Κάλλας για Τουρκία: Στην Ελλάδα η απόφαση για ενεργοποίηση της ευρωπαϊκής αμυντικής ρήτρας
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 10 '
Πηγή Φωτογραφίας: Κάλλας για Τουρκία: Στην Ελλάδα η απόφαση για ενεργοποίηση της ευρωπαϊκής αμυντικής ρήτρας
Μια κρίσιμη πτυχή της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας επανέρχεται στο προσκήνιο με αφορμή την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και τις εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο: τι θα συμβεί εάν κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεχθεί ένοπλη επίθεση από τρίτη χώρα και ποιος αποφασίζει την ενεργοποίηση της ευρωπαϊκής ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής;
Η απάντηση της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφάλειας, Κάγια Κάλλας, σε γραπτή ερώτηση του ευρωβουλευτή Νικόλα Φαραντούρη, φέρνει στο επίκεντρο το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με το περιεχόμενο της απάντησης που δημοσιοποιήθηκε, η Κάλλας αναγνωρίζει τη συνάφεια της συγκεκριμένης διάταξης με ζητήματα ασφάλειας των κρατών-μελών, επισημαίνοντας ότι η επίκλησή της αποτελεί «κυρίαρχο προνόμιο του κράτους μέλους που δέχεται επίθεση».
Η επισήμανση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία για την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς η συζήτηση για την ευρωπαϊκή αμυντική συνδρομή συνδέεται πλέον με την προστασία στρατηγικών ενεργειακών υποδομών και τη δυνατότητα αντιμετώπισης μιας σοβαρής κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, η απάντηση δεν συνιστά προαναγγελία ενεργοποίησης της ρήτρας ούτε αυτόματη δέσμευση για συγκεκριμένη στρατιωτική επιχείρηση.
Αναδεικνύει, αντίθετα, το ζήτημα της ετοιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ανταποκριθεί σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Η απάντηση Κάλλας: Η πρωτοβουλία ανήκει στο κράτος που δέχεται επίθεση
Η Κάγια Κάλλας, απαντώντας στην ερώτηση του Νικόλα Φαραντούρη, αναφέρεται στον μηχανισμό αμοιβαίας συνδρομής που προβλέπεται από τις ευρωπαϊκές Συνθήκες.
Το καθοριστικό σημείο της απάντησης είναι ότι η απόφαση επίκλησης της ρήτρας δεν λαμβάνεται μονομερώς από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή την Ύπατη Εκπρόσωπο.
Ανήκει στο κράτος-μέλος που θεωρεί ότι έχει δεχθεί ένοπλη επίθεση και ζητεί την υποστήριξη των εταίρων του.
Η Κάλλας επισημαίνει, σύμφωνα με το δημοσιευμένο περιεχόμενο της απάντησης, ότι η επίκληση αποτελεί «κυρίαρχο προνόμιο του κράτους μέλους που δέχεται επίθεση».
Η διατύπωση αυτή διευκρινίζει το θεσμικό σημείο εκκίνησης μιας πιθανής διαδικασίας.
Εάν η Ελλάδα αντιμετώπιζε ένοπλη επίθεση που πληροί τις προϋποθέσεις της Συνθήκης, η ίδια θα είχε την πρωτοβουλία να επικαλεστεί τη σχετική διάταξη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ΕΕ διαθέτει έναν ενιαίο στρατιωτικό μηχανισμό που ενεργοποιείται αυτομάτως.
Η εφαρμογή της ρήτρας βασίζεται στις υποχρεώσεις και στις δυνατότητες των κρατών-μελών, καθώς και στον συντονισμό της συνδρομής που θα ζητηθεί.
Άρθρο 42 παράγραφος 7: Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή Συνθήκη
Το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί τη νομική βάση της ευρωπαϊκής ρήτρας αμοιβαίας άμυνας.
Η βασική του πρόβλεψη είναι ότι, εάν κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη έχουν υποχρέωση να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Η διάταξη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δεσμεύσεις συλλογικής ασφάλειας στο θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Περιλαμβάνει, ωστόσο, κρίσιμες ιδιαιτερότητες.
Πρώτον, η υποχρέωση αμοιβαίας συνδρομής αφορά τα κράτη-μέλη και δεν μετατρέπει αυτομάτως την ΕΕ σε ενιαία στρατιωτική διοίκηση.
Δεύτερον, η Συνθήκη προβλέπει σεβασμό στον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών-μελών.
Τρίτον, για τα κράτη που συμμετέχουν στο ΝΑΤΟ, η Συμμαχία παραμένει το θεμέλιο της συλλογικής τους άμυνας και το πλαίσιο εφαρμογής της.
Η ευρωπαϊκή ρήτρα επομένως δεν ταυτίζεται με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, παρότι οι δύο μηχανισμοί μπορούν να έχουν συμπληρωματική λειτουργία.
Φαραντούρης: «Να καταρτιστεί άμεσα επιχειρησιακό σχέδιο»
Ο ευρωβουλευτής Νικόλας Φαραντούρης ζητά από την ελληνική κυβέρνηση να αξιοποιήσει την απάντηση της Ύπατης Εκπροσώπου για να αναλάβει πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Συγκεκριμένα, αναφέρει:
«Ο πρωθυπουργός να ενημερώσει το αυριανό Συμβούλιο Κορυφής και να αναλάβει άμεσα πρωτοβουλία για την κατάρτιση επιχειρησιακού σχεδίου για την εφαρμογή της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (άρθρο 42 παρ. 7)».
Η πρόταση αφορά την προετοιμασία της ΕΕ πριν από την εκδήλωση μιας ενδεχόμενης κρίσης.
Ο ευρωβουλευτής θέτει ουσιαστικά το ερώτημα εάν οι ευρωπαϊκές δεσμεύσεις αμοιβαίας συνδρομής συνοδεύονται από επαρκώς επεξεργασμένες επιχειρησιακές διαδικασίες.
Η κατάρτιση ενός σχεδίου θα μπορούσε να περιλαμβάνει σαφέστερους μηχανισμούς συντονισμού, αξιολόγησης απειλών, ανταλλαγής πληροφοριών και κινητοποίησης διαθέσιμων μέσων.
Η σχετική πρωτοβουλία, πάντως, θα απαιτούσε πολιτική συμφωνία και συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς η Ύπατη Εκπρόσωπος δεν διαθέτει αυτοτελή εξουσία να επιβάλει στρατιωτικές δεσμεύσεις στις εθνικές κυβερνήσεις.
Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου: Από την ενέργεια στην ευρωπαϊκή ασφάλεια
Η συζήτηση για το άρθρο 42 παράγραφος 7 συνδέεται με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, ένα έργο με στρατηγική σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου.
Η υποθαλάσσια διασύνδεση αποσκοπεί στην ενσωμάτωση της Κύπρου στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, περιορίζοντας την ενεργειακή της απομόνωση.
Το έργο έχει επίσης γεωπολιτική διάσταση, καθώς οι θαλάσσιες δραστηριότητες που απαιτούνται για την υλοποίησή του πραγματοποιούνται σε μια περιοχή όπου υφίστανται σημαντικές διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες και τις σχετικές αρμοδιότητες.
Η Τουρκία έχει επανειλημμένα προβάλλει διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, τις οποίες Ελλάδα και Κύπρος αμφισβητούν βάσει των δικών τους θέσεων για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Το ζήτημα, επομένως, δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση ή στην τεχνική ολοκλήρωση μιας ενεργειακής υποδομής.
Αφορά επίσης την ασφάλεια των δραστηριοτήτων που είναι αναγκαίες για την κατασκευή της και την προστασία των δικαιωμάτων των εμπλεκόμενων κρατών.
Η επίκληση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής, ωστόσο, προϋποθέτει ένοπλη επίθεση κατά κράτους-μέλους. Μια διπλωματική διαφωνία, η έκδοση NAVTEX ή μια γενική απειλή δεν αρκούν από μόνες τους για να πληρούν αυτή την προϋπόθεση.
Η Τουρκία, το ΝΑΤΟ και το ευρωπαϊκό δίλημμα
Η συζήτηση αποκτά πρόσθετη πολυπλοκότητα επειδή η Ελλάδα και η Τουρκία είναι μέλη του ΝΑΤΟ, ενώ η Τουρκία δεν ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σε ένα υποθετικό σενάριο σοβαρής ελληνοτουρκικής κρίσης, η ευρωπαϊκή ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής θα ερχόταν στο προσκήνιο παράλληλα με τις υφιστάμενες νατοϊκές υποχρεώσεις και διαδικασίες.
Η κατάσταση θα απαιτούσε σύνθετο διπλωματικό και θεσμικό συντονισμό.
Το άρθρο 42 παράγραφος 7 δεν προβλέπει εξαίρεση για περιπτώσεις στις οποίες η τρίτη χώρα είναι μέλος του ΝΑΤΟ.
Ταυτόχρονα, η εφαρμογή του δεν καθορίζει εκ των προτέρων ποια ακριβώς μορφή θα λάμβανε η συνδρομή κάθε ευρωπαϊκού κράτους.
Θα μπορούσε να περιλαμβάνει διαφορετικά είδη υποστήριξης, ανάλογα με τις περιστάσεις και τις διαθέσιμες δυνατότητες.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η πρόταση Φαραντούρη επικεντρώνεται στην ανάγκη επιχειρησιακής προετοιμασίας.
«Κατάλογος εργαλείων» της ΕΕ για την αντιμετώπιση κρίσεων
Στην απάντησή της, η Κάγια Κάλλας αναφέρεται επίσης, σύμφωνα με το δημοσιευμένο περιεχόμενο, σε «κατάλογο εργαλείων της ΕΕ που μπορούν να αξιοποιηθούν σε κρίση».
Η αναφορά αυτή δείχνει ότι η ευρωπαϊκή αντίδραση δεν περιορίζεται αναγκαστικά σε στρατιωτικά μέσα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει μηχανισμούς πολιτικής και διπλωματικής διαχείρισης κρίσεων, οικονομικά εργαλεία, δυνατότητες συντονισμού και δομές συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας.
Η αξιοποίηση των μέσων αυτών εξαρτάται από τη φύση της κρίσης, τη νομική βάση κάθε ενέργειας και τις αποφάσεις των αρμόδιων ευρωπαϊκών και εθνικών οργάνων.
Το ουσιαστικό ζήτημα είναι εάν τα διαθέσιμα εργαλεία μπορούν να ενεργοποιηθούν γρήγορα και συντονισμένα σε περίπτωση σοβαρής απειλής.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο εστιάζει η παρέμβαση του Έλληνα ευρωβουλευτή.
Το προηγούμενο της Γαλλίας μετά τις επιθέσεις στο Παρίσι
Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής δεν αποτελεί απλώς θεωρητική πρόβλεψη των ευρωπαϊκών Συνθηκών.
Επικλήθηκε για πρώτη φορά από τη Γαλλία τον Νοέμβριο του 2015, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι.
Τότε, οι υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέφρασαν την υποστήριξή τους και ακολούθησαν μορφές διμερούς συνδρομής προς τη Γαλλία.
Η συγκεκριμένη εμπειρία ανέδειξε τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ρήτρας.
Η ενεργοποίησή της δεν οδήγησε στη συγκρότηση ενιαίας ευρωπαϊκής στρατιωτικής διοίκησης, αλλά σε συντονισμό και συνδρομή μεταξύ κρατών.
Το προηγούμενο αυτό παραμένει σημαντικό για τη σημερινή συζήτηση, καθώς δείχνει ότι η εφαρμογή του άρθρου 42 παράγραφος 7 μπορεί να προσαρμόζεται στις ανάγκες και στις συνθήκες κάθε κρίσης.
Ταυτόχρονα, αναδεικνύει τα όρια μιας διαδικασίας που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εθνικές αποφάσεις.
Ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία: Η πραγματική δοκιμασία
Η απάντηση της Κάλλας και η παρέμβαση Φαραντούρη εντάσσονται σε μια ευρύτερη συζήτηση για το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να εγγυηθεί αποτελεσματικά την ασφάλεια των κρατών-μελών της.
Η έννοια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία τα τελευταία χρόνια, ιδίως μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στο διεθνές περιβάλλον ασφαλείας.
Οι ευρωπαϊκές χώρες επενδύουν περισσότερο στην άμυνα και συζητούν την ενίσχυση της κοινής αμυντικής βιομηχανίας, των στρατιωτικών δυνατοτήτων και των μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων.
Ωστόσο, η ύπαρξη οικονομικών πόρων και αμυντικών προγραμμάτων δεν εξασφαλίζει αυτομάτως τη δυνατότητα ταχείας συλλογικής αντίδρασης.
Η πραγματική πρόκληση αφορά τον συντονισμό των πολιτικών αποφάσεων και την επιχειρησιακή αξιοποίηση των διαθέσιμων δυνατοτήτων.
Στην περίπτωση της Ελλάδας και της Κύπρου, η συζήτηση συνδέεται με την ανάγκη προστασίας κρίσιμων υποδομών και τη διασφάλιση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η πολιτική διάσταση για την Αθήνα και τις Βρυξέλλες
Η παρέμβαση Φαραντούρη μεταφέρει τη συζήτηση για την ηλεκτρική διασύνδεση από το επίπεδο των ελληνοτουρκικών διπλωματικών χειρισμών στο ευρύτερο πεδίο της ευρωπαϊκής άμυνας.
Το ερώτημα που τίθεται δεν αφορά μόνο τις ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης σε μια συγκεκριμένη κρίση.
Αφορά και τον βαθμό στον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προετοιμαστεί να εφαρμόσει τις δεσμεύσεις που προβλέπουν οι Συνθήκες της.
Η Κάγια Κάλλας διευκρινίζει ότι η πρωτοβουλία ενεργοποίησης της ρήτρας ανήκει στο κράτος-μέλος που δέχεται επίθεση.
Ο Νικόλας Φαραντούρης ζητά το επόμενο βήμα: την κατάρτιση ενός επιχειρησιακού πλαισίου που θα επιτρέπει την αποτελεσματική εφαρμογή της.
Για την ελληνική κυβέρνηση, η συζήτηση δημιουργεί ένα συγκεκριμένο πεδίο ευρωπαϊκής διπλωματικής πρωτοβουλίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υφίσταται σήμερα η προϋπόθεση ενεργοποίησης της ρήτρας.
Το βασικό πολιτικό συμπέρασμα είναι ότι η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στην άμυνα δεν κρίνεται μόνο από τις προβλέψεις των Συνθηκών, αλλά και από την προετοιμασία των κρατών-μελών να ανταποκριθούν σε μια πραγματική κρίση.
Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί μία από τις περιοχές όπου αυτή η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
