«Ο Λουκασένκο είναι δικός σας αλήτης»: Η Τιχανόφσκαγια κατηγορεί την Ευρώπη για τη Λευκορωσία

Η εξόριστη ηγέτιδα της λευκορωσικής αντιπολίτευσης ζητά να συμπεριληφθεί το Μινσκ στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, προειδοποιώντας ότι χωρίς δημοκρατική αλλαγή στη Λευκορωσία δεν μπορεί να υπάρξει σταθερή ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η κριτική στην πολιτική κατευνασμού του Πούτιν, η υπεράσπιση της Άνγκελα Μέρκελ και η καταγγελία για την ανοχή απέναντι στον Λουκασένκο.

«Ο Λουκασένκο είναι κάθαρμα, αλλά είναι το δικό μας κάθαρμα». Με αυτή τη σκληρή φράση, περιγράφοντας τη στάση που θεωρεί ότι τηρούσαν επί χρόνια ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απέναντι στο καθεστώς του Μινσκ, η Σβετλάνα Τιχανόφσκαγια ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στη συζήτηση για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Η εξόριστη ηγέτιδα της λευκορωσικής δημοκρατικής αντιπολίτευσης προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία αγνοήσει τη Λευκορωσία κινδυνεύει να αφήσει άθικτη μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές βάσεις της ρωσικής επιρροής στην ανατολική Ευρώπη.

Σε συνέντευξή της στην Anne McElvoy, για το podcast Brussels Playbook Week Ender του POLITICO, η Τιχανόφσκαγια ζητά από τις Βρυξέλλες να εντάξουν το λευκορωσικό ζήτημα τόσο στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία όσο και στη συζήτηση για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης.

Η παρέμβασή της πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη διπλωματική συγκυρία, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να διευρύνουν τις συνομιλίες με τη συμμετοχή ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, ενώ η Μόσχα θέτει τους δικούς της όρους.

Το μήνυμα της Τιχανόφσκαγια είναι ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως ζήτημα Ρωσίας και Ουκρανίας.

«Χωρίς ελεύθερη Λευκορωσία δεν υπάρχει ασφάλεια για την Ευρώπη»

Η Τιχανόφσκαγια επιμένει ότι το μέλλον της Λευκορωσίας πρέπει να αποτελέσει μέρος οποιασδήποτε συνολικής διευθέτησης.

«Είναι σημαντικό για εμάς, πολιτικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση να μη λησμονήσει τη Λευκορωσία στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία και στη συζήτηση για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής μας», υπογραμμίζει.

Η ίδια προειδοποιεί ότι το καθεστώς του Αλεξάντερ Λουκασένκο θα εξακολουθήσει να αποτελεί πηγή κινδύνου για τις γειτονικές χώρες εφόσον παραμείνει πολιτικά ισχυρό και στενά συνδεδεμένο με τη Μόσχα.

«Η Λευκορωσία θα συνεχίσει να αποτελεί απειλή για τους γείτονές μας εάν ο Λουκασένκο επιβιώσει πολιτικά», δηλώνει.

Η θέση της στηρίζεται στον ρόλο που διαδραμάτισε η χώρα κατά τη ρωσική εισβολή του 2022.

Η Λευκορωσία χρησιμοποιήθηκε ως ορμητήριο για τις ρωσικές δυνάμεις που επιτέθηκαν στην Ουκρανία από τον βορρά, ενώ η στρατιωτική συνεργασία Μόσχας και Μινσκ παραμένει στενή.

Στο περιθώριο της Συνόδου της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Δουβλίνο, στις 12 Νοεμβρίου, η Τιχανόφσκαγια επανέλαβε την ανάγκη να αποσυρθούν οι ρωσικές δυνάμεις όχι μόνο από την Ουκρανία αλλά και από τη Λευκορωσία.

«Χωρίς μια ελεύθερη και δημοκρατική Λευκορωσία δεν θα υπάρχει ασφάλεια ούτε για την Ουκρανία ούτε για τις ευρωπαϊκές χώρες», τόνισε.

«Ξέρατε ποιος ήταν ο Λουκασένκο, αλλά κάνατε ότι δεν βλέπατε»

Η πιο αιχμηρή παρέμβαση της Τιχανόφσκαγια αφορά τη στάση της Ευρώπης απέναντι στο καθεστώς του Λουκασένκο πριν από τις αμφισβητούμενες προεδρικές εκλογές του 2020.

Η ίδια κατηγορεί ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι επέλεξαν να διατηρήσουν λειτουργικές σχέσεις με τον Λευκορώσο πρόεδρο, παρά τις καταγγελίες για αυταρχισμό και καταστολή.

Περιγράφοντας με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα αυτό που θεωρεί ότι ήταν η πραγματική ευρωπαϊκή στάση, αναφέρει:

«Για εμάς φαινόταν σαν η Ευρώπη να έκλεινε απλώς τα μάτια, σαν να έλεγε: “Λουκασένκο, είσαι κάθαρμα, αλλά είσαι το δικό μας κάθαρμα. Ξέρουμε πώς να συνεργαζόμαστε μαζί σου, οπότε εντάξει. Δεν έχουμε πρόβλημα”».

Η διατύπωση δεν αποτελεί πραγματική δήλωση Ευρωπαίου ηγέτη, αλλά τον τρόπο με τον οποίο η Τιχανόφσκαγια χαρακτηρίζει την πολιτική που, κατά την άποψή της, ακολουθήθηκε απέναντι στο Μινσκ.

Η κριτική της επικεντρώνεται στη λογική της πραγματιστικής συνεργασίας με αυταρχικά καθεστώτα, όταν αυτά θεωρούνται χρήσιμα για την περιφερειακή σταθερότητα.

Κατά την Τιχανόφσκαγια, αυτή η προσέγγιση επέτρεψε στον Λουκασένκο να διατηρεί οικονομικές σχέσεις με την Ευρώπη, ενώ παράλληλα εμβάθυνε τη στρατηγική εξάρτηση της χώρας του από τη Ρωσία.

Άνγκελα Μέρκελ: «Δεν ευθύνεται εκείνη για τον πόλεμο»

Παρά την έντονη κριτική της προς την ευρωπαϊκή πολιτική, η Τιχανόφσκαγια αποφεύγει να αποδώσει προσωπική ευθύνη στην πρώην καγκελάριο της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ερωτηθείσα εάν η πολιτική της Μέρκελ και ο ρόλος της στις Συμφωνίες του Μινσκ το 2014 και το 2015 συνέβαλαν στις εξελίξεις που οδήγησαν στον πόλεμο, απαντά:

«Δεν ξεκίνησε ο πόλεμος εναντίον της Ουκρανίας εξαιτίας της Άνγκελα Μέρκελ».

Και διευκρινίζει:

«Ξεκίνησε επειδή η Ρωσία αποθρασύνθηκε».

Η Τιχανόφσκαγια αναγνωρίζει ότι οι πολιτικοί ηγέτες καλούνται συχνά να λαμβάνουν δύσκολες αποφάσεις σε περιόδους κρίσεων.

«Δεν μπορώ να κρίνω πολιτικούς που πρέπει να λαμβάνουν δύσκολες αποφάσεις σε δύσκολους καιρούς», σημειώνει.

Ωστόσο, δεν απαλλάσσει συνολικά τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις από την ευθύνη για την πολιτική κατευνασμού απέναντι στη Μόσχα.

«Η πολιτική κατευνασμού του Πούτιν δεν προήλθε μόνο από τη Γερμανία, αλλά και από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, και μας οδήγησε στην κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε σήμερα», υποστηρίζει.

Η διάκριση είναι ουσιαστική: η Τιχανόφσκαγια δεν αποδίδει την ευθύνη για τη ρωσική εισβολή στη Μέρκελ, αλλά θεωρεί ότι η ευρύτερη ευρωπαϊκή προσέγγιση απέναντι στον Πούτιν απέτυχε να αποτρέψει τη στρατιωτική κλιμάκωση.

Το διπλό παιχνίδι του Λουκασένκο μεταξύ Μόσχας και Βρυξελλών

Η εξόριστη ηγέτιδα περιγράφει τον Λουκασένκο ως έναν πολιτικό που επί δεκαετίες εκμεταλλεύτηκε τον ανταγωνισμό Ρωσίας και Ευρώπης.

«Για 30 χρόνια ο Λουκασένκο έπαιζε τραμπάλα ανάμεσα στη Ρωσία και την Ευρώπη», δηλώνει.

Σύμφωνα με την ίδια, το καθεστώς εξασφάλιζε φθηνό πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τη Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα επιδίωκε ευρωπαϊκές επενδύσεις και οικονομική συνεργασία.

Η στρατηγική αυτή επέτρεψε στο Μινσκ να διατηρεί περιθώρια ελιγμών, παρά τη στενή πολιτική και οικονομική σχέση του με το Κρεμλίνο.

Η ισορροπία μεταβλήθηκε δραματικά μετά τις εκλογές του 2020.

Οι μαζικές κινητοποιήσεις κατά του Λουκασένκο αντιμετωπίστηκαν με εκτεταμένη καταστολή, ενώ η Μόσχα παρείχε πολιτική στήριξη στον Λευκορώσο πρόεδρο.

Η Τιχανόφσκαγια, η οποία αμφισβήτησε το επίσημο αποτέλεσμα των εκλογών, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα και εγκαταστάθηκε στη Λιθουανία.

Αργότερα καταδικάστηκε ερήμην σε ποινή κάθειρξης 15 ετών για κατηγορίες που η ίδια και οι υποστηρικτές της απορρίπτουν ως πολιτικά υποκινούμενες.

Από τις εκλογές του 2020 στη ρωσική εισβολή του 2022

Η πολιτική κρίση στη Λευκορωσία αποτέλεσε σημείο καμπής για τις σχέσεις της χώρας με τη Ρωσία.

Μετά τις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, η εξάρτηση του Λουκασένκο από τη ρωσική πολιτική και οικονομική υποστήριξη αυξήθηκε.

Δύο χρόνια αργότερα, το λευκορωσικό έδαφος χρησιμοποιήθηκε από τις ρωσικές δυνάμεις κατά την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία.

Η εξέλιξη αυτή επιβεβαίωσε τη στρατηγική σημασία της Λευκορωσίας για τη Μόσχα.

Η γεωγραφική θέση της χώρας, ανάμεσα στη Ρωσία, την Ουκρανία, την Πολωνία, τη Λιθουανία και τη Λετονία, την καθιστά κρίσιμο παράγοντα για την ασφάλεια της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.

Η Τιχανόφσκαγια θεωρεί ότι μια ειρηνευτική συμφωνία που θα αγνοεί αυτή την πραγματικότητα δεν θα αντιμετωπίζει πλήρως τις στρατηγικές συνθήκες που επέτρεψαν τη ρωσική επίθεση.

Η προειδοποίηση για μια νέα «Γιάλτα»

Στη Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Δουβλίνο, η Τιχανόφσκαγια συνέδεσε το λευκορωσικό ζήτημα με τον κίνδυνο να ληφθούν αποφάσεις για το μέλλον μικρότερων χωρών χωρίς τη συμμετοχή τους.

«Δεν πρέπει να επιτρέψουμε μια νέα Γιάλτα, όπου η μοίρα των εθνών αποφασίζεται χωρίς τη συμμετοχή τους», προειδοποίησε.

Η αναφορά παραπέμπει στη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, όταν οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Βρετανίας και της Σοβιετικής Ένωσης συζήτησαν τη μεταπολεμική ευρωπαϊκή τάξη.

Για τη λευκορωσική αντιπολίτευση, η ιστορική αναλογία λειτουργεί ως προειδοποίηση απέναντι σε μια συμφωνία μεταξύ μεγάλων δυνάμεων που θα μπορούσε να παρακάμψει τα συμφέροντα μικρότερων κρατών.

Η Τιχανόφσκαγια ζητά να ακουστεί η φωνή των δημοκρατικών δυνάμεων της Λευκορωσίας, χωρίς να υποστηρίζει ότι το καθεστώς Λουκασένκο πρέπει να αποκτήσει δικαίωμα καθορισμού του μέλλοντος της Ουκρανίας.

Περισσότεροι από 900 πολιτικοί κρατούμενοι

Η Τιχανόφσκαγια θέτει παράλληλα το ζήτημα των πολιτικών κρατουμένων στη Λευκορωσία.

Σύμφωνα με την ίδια, περισσότεροι από 900 άνθρωποι εξακολουθούν να κρατούνται για πολιτικούς λόγους.

Παρά τις προσπάθειες των Ηνωμένων Πολιτειών να επιτύχουν απελευθερώσεις κρατουμένων, η αντιπολιτευόμενη πολιτικός υποστηρίζει ότι η καταστολή συνεχίζεται.

Ζητά συντονισμένη πολιτική ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο όχι μόνο την απελευθέρωση κρατουμένων αλλά και την αντιμετώπιση των αιτίων της πολιτικής καταστολής.

Η παρέμβασή της πραγματοποιήθηκε επίσης στο πλαίσιο της Berlin Freedom Week, κατά την οποία συμμετείχε σε εκδηλώσεις για τη δημοκρατία και την ασφάλεια, με αφορμή την επέτειο της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου.

Η επόμενη ημέρα: Μπορεί να υπάρξει ασφαλής Ευρώπη με τον Λουκασένκο στο Μινσκ;

Η παρέμβαση της Τιχανόφσκαγια προσθέτει μια νέα διάσταση στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία.

Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να φέρει τους Ευρωπαίους στο τραπέζι των συνομιλιών.

Η Μόσχα θέτει απαιτήσεις για τη μελλοντική ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Το Κίεβο επιδιώκει αξιόπιστες εγγυήσεις για την κυριαρχία και την εδαφική του ακεραιότητα.

Η λευκορωσική αντιπολίτευση ζητά να μην παραμείνει εκτός συζήτησης ο ρόλος του καθεστώτος Λουκασένκο και της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στη χώρα.

Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σύνθετο, καθώς η Λευκορωσία παραμένει στενά συνδεδεμένη με τη Ρωσία, ενώ οι δημοκρατικές δυνάμεις της χώρας δεν διαθέτουν τον έλεγχο των κρατικών θεσμών.

Η Τιχανόφσκαγια υποστηρίζει ότι μια συμφωνία που θα σταματήσει τις εχθροπραξίες στην Ουκρανία, αλλά θα αφήσει ανεξέλεγκτη τη στρατιωτική εξάρτηση της Λευκορωσίας από τη Μόσχα, δεν θα εξασφαλίσει μακροπρόθεσμη περιφερειακή σταθερότητα.

Η προειδοποίησή της δεν αφορά μόνο το μέλλον του Μινσκ. Αφορά το ευρύτερο ερώτημα εάν η Ευρώπη μπορεί να διαμορφώσει ένα σύστημα ασφάλειας που θα λαμβάνει υπόψη την κυριαρχία όλων των κρατών της περιοχής.

Και η ίδια καταλήγει σε μια σαφή πολιτική θέση: χωρίς δημοκρατική αλλαγή στη Λευκορωσία, η ειρήνη στην Ουκρανία δεν θα αρκεί από μόνη της για να εγγυηθεί την ασφάλεια της ανατολικής Ευρώπης.

Πηγή: pagenews.gr