Συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν: Η πρόσβαση IAEA στις πυρηνικές εγκαταστάσεις γίνεται το πρώτο μεγάλο τεστ της διπλωματίας
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 4 '
Πηγή Φωτογραφίας: IAEA//Συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν: Η πρόσβαση της IAEA στις πυρηνικές εγκαταστάσεις γίνεται το πρώτο μεγάλο τεστ της διπλωματίας
Η νέα διπλωματική προσπάθεια αποκλιμάκωσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπη με το πρώτο ουσιαστικό της εμπόδιο.
Παρότι η προσωρινή συμφωνία που επιτεύχθηκε μετά από μήνες στρατιωτικής έντασης δημιουργεί ένα πλαίσιο πολιτικής αποκλιμάκωσης, η εφαρμογή της εξαρτάται πλέον από έναν κρίσιμο παράγοντα: την επιστροφή των επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Ο Γενικός Διευθυντής της IAEA, Ραφαέλ Γκρόσι, ξεκαθάρισε ότι η πρόσβαση των επιθεωρητών αποτελεί υποχρέωση που απορρέει από την ίδια τη συμφωνία και όχι αντικείμενο μελλοντικής διαπραγμάτευσης.
Διαφορετικές ερμηνείες της συμφωνίας
Οι δηλώσεις του Γκρόσι ήρθαν σε αντίθεση με όσα είχε αναφέρει λίγες ημέρες νωρίτερα ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, σύμφωνα με τον οποίο δεν προβλέπεται άμεση επαναφορά των διεθνών επιθεωρήσεων πριν από την ολοκλήρωση της τελικής συμφωνίας και την άρση των κυρώσεων.
Η διαφοροποίηση αυτή αναδεικνύει ότι, παρά τη διπλωματική πρόοδο, βασικές επιχειρησιακές λεπτομέρειες εξακολουθούν να παραμένουν ανοιχτές.
Κατά γεωπολιτικές εκτιμήσεις, πρόκειται για το πρώτο ουσιαστικό τεστ αξιοπιστίας της συμφωνίας.
Τι θα ελέγξουν οι επιθεωρητές
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της IAEA, οι πρώτες αποστολές δεν θα επικεντρωθούν αποκλειστικά στην επιθεώρηση των εγκαταστάσεων.
Προτεραιότητα θα αποτελέσει:
- η επιβεβαίωση ότι οι σφραγίδες της IAEA στις πυρηνικές εγκαταστάσεις παραμένουν άθικτες,
- η καταγραφή της ακριβούς ποσότητας εμπλουτισμένου ουρανίου,
- ο έλεγχος εάν έχει μετακινηθεί πυρηνικό υλικό,
- η επιβεβαίωση ότι δεν υπάρχουν αδήλωτα αποθέματα.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι μόνο μέσω ανεξάρτητης επαλήθευσης μπορεί να υπάρξει πραγματική εμπιστοσύνη μεταξύ των μερών.
Το μεγάλο ερώτημα των αποθεμάτων ουρανίου
Η μεγαλύτερη αβεβαιότητα αφορά σήμερα το πυρηνικό απόθεμα του Ιράν.
Πριν από τις πρόσφατες στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, η IAEA εκτιμούσε ότι η Τεχεράνη διέθετε περίπου 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%.
Η ποσότητα αυτή απέχει από το επίπεδο οπλικού εμπλουτισμού (90%), ωστόσο, σύμφωνα με τεχνικές αξιολογήσεις της Υπηρεσίας, εφόσον εμπλουτιζόταν περαιτέρω, θα μπορούσε θεωρητικά να επαρκεί για την παραγωγή πυρηνικού υλικού που αντιστοιχεί σε περίπου δέκα πυρηνικά όπλα.
Η IAEA επισημαίνει ότι σήμερα δεν γνωρίζει:
- ποια ποσότητα επέζησε των στρατιωτικών πληγμάτων,
- πού βρίσκεται το υλικό,
- ούτε αν έχει μετακινηθεί σε άγνωστες εγκαταστάσεις.
Η επιθεώρηση ως βάση της νέας συμφωνίας
Κατά θεσμικές εκτιμήσεις, η διαδικασία επαλήθευσης αναμένεται να εξελιχθεί στον σημαντικότερο πυλώνα της διαπραγμάτευσης.
Οι επιθεωρήσεις δεν αποτελούν τυπική διαδικασία.
Από αυτές θα εξαρτηθούν:
- η σταδιακή άρση των οικονομικών κυρώσεων,
- οι μελλοντικοί περιορισμοί στον εμπλουτισμό ουρανίου,
- οι μηχανισμοί μακροχρόνιας επιτήρησης,
- η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ Ιράν και διεθνούς κοινότητας.
Το επόμενο δίμηνο θα είναι καθοριστικό
Οι συνομιλίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης αναμένεται να συνεχιστούν τις επόμενες 60 ημέρες, με στόχο την οριστικοποίηση μιας συνολικής συμφωνίας.
Στο τραπέζι παραμένουν:
- η πλήρης πρόσβαση της IAEA,
- η σταδιακή άρση των κυρώσεων,
- τα όρια εμπλουτισμού ουρανίου,
- το καθεστώς μόνιμης επιτήρησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Κατά γεωπολιτικές εκτιμήσεις, κάθε καθυστέρηση ή περιορισμός στις επιθεωρήσεις ενδέχεται να επιβραδύνει τη διπλωματική διαδικασία και να επαναφέρει πιέσεις για αυστηρότερους διεθνείς ελέγχους.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η υπόθεση υπερβαίνει το ίδιο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Η επιτυχία ή η αποτυχία της συμφωνίας θα επηρεάσει συνολικά την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής, τις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, αλλά και την αξιοπιστία των διεθνών μηχανισμών μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων.
Κατά πολιτικές εκτιμήσεις, η IAEA επιχειρεί ήδη να διασφαλίσει ότι ο ρόλος της δεν θα περιοριστεί σε έναν τυπικό παρατηρητή, αλλά θα αποτελέσει τον θεσμικό εγγυητή της εφαρμογής της συμφωνίας.
Το εάν η Τεχεράνη θα επιτρέψει πλήρη και άμεση πρόσβαση στους διεθνείς επιθεωρητές αναμένεται να αποτελέσει το πρώτο ουσιαστικό κριτήριο με το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις και οι περιφερειακοί σύμμαχοι θα αξιολογήσουν εάν η νέα συμφωνία οδηγεί πράγματι σε αποκλιμάκωση ή αν πρόκειται απλώς για μια προσωρινή πολιτική εκεχειρία.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
