Η νέα Αμερική του Τραμπ αλλάζει τη Δύση – Η Ευρώπη μπροστά σε ιστορικό δίλημμα

Η διατλαντική κρίση δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της πολιτικής Τραμπ. Σύμφωνα με ανάλυση του πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Ίβο Ντάαλντερ, η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει τις δικές της αδυναμίες, καθώς η Ουάσιγκτον απομακρύνεται από τον ρόλο του θεματοφύλακα της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης.

Η διατλαντική σχέση εισέρχεται ίσως στη βαθύτερη κρίση της από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Όχι εξαιτίας μιας εμπορικής διαφωνίας ή μιας διαφωνίας στο ΝΑΤΟ, αλλά επειδή αλλάζει η ίδια η πολιτική ταυτότητα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Αυτό υποστηρίζει ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ και ανώτερος ερευνητής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, Ίβο Ντάαλντερ, σε ανάλυσή του στο Policy.eu, προειδοποιώντας ότι η κρίση λογοδοσίας που καταγράφεται στην Αμερική ενδέχεται να μεταφερθεί σύντομα και στην Ευρώπη.

Η Αμερική χάνει τον ρόλο του εγγυητή

Η ανάλυση βασίζεται στα στοιχεία του Atlas of Impunity, μιας διεθνούς έκθεσης που αξιολογεί 172 χώρες ως προς τη λογοδοσία της κρατικής εξουσίας.

Το αποτέλεσμα προκαλεί αίσθηση.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατατάσσονται πλέον στην 117η θέση, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη επιδείνωση μεταξύ των ανεπτυγμένων δημοκρατιών.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή όταν συγκρίνεται με τους δυτικούς συμμάχους της:

• η Γερμανία,
• η Γαλλία,
• ο Καναδάς,
• η Ιαπωνία,
• η Βρετανία,
• η Αυστραλία

βρίσκονται 30 έως 50 θέσεις υψηλότερα σε επίπεδο θεσμικής λογοδοσίας.

Το δόγμα “America First” αλλάζει το διεθνές σύστημα

Ο Ντάαλντερ υποστηρίζει ότι η αλλαγή δεν είναι συγκυριακή αλλά στρατηγική.

Η νέα αμερικανική προσέγγιση αντιμετωπίζει τις συμμαχίες ως συναλλαγές και όχι ως σταθερές δεσμεύσεις.

«Η χώρα που δημιούργησε τους κανόνες της μεταπολεμικής τάξης δηλώνει πλέον ότι δεν δεσμεύεται από αυτούς.»

Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ παρουσιάζει πλέον τους συμμάχους ως χώρες που επωφελούνται μονομερώς από την αμερικανική ισχύ, ενώ οι διεθνείς οργανισμοί αντιμετωπίζονται με όρους κόστους και οφέλους.

Η Ευρώπη πλήρωσε την εξάρτησή της

Ο πρώην πρέσβης εκτιμά ότι η ευρωπαϊκή πλευρά φέρει επίσης σημαντικό μέρος της ευθύνης.

Για δεκαετίες, η Ευρώπη:

• στηρίχθηκε στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας,
• βασίστηκε στη φθηνή ρωσική ενέργεια,
• αξιοποίησε την κινεζική αγορά ως κινητήριο μοχλό ανάπτυξης.

Σήμερα, και οι τρεις αυτοί πυλώνες έχουν αποδυναμωθεί ταυτόχρονα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται πλέον να ενισχύσει:

• την άμυνά της,
• την ενεργειακή της αυτάρκεια,
• τη βιομηχανική της βάση,
• την τεχνολογική της κυριαρχία.

Ο λαϊκισμός δεν είναι μόνο αμερικανικό φαινόμενο

Ο Ντάαλντερ επισημαίνει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να θεωρεί πως η απειλή προέρχεται αποκλειστικά από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Η άνοδος των αντισυστημικών και εθνικολαϊκιστικών δυνάμεων καταγράφεται ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Αναφέρεται χαρακτηριστικά σε:

• τη Σερβία,
• την Ουγγαρία,
• τη Σλοβακία,
• τη Ρουμανία,

ενώ επισημαίνει ότι σε τέσσερις μεγάλες δυτικοευρωπαϊκές χώρες τα κόμματα της δεξιάς και της άκρας δεξιάς βρίσκονται πλέον στην πρώτη θέση ή διεκδικούν την πρωτιά στις δημοσκοπήσεις:

• Γαλλία,
• Γερμανία,
• Βρετανία,
• Ιταλία.

Η νέα αμερικανική επιρροή

Η ανάλυση προχωρά ακόμη περισσότερο.

Υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον δεν περιορίζεται πλέον στην αλλαγή της δικής της πολιτικής.

Κατά τον συγγραφέα, αμερικανικοί κρατικοί μηχανισμοί προετοιμάζονται να χρηματοδοτήσουν δεξαμενές σκέψης και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που βρίσκονται ιδεολογικά κοντά στα εθνικολαϊκιστικά κινήματα της Ευρώπης.

«Για ογδόντα χρόνια η αμερικανική ισχύς συγκρατούσε το δημοκρατικό κέντρο. Σήμερα χρηματοδοτεί την περιφέρεια.»

Η “κανονικοποίηση” της εξαίρεσης

Ο Ντάαλντερ προειδοποιεί για το φαινόμενο που η έκθεση ονομάζει copycat impunity.

Πρόκειται για τη σταδιακή νομιμοποίηση πρακτικών που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ασύμβατες με τη φιλελεύθερη δημοκρατία:

• μονομερείς δασμοί,
• κυρώσεις κατά διεθνών δικαστηρίων,
• αμφισβήτηση εδαφικής κυριαρχίας συμμάχων,
• παρακάμψεις του διεθνούς δικαίου.

Κατά τον ίδιο, όταν τέτοιες πρακτικές υιοθετούνται από τη μεγαλύτερη δημοκρατία του κόσμου, δημιουργούν προηγούμενο και για άλλες κυβερνήσεις.

Η Ευρώπη μπροστά σε ιστορική επιλογή

Παρά την απαισιόδοξη εικόνα, η ανάλυση καταλήγει ότι υπάρχουν ακόμη περιθώρια αντίδρασης.

Ο συγγραφέας υπενθυμίζει ότι μικρότερες χώρες, όπως:

• το Μαυροβούνιο,
• η Αλβανία,
• τα Φίτζι,
• το Σουρινάμ,

κατάφεραν τα τελευταία χρόνια να ενισχύσουν τους θεσμούς λογοδοσίας παρά τις μεγάλες δυσκολίες.

Το ερώτημα πλέον είναι εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Καναδάς και οι δημοκρατίες της Ασίας θα αναλάβουν ενεργότερο ρόλο στη διατήρηση της διεθνούς τάξης ή θα συνεχίσουν να περιμένουν την επιστροφή μιας Αμερικής που αλλάζει.

Η παρέμβαση του Ίβο Ντάαλντερ δεν αποτελεί απλή κριτική προς την κυβέρνηση Τραμπ. Αντανακλά μια ευρύτερη ανησυχία μέρους του αμερικανικού στρατηγικού κατεστημένου ότι οι ΗΠΑ μεταβαίνουν από ηγετική δύναμη του φιλελεύθερου διεθνούς συστήματος σε δύναμη που επαναπροσδιορίζει τις συμμαχίες της με αυστηρά εθνικούς όρους. Η εξέλιξη αυτή μεταφέρει μεγαλύτερο βάρος ευθύνης στην Ευρώπη για τη διατήρηση των θεσμών και της πολυμερούς συνεργασίας.

Το άρθρο αποτυπώνει μια σημαντική σχολή σκέψης στις ΗΠΑ, όχι όμως μια αδιαμφισβήτητη διαπίστωση. Η αξιολόγηση ότι η αμερικανική πολιτική οδηγεί σε κρίση λογοδοσίας και ενισχύει λαϊκιστικά ρεύματα στην Ευρώπη αποτελεί άποψη του αρθρογράφου και όχι τετελεσμένο γεγονός. Ωστόσο, η συζήτηση αναδεικνύει μια πραγματική στρατηγική πρόκληση: εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες περιορίσουν τον παραδοσιακό τους ρόλο ως εγγυητή της δυτικής τάξης, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστεί να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνα, την οικονομική ανθεκτικότητα και τη θεσμική συνοχή της. Αυτό πιθανόν θα επηρεάσει καθοριστικά τη διατλαντική σχέση τα επόμενα χρόνια.

Πηγή: pagenews.gr