Η απόρριψη από τον Τραμπ της υπό όρους ιρανικής πρότασης για αποκλιμάκωση επανέφερε το γεωπολιτικό premium στο πετρέλαιο – Στην Ελλάδα η προσοχή στρέφεται στις ανακοινώσεις της 30ής Σεπτεμβρίου για τα καύσιμα κίνησης.
Νέα διάσταση αποκτά η αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο: την ώρα που η Αθήνα διαμηνύει ότι δεν γνωρίζει σχέδιο αλλαγής της όδευσης του Great Sea Interconnector, η ισραηλινή στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών εξετάζει πλέον τις επιπτώσεις του Τουρκολιβυκού Μνημονίου στη ναυσιπλοΐα, στις ενεργειακές υποδομές και στα συμφέροντα του Ισραήλ. Στο κέντρο της εξίσωσης επιστρέφει η Κάσος.
Η εξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα σε κρίσιμες πρώτες ύλες γίνεται ξανά κεντρικό βιομηχανικό και γεωπολιτικό ζήτημα. Για τη Γερμανία, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα: ακουμπά άμυνα, chips, ανεμογεννήτριες, ηλεκτροκινητήρες και ολόκληρη τη μετάβαση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Η κυβέρνηση Trump προτείνει αμερικανική συμμετοχή $5 δισ. σε νέο fund που θα χρηματοδοτήσει ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή, με στόχο να μειωθεί η εξάρτηση από το Στενό του Ορμούζ. Αν μπουν και οι οκτώ περιφερειακοί εταίροι, το fund θα φτάσει τα $10 δισ.
Η απόρριψη του επταήμερου ιρανικού σχεδίου δεν κλείνει απλώς μία πρόταση. Δοκιμάζει αν η αμερικανική πίεση μπορεί ακόμη να μετατραπεί σε συμφωνία — ή αν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη έχουν φτάσει σε σημείο όπου καμία πλευρά δεν μπορεί πολιτικά να κάνει την πρώτη υποχώρηση.
Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν δεν παίζεται πλέον μόνο στις διαπραγματεύσεις. Η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ περνά στη φυσική αλυσίδα μεταφοράς ενέργειας: δεξαμενόπλοια, ασφάλιση, ναύλοι και χρόνοι παράδοσης αποκτούν μεγαλύτερο ρίσκο. Για την Ευρώπη, το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον όχι μόνο πόσο πετρέλαιο και LNG θα φτάσει στις αγορές, αλλά πόσο ακριβότερα θα μεταφερθεί.
Οι ΗΠΑ χαρακτήρισαν «κυνική» την πρόταση της Τεχεράνης για άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και ο Ντόναλντ Τραμπ την απέρριψε. Ωστόσο, η διπλωματία δεν σταματά: ο Αμερικανός πρόεδρος περιμένει νέες επαφές μέσα στην εβδομάδα, το Κατάρ συνεχίζει το shuttle diplomacy και Ουάσιγκτον–Τεχεράνη διαπραγματεύονται πλέον πάνω σε δύο διαφορετικές ατζέντες — το Ιράν θέλει Ορμούζ, κυρώσεις και πετρέλαιο, ενώ οι ΗΠΑ επιμένουν στο πυρηνικό πρόγραμμα.
Η Ουάσιγκτον εξετάζει τρόπους να κρατήσει περισσότερο diesel στην αμερικανική αγορά, καθώς οι τιμές έχουν εκτοξευθεί λόγω των πολέμων σε Ιράν και Ουκρανία. Ένα γενικευμένο εμπάργκο δεν έχει αποφασιστεί και ο Λευκός Οίκος το διαψεύδει. Όμως ακόμη και η απειλή περιορισμών προκαλεί συναγερμό στις Βρυξέλλες: Ευρώπη, Μεξικό και Λατινική Αμερική εξαρτώνται από τα αμερικανικά διυλιστήρια ακριβώς τη στιγμή που το Ορμούζ έχει ανατρέψει την παγκόσμια αγορά καυσίμων.
Η Αθήνα ετοιμάζεται να αναλάβει τον Οκτώβριο για δεύτερη φορά την Προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας και επαναφέρει τη θαλάσσια ασφάλεια ψηλά στην ατζέντα. Με Ερυθρά Θάλασσα και Στενά του Ορμούζ να έχουν μετατραπεί σε κρίσιμα μέτωπα για εμπόριο και ενέργεια, ο Γιώργος Γεραπετρίτης στέλνει μήνυμα για ελευθερία ναυσιπλοΐας, προστασία των ναυτικών και εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου.
Μέσα σε λίγες ώρες, το Ριάντ είδε να πλήττεται ο στρατηγικός East–West Pipeline προς την Ερυθρά Θάλασσα και τους Χούθι να καταλαμβάνουν το Περίμ, στο Bab el-Mandeb. Με τα Στενά του Ορμούζ ήδη υπό πίεση, η μεγαλύτερη πετρελαϊκή εξαγωγική μηχανή του κόσμου βρίσκεται αντιμέτωπη με ταυτόχρονο κίνδυνο στα βασικά εναλλακτικά της περάσματα — ενώ η νέα αμυντική συμμαχία με Τουρκία και Πακιστάν δοκιμάζεται στην πράξη.
Ορμούζ, Ερυθρά Θάλασσα, Σουέζ, Ανατολική Μεσόγειος και Αιγαίο συνδέονται πλέον σε μία ενιαία αλυσίδα ασφάλειας, εμπορίου και ενέργειας – και η Αθήνα επιχειρεί να μετατρέψει τη ναυτιλιακή και γεωγραφική της θέση σε στρατηγικό κεφάλαιο.
Η άρνηση του Ντόναλντ Τραμπ να εμπλακεί άμεσα στρατιωτικά εναντίον των Houthis προκαλεί βαθιά ανησυχία στο Ριάντ και ενισχύει τους φόβους ότι η Σαουδική Αραβία δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένη την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας.
Η επανεκκίνηση του East–West Pipeline αλλάζει ξανά την ενεργειακή γεωγραφία του Κόλπου. Το Riyadh αποκτά εναλλακτική έξοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα, το Yanbu επιστρέφει στον χάρτη των εξαγωγών και η αγορά βλέπει για πρώτη φορά μετά από εβδομάδες έναν πραγματικό μηχανισμό παράκαμψης του Hormuz.
Η συνάντηση Τραμπ–Ζελένσκι στη Νέα Υόρκη δεν έφερε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, έβγαλε όμως μια σαφέστερη ατζέντα: βήματα αποκλιμάκωσης που θα μπορούσαν να ανοίξουν δρόμο στη διπλωματία, χειμερινό πακέτο αεράμυνας και συνέχιση της συνεργασίας για παραγωγή αναχαιτιστικών Patriot στην Ουκρανία. Το Κίεβο προσθέτει τη δική του πρόταση: αμοιβαία παύση των χτυπημάτων σε ενεργειακές υποδομές. Η μεγάλη εκκρεμότητα παραμένει η Μόσχα.
Έξι συνεχόμενες πτωτικές συνεδριάσεις, Brent κάτω από τα $100 και απότομη αλλαγή του ενεργειακού risk premium. Η επανεκκίνηση του σαουδαραβικού East–West Pipeline και οι προσδοκίες για αμερικανοϊρανική διπλωματία κάνουν την αγορά να τιμολογεί περισσότερη προσφορά. Όμως το Hormuz παραμένει περιορισμένο και ο γεωπολιτικός κίνδυνος δεν έχει εξαφανιστεί.
Το Κίεβο δηλώνει έτοιμο να σταματήσει τα πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια και ενεργειακές εγκαταστάσεις εφόσον η Μόσχα σταματήσει να χτυπά το ουκρανικό ηλεκτρικό και θερμικό σύστημα. Με τον χειμώνα να πλησιάζει, τα Patriots να σπανίζουν και τις επιθέσεις εκατέρωθεν να κλιμακώνονται, η «ενεργειακή εκεχειρία» εξελίσσεται στο πρώτο συγκεκριμένο τεστ για το αν οι επαφές Τραμπ–Ζελένσκι μπορούν να παράγουν πραγματική αποκλιμάκωση.
Πάνω από το 30% των εισαγωγών του Ιράν περνά πλέον από τα βόρεια λιμάνια, καθώς η Τεχεράνη επιχειρεί να μεταφέρει εμπόριο και στρατηγικές ροές μακριά από τον Περσικό Κόλπο.
Ο IEA χαρακτηρίζει τη σημερινή κρίση τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου. Παρά τη μεγαλύτερη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων που έγινε ποτέ, οι πιέσεις επέστρεψαν.(IEA)
Η αγορά πετρελαίου γυρίζει ξανά ανοδικά καθώς οι προσδοκίες για άμεση διπλωματική επαφή Ουάσιγκτον–Τεχεράνης στον ΟΗΕ υποχωρούν. Το Brent ανέβηκε στα $101,06 και το WTI στα $96,19, επιβεβαιώνοντας ότι κάθε διπλωματικό σήμα μεταφράζεται πλέον σχεδόν αμέσως στην τιμή του βαρελιού.
Οι ενεργειακές υποδομές παραμένουν ένας από τους σημαντικότερους μοχλούς πίεσης μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, με το Κίεβο να στοχεύει τη ρωσική ενεργειακή οικονομία και τη Μόσχα να διατηρεί δυνατότητα πλήγματος στο ουκρανικό σύστημα.
Το Brent κινείται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, όμως ξεκίνησε τη Δευτέρα με πτώση καθώς η ανάκαμψη των σαουδαραβικών αποστολών δίνει προσωρινή ανάσα στην αγορά.
