Το Ιράν «έγδυσε» τον Τραμπ: Μια γεωπολιτική ήττα σε 14 σημεία

Το απόλυτο γεωπολιτικό φιάσκο για την αμερικανική εξωτερική πολιτική των τελευταίων δεκαετιών –ίσως, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, ακόμη μεγαλύτερο και από το Βιετνάμ– φαίνεται να εξελίσσεται γύρω από τη συμφωνία με το Ιράν.

Όπως προκύπτει από το κείμενο των 14 σημείων, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να επιστρέφει σχεδόν το σύνολο των βασικών διαπραγματευτικών χαρτιών που διέθετε η Ουάσιγκτον, να εγγυάται στην πράξη την επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και να λαμβάνει ως αντάλλαγμα δεσμεύσεις που, σύμφωνα με επικριτές της συμφωνίας, δεν υπερβαίνουν ουσιαστικά όσα προέβλεπε η πυρηνική συμφωνία της εποχής Ομπάμα.

Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά προχώρησε στη δημοσιοποίηση του πλήρους κειμένου, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι επιδιώκεται και επίσπευση της υπογραφής του. Κινήσεις που ερμηνεύονται ως προσπάθεια ενίσχυσης της αξιοπιστίας της διαδικασίας και επίδειξης πολιτικής βούλησης για την εφαρμογή της.

Τι αποκαλύπτει το κείμενο

Η δημοσιοποίηση του κειμένου που συμφώνησαν Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν επιτρέπει για πρώτη φορά μια ουσιαστική αξιολόγηση του περιεχομένου της συμφωνίας, πέρα από τις διαρροές, τις πολιτικές δηλώσεις και τις αλληλοκατηγορίες των τελευταίων ημερών.

Το κείμενο αποκαλύπτει ότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη κατέληξαν σε ένα πλαίσιο σταδιακής αποκλιμάκωσης, το οποίο συνδέει τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων με την επανεκκίνηση των οικονομικών σχέσεων και τη διαπραγμάτευση μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην περιοχή του Περσικού Κόλπου.

Ωστόσο, στο ζήτημα των πυρηνικών, η συμφωνία προβλέπει ουσιαστικά επιστροφή στο προϋπάρχον καθεστώς, ενώ παράλληλα οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν δεσμεύσεις που περιορίζουν σημαντικά τα περιθώρια κινήσεων του Ισραήλ, τόσο έναντι του Ιράν όσο και στο μέτωπο του Λιβάνου.

@cnnPresident Trump officially signed a hard copy of the US-Iran agreement during dinner at the Palace of Versailles in France. The US then sent a photograph of the signed agreement to the Iranians, a US official said.♬ original sound – CNN

Το φάντασμα της συμφωνίας Ομπάμα

Το πιο άβολο πολιτικό στοιχείο για τον Ντόναλντ Τραμπ είναι ότι μεγάλο μέρος των προβλέψεων της νέας συμφωνίας θυμίζει τη λογική της συμφωνίας του 2015, την οποία ο ίδιος είχε καταγγείλει ως «τη χειρότερη συμφωνία στην ιστορία των ΗΠΑ» όταν αποφάσισε την αποχώρηση της Ουάσιγκτον.

Σήμερα, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η νέα διευθέτηση οδηγεί ουσιαστικά σε μια διαφορετική εκδοχή του ίδιου μοντέλου:

• Περιορισμοί και επιτήρηση αντί σύγκρουσης
• Οικονομικά κίνητρα αντί κυρώσεων
• Συνύπαρξη με το ιρανικό καθεστώς αντί στρατηγικής ανατροπής του

Για τους επικριτές του Λευκού Οίκου, αυτό συνιστά πολιτική αναδίπλωση ιστορικών διαστάσεων.

Για τους υποστηρικτές της συμφωνίας, αποτελεί απλώς αναγνώριση της πραγματικότητας μετά την αποτυχία όλων των εναλλακτικών επιλογών.

«Η στρατηγική της μέγιστης πίεσης απέτυχε»

Σύμφωνα με αναλυτές του Quincy Institute και του Responsible Statecraft, η εξέλιξη αυτή συνιστά έμμεση παραδοχή αποτυχίας της στρατηγικής «maximum pressure» που ακολούθησαν διαδοχικά αμερικανικές κυβερνήσεις απέναντι στην Τεχεράνη.

Οι ίδιοι επισημαίνουν ότι, παρά τα χρόνια κυρώσεων και στρατιωτικής κλιμάκωσης, το Ιράν όχι μόνο δεν εγκατέλειψε τις βασικές του θέσεις αλλά επιστρέφει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων από ισχυρότερη διαπραγματευτική αφετηρία.

«Μετά από χρόνια οικονομικού πολέμου, το Ιράν εξακολουθεί να διαπραγματεύεται ως περιφερειακή δύναμη και όχι ως ηττημένο κράτος», σημειώνουν αναλυτές που παρακολουθούν τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

«Το Ιράν πέτυχε σχεδόν τα πάντα»

Μια πρώτη ανάγνωση του κειμένου οδηγεί αρκετούς αναλυτές στο συμπέρασμα ότι η Τεχεράνη εξασφάλισε το μεγαλύτερο μέρος των στρατηγικών της στόχων.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες όχι μόνο αποδέχονται τη συνέχιση της ύπαρξης του σημερινού καθεστώτος, αλλά αναλαμβάνουν και δεσμεύσεις που οδηγούν σε σταδιακή οικονομική ομαλοποίηση και επανένταξη του Ιράν στο διεθνές οικονομικό σύστημα.

Παράλληλα, η τελική συμφωνία προβλέπεται να υπογραφεί υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, ενός οργανισμού τον οποίο τόσο ο Ντόναλντ Τραμπ όσο και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είχαν επανειλημμένα επικρίνει τα προηγούμενα χρόνια.

Σήμερα, όμως, καλούνται να αποδεχθούν τον ρόλο του ως εγγυητή της διαδικασίας.

Η Ουάσιγκτον εγκαταλείπει την αλλαγή καθεστώτος

Αναλυτές που κινούνται στο ρεύμα του αμερικανικού ρεαλισμού υποστηρίζουν ότι η συμφωνία καταγράφει ένα γεγονός που η Ουάσιγκτον αρνιόταν επί χρόνια να αποδεχθεί:Η στρατιωτική ισχύς δεν ήταν αρκετή για να ανατρέψει ή να αποσταθεροποιήσει την Ισλαμική Δημοκρατία.

Αντιθέτως, οι ΗΠΑ καταλήγουν να διαπραγματεύονται με το ίδιο καθεστώς που επιχειρούσαν να απομονώσουν.

Το κείμενο δείχνει ότι η Ουάσιγκτον εγκαταλείπει τις μαξιμαλιστικές επιδιώξεις περί ανατροπής ή αποσταθεροποίησης του ιρανικού καθεστώτος και αποδέχεται μια στρατηγική συνύπαρξης.

Το ισραηλινό αδιέξοδο

Για το Ισραήλ, οι εξελίξεις προκαλούν ακόμη μεγαλύτερο προβληματισμό.

Η συμφωνία δεν προβλέπει διάλυση των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Δεν περιλαμβάνει όρους που θα οδηγούσαν σε πολιτική αποσταθεροποίηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Αντιθέτως:

• Αναγνωρίζει την κυριαρχία του Ιράν
• Δημιουργεί προϋποθέσεις οικονομικής ανάκαμψης
• Επαναφέρει την Τεχεράνη στο διεθνές διπλωματικό παιχνίδι

Για αρκετούς Ισραηλινούς αναλυτές ασφαλείας, αυτό απέχει σημαντικά από τους στρατηγικούς στόχους που είχε θέσει επί χρόνια το Τελ Αβίβ.

Η μεγαλύτερη ειρωνεία

Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι, έπειτα από χρόνια κυρώσεων, απειλών, στρατιωτικών επιχειρήσεων και ρητορικής περί «μέγιστης πίεσης», η Ουάσιγκτον καταλήγει να υπογράφει υπό την αιγίδα του ΟΗΕ μια συμφωνία που αναγνωρίζει το ίδιο καθεστώς που επιδίωκε να περιορίσει.

Και μάλιστα μέσα από ένα πλαίσιο που θυμίζει περισσότερο την αρχιτεκτονική της συμφωνίας Ομπάμα παρά το δόγμα Τραμπ.

Το Ιράν μπαίνει στη συμφωνία έχοντας διατηρήσει το καθεστώς του, τις βασικές του δομές ισχύος και τη γεωπολιτική του επιρροή.

Οι ΗΠΑ μπαίνουν έχοντας εγκαταλείψει την πολιτική της μέγιστης πίεσης και αναζητώντας έναν τρόπο σταθεροποίησης της περιοχής.

Το αν αυτό συνιστά στρατηγικό ρεαλισμό ή ιστορική υποχώρηση θα το κρίνει η ιστορία.

Το βέβαιο είναι ότι η Τεχεράνη βγαίνει από αυτή τη διαπραγμάτευση πολύ πιο όρθια απ’ ό,τι προέβλεπαν πολλοί πριν από λίγους μήνες.