Η «China Shock 2.0» πιέζει την Ευρώπη: Μπορεί η βιομηχανία της να αντέξει τη νέα κινεζική επέλαση;

Η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια νέα φάση γεωοικονομικού ανταγωνισμού, όπου η μάχη δεν δίνεται πλέον μόνο για τους δασμούς ή τις αλυσίδες εφοδιασμού, αλλά για την κυριαρχία στις τεχνολογίες του μέλλοντος. Και σε αυτή τη μάχη η Κίνα φαίνεται να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο προβάδισμα.

Τα τελευταία στοιχεία του κινεζικού τελωνείου επιβεβαιώνουν ότι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου όχι μόνο διατηρεί την εξαγωγική της δυναμική, αλλά επιταχύνει την παρουσία της στις διεθνείς αγορές. Το εμπορικό της πλεόνασμα αναμένεται να ξεπεράσει για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά το 1 τρισ. δολάρια, ένα μέγεθος χωρίς ιστορικό προηγούμενο για μια τόσο μεγάλη οικονομία.

Το στοιχείο αυτό δεν αποτυπώνει απλώς την ανθεκτικότητα της κινεζικής οικονομίας. Αποκαλύπτει μια βαθύτερη μετατόπιση της παγκόσμιας παραγωγής προς την Ασία, με σημαντικές συνέπειες για την Ευρώπη.

Η νέα μηχανή της κινεζικής ανάπτυξης

Η Κίνα εγκαταλείπει σταδιακά το μοντέλο ανάπτυξης που στηριζόταν στις κατασκευές και στην αγορά ακινήτων.

Το νέο μοντέλο βασίζεται στις εξαγωγές υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Οι εξαγωγές αυξήθηκαν τον Ιούνιο κατά 27% σε ετήσια βάση, ενώ οι εισαγωγές κατέγραψαν άνοδο 36%, κυρίως λόγω της αυξημένης ζήτησης για ημιαγωγούς, μικροτσίπ και τεχνολογικό εξοπλισμό που συνδέεται με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Την ίδια στιγμή, η Κίνα εξήγαγε για πρώτη φορά περισσότερα από ένα εκατομμύριο αυτοκίνητα μέσα σε έναν μήνα, επιβεβαιώνοντας ότι εξελίσσεται πλέον στον μεγαλύτερο εξαγωγέα αυτοκινήτων παγκοσμίως.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που πριν από λίγα χρόνια φαινόταν αδιανόητη.

Η Ευρώπη χάνει το συγκριτικό της πλεονέκτημα

Για δεκαετίες η ευρωπαϊκή οικονομία και ιδιαίτερα η Γερμανία στηρίχθηκαν στη βιομηχανική υπεροχή.

Η αυτοκινητοβιομηχανία, τα μηχανήματα υψηλής ακρίβειας και οι εξαγωγές τεχνολογικού εξοπλισμού αποτελούσαν τη βάση του ευρωπαϊκού οικονομικού μοντέλου.

Σήμερα όμως η εικόνα αλλάζει.

Οι κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες, με αιχμή τα ηλεκτρικά οχήματα, διεισδύουν ταχύτατα όχι μόνο στην ευρωπαϊκή αγορά αλλά και στη Λατινική Αμερική, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, περιορίζοντας το παραδοσιακό προβάδισμα των ευρωπαϊκών εταιρειών.

Η Volkswagen έχει ήδη προειδοποιήσει ότι ενδέχεται να καταργήσει έως και 100.000 θέσεις εργασίας τα επόμενα χρόνια στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσής της, ενώ η BMW καταγράφει αισθητή επιβράδυνση των πωλήσεών της στην ίδια την κινεζική αγορά.

Το πρόβλημα για την Ευρώπη είναι διπλό.

Χάνει μερίδια αγοράς τόσο στο εξωτερικό όσο και στην ίδια την Κίνα.

Η «China Shock 2.0»

Οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν πλέον τον όρο «China Shock 2.0» για να περιγράψουν αυτή τη νέα πραγματικότητα.

Η πρώτη «κινεζική έκπληξη» στις αρχές της δεκαετίας του 2000 συνδέθηκε με την ένταξη της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και την έκρηξη των φθηνών βιομηχανικών προϊόντων.

Η σημερινή φάση είναι ποιοτικά διαφορετική.

Η Κίνα δεν ανταγωνίζεται πλέον τη Δύση στο χαμηλό κόστος εργασίας.

Ανταγωνίζεται πλέον απευθείας τις πιο ανεπτυγμένες οικονομίες στους τομείς της υψηλής τεχνολογίας:

• ηλεκτρικά αυτοκίνητα,
• μπαταρίες,
• τεχνητή νοημοσύνη,
• ημιαγωγοί,
• ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
• βιομηχανικός αυτοματισμός.

Με άλλα λόγια, η Κίνα μετατρέπεται από το «εργοστάσιο του κόσμου» σε τεχνολογικό ανταγωνιστή των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ευρώπης και της Ιαπωνίας.

Η Ευρώπη πιέζεται από τρεις πλευρές

Η γεωοικονομική πίεση που δέχεται η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν προέρχεται μόνο από το Πεκίνο.

Αντιμετωπίζει ταυτόχρονα:

• τον εντεινόμενο ανταγωνισμό των κινεζικών βιομηχανιών,
• τις εμπορικές τριβές με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την πολιτική προστατευτισμού,
• το υψηλότερο ενεργειακό κόστος που προκαλούν οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και η συνεχιζόμενη αποσύνδεση από τη ρωσική ενέργεια.

Η ταυτόχρονη εκδήλωση αυτών των τριών πιέσεων δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον για τη βιομηχανική παραγωγή της Ευρώπης.

Το γουάν επιστρέφει στο επίκεντρο

Παράλληλα αναζωπυρώνεται και η συζήτηση για την ισοτιμία του κινεζικού νομίσματος.

Αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι το γουάν παραμένει υποτιμημένο, προσφέροντας στους Κινέζους εξαγωγείς σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Deutsche Bank, το κινεζικό νόμισμα εξακολουθεί να είναι περίπου 15% υποτιμημένο έναντι του ευρώ.

Ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz έχει ζητήσει από το Πεκίνο μεγαλύτερη ευελιξία στη διαμόρφωση της ισοτιμίας, υποστηρίζοντας ότι ένα ισχυρότερο γουάν θα συμβάλει στη μείωση των εμπορικών ανισορροπιών.

Ωστόσο, η κινεζική ηγεσία θεωρεί τη συναλλαγματική σταθερότητα βασικό εργαλείο της οικονομικής της στρατηγικής και δύσκολα θα αποδεχθεί μια πλήρως ελεύθερη διακύμανση του νομίσματος.

Η νέα γεωοικονομία των επιδοτήσεων

Η αντιπαράθεση μεταξύ Κίνας και Ευρώπης δεν αφορά πλέον μόνο το εμπόριο.

Αφορά τα ίδια τα παραγωγικά μοντέλα.

Το Πεκίνο εφαρμόζει μια εξαιρετικά επιθετική βιομηχανική πολιτική, παρέχοντας χρηματοδότηση, φθηνή ενέργεια, πιστώσεις και φορολογικά κίνητρα σε στρατηγικούς κλάδους.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση απαντά με το Net Zero Industry Act, το Critical Raw Materials Act και τα νέα προγράμματα κρατικών ενισχύσεων, επιχειρώντας να περιορίσει την εξάρτηση από κινεζικές αλυσίδες αξίας.

Ουσιαστικά, ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο όπου οι επιδοτήσεις και η βιομηχανική πολιτική αντικαθιστούν σταδιακά το μοντέλο της πλήρους απελευθέρωσης του εμπορίου που κυριάρχησε μετά τη δεκαετία του 1990.

Η γεωοικονομία αντικαθιστά την παγκοσμιοποίηση

Το μεγαλύτερο συμπέρασμα δεν αφορά μόνο την Κίνα.

Αφορά τη μετάβαση σε ένα νέο οικονομικό σύστημα.

Οι επιχειρήσεις δεν αποφασίζουν πλέον αποκλειστικά με βάση το κόστος παραγωγής.

Συνυπολογίζουν:

• τη γεωπολιτική ασφάλεια,
• την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες,
• τους δασμούς,
• τις κυρώσεις,
• την τεχνολογική αυτονομία,
• την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Η γεωοικονομία γίνεται ο βασικός παράγοντας διαμόρφωσης της βιομηχανικής στρατηγικής.

Το πραγματικό δίλημμα της Ευρώπης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή.

Εάν επιτρέψει στις κινεζικές εισαγωγές να συνεχίσουν να αυξάνονται χωρίς περιορισμούς, κινδυνεύει να αποδυναμώσει ακόμη περισσότερο τη δική της βιομηχανική βάση.

Εάν, αντίθετα, υιοθετήσει πιο επιθετικά μέτρα προστατευτισμού, κινδυνεύει να επιταχύνει έναν νέο εμπορικό πόλεμο με το Πεκίνο, με σημαντικές επιπτώσεις στις εξαγωγές και στις επενδύσεις.

Το δίλημμα αυτό δεν έχει εύκολη λύση.

Ωστόσο, ένα συμπέρασμα μοιάζει πλέον αναπόφευκτο.

Η «China Shock 2.0» δεν αποτελεί μια παροδική εξαγωγική έκρηξη. Αντανακλά μια δομική μεταβολή στην παγκόσμια οικονομία, όπου ο ανταγωνισμός δεν θα κρίνεται πλέον από το χαμηλό εργατικό κόστος, αλλά από την τεχνολογία, την καινοτομία, την κρατική βιομηχανική πολιτική και τον έλεγχο των στρατηγικών αλυσίδων αξίας.

Για την Ευρώπη, το διακύβευμα δεν είναι μόνο η ανταγωνιστικότητα. Είναι η διατήρηση της βιομηχανικής της κυριαρχίας σε έναν κόσμο όπου η οικονομική ισχύς μετατρέπεται ολοένα περισσότερο σε γεωπολιτική ισχύ.