίσης η σύγκριση επαναλαμβανόμενων προμηθειών και ο εντοπισμός σφαλμάτων ή διπλοκαταχωρίσεων.

Το πρόβλημα αφορά επομένως και την οικονομική διαχείριση: για να συγκρίνει τιμές και αναδόχους, το Δημόσιο πρέπει πρώτα να διαθέτει συνεπή δεδομένα.

Ταμείο Ανάκαμψης: Τι μετρά το 94% και τι το 34,17%

Για το 2024, οι πληρωμές του Ταμείου Ανάκαμψης κάλυψαν περίπου το 94% των ετήσιων πιστώσεων.

Στα 792 ενταγμένα έργα με οικονομικό αντικείμενο, συνολικού προϋπολογισμού 25,28 δισ. ευρώ, οι σωρευτικές πληρωμές από την έναρξη του προγράμματος ανέρχονταν σε 8,64 δισ. ευρώ: ποσοστό 34,17%.

Οι δύο δείκτες έχουν διαφορετικό παρονομαστή. Το 94% αφορά την εκτέλεση των πιστώσεων ενός έτους. Το 34,17% αφορά τις σωρευτικές πληρωμές έναντι του συνολικού προϋπολογισμού των συγκεκριμένων έργων.

Κανένα από τα δύο ποσοστά, μόνο του, δεν αποτυπώνει πόσο φυσικό έργο είχε ολοκληρωθεί. Για αυτό απαιτούνται στοιχεία παραδόσεων, λειτουργίας υποδομών και επίτευξης στόχων.

Η επόμενη μέτρηση πρέπει να αφορά και την αξία που παραδίδεται

Τα ευρήματα θέτουν τρία συγκεκριμένα ζητήματα: περισσότερο πραγματικό ανταγωνισμό, καλύτερη προετοιμασία των συμβάσεων και αξιόπιστη παρακολούθηση της εκτέλεσής τους.

Η απορρόφηση δείχνει ότι πραγματοποιήθηκαν πληρωμές. Ο έλεγχος νομιμότητας εξετάζει εάν μπορεί να προχωρήσει μια σύμβαση. Η αξιολόγηση του αποτελέσματος χρειάζεται επιπλέον να απαντά εάν το Δημόσιο προμηθεύτηκε αυτό που χρειαζόταν, στην κατάλληλη τιμή και στον προβλεπόμενο χρόνο.

Για τις συμβάσεις των 1,24 δισ. ευρώ με μοναδική προσφορά, αυτή είναι η ουσιαστική απαίτηση λογοδοσίας: τεκμηρίωση της τιμής, εξήγηση της περιορισμένης συμμετοχής και δημόσια εικόνα για το τελικό παραδοτέο.

Πηγή: pagenews.gr