Ιράν και ΗΠΑ σε τροχιά κλιμάκωσης με πετρέλαιο, κυρώσεις και Ορμούζ

Η Τεχεράνη προειδοποιεί για ευρεία αντίδραση στην αμερικανική οικονομική πίεση, ενώ η Ουάσιγκτον εντείνει τις κυρώσεις και τη ρητορική της. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι ενεργειακές ροές, η ναυσιπλοΐα και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Η νέα φάση της αντιπαράθεσης

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν περνά σε πιο επικίνδυνη φάση, καθώς η Ουάσιγκτον επιχειρεί να πιέσει την Τεχεράνη με ένα νέο κύμα οικονομικών μέτρων, ενώ το Ιράν απαντά με απειλές για περιφερειακά και διεθνή αντίποινα. Το αμερικανικό σχέδιο δεν περιορίζεται πλέον μόνο στις ήδη υπάρχουσες κυρώσεις, αλλά στοχεύει και τα δίκτυα που έχουν δημιουργηθεί για να παρακάμπτονται οι περιορισμοί της Ουάσιγκτον.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ΗΠΑ προαναγγέλλουν εκτεταμένες δευτερογενείς κυρώσεις, με επίκεντρο εμπορικούς εταίρους του Ιράν και τομείς που στηρίζουν την ιρανική οικονομία, όπως τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, η τεχνολογία και η ναυτιλία. Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται να αναβάλει την επιβολή ορισμένων πιο βαριών νέων μέτρων, δίνοντας προτεραιότητα στην ενίσχυση της εφαρμογής όσων ήδη ισχύουν.

Το μήνυμα της Τεχεράνης

Το Ιράν, αντί να ακολουθήσει μια γραμμή υποχώρησης, εμφανίζεται αποφασισμένο να καταστήσει σαφές ότι μπορεί να ανεβάσει σημαντικά το κόστος για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, αποτύπωσε αυτή τη στάση λέγοντας: «Παίζουμε σκάκι εδώ και πολύ καιρό… μάθαμε όμως να παίζουμε και πόκερ». Πρόσθεσε ότι πλέον η ιρανική πλευρά χειρίζεται έναν συνδυασμό των δύο.

Οι ιρανικές προειδοποιήσεις αφορούν διάφορα πεδία: από την ενέργεια και τη ναυσιπλοΐα έως το ενδεχόμενο τοπικών ή ευρύτερων επιθέσεων και τη συζήτηση γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας αντιπαράθεσης όπου καμία πλευρά δεν δείχνει διάθεση να κάνει βήμα πίσω.

Ορμούζ, πετρέλαιο και θαλάσσιες διαδρομές

Στο πιο άμεσο και πιο ευαίσθητο μέτωπο βρίσκεται το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ. Το Ιράν έχει ήδη εδώ και μήνες μπλοκάρει τη διέλευση πλοίων, δυσχεραίνοντας τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου από χώρες της περιοχής. Πριν από τον πόλεμο, η συγκεκριμένη θαλάσσια οδός κάλυπτε το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών, γεγονός που δείχνει πόσο κρίσιμη παραμένει για τις διεθνείς αγορές.

Την ίδια στιγμή, οι Χούθι της Υεμένης, σύμμαχοι της Τεχεράνης, άνοιξαν νέο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα στοχοποιώντας πετρελαϊκές εξαγωγές και υποδομές της Σαουδικής Αραβίας. Η Τεχεράνη αφήνει να εννοηθεί πως μπορεί να επεκτείνει τις απειλές της πέρα από το Ορμούζ, πλήττοντας ενεργειακούς στόχους και νέες θαλάσσιες διαδρομές που χρησιμοποιούνται για να παρακάμπτεται το στενό πέρασμα.

Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, έγραψε στο X ότι εάν συνεχιστεί ο οικονομικός πόλεμος, δεν θα εξαχθεί ούτε μια σταγόνα πετρελαίου ούτε από το Ορμούζ ούτε από άλλο σημείο του Περσικού Κόλπου. Σε τηλεοπτική συνέντευξη μίλησε αργότερα για απάντηση που θα μοιάζει με «σεισμό».

Οι επιπτώσεις μιας τέτοιας κλιμάκωσης θα μπορούσαν να είναι άμεσες στις διεθνείς αγορές, καθώς νέες διαταραχές στη ναυσιπλοΐα θα πίεζαν τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου και, κατ’ επέκταση, τις τιμές της βενζίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η αμυντική προσαρμογή των παραγωγών πετρελαίου

Ήδη αρκετές πετρελαϊκές εταιρείες από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν αρχίσει να κλείνουν τους πομπούς εντοπισμού στα δεξαμενόπλοιά τους, επιχειρώντας να αποφύγουν τον εντοπισμό από τις ιρανικές αρχές. Αυτό έχει βοηθήσει να συνεχιστούν οι εξαγωγές, αν και οι διελεύσεις παραμένουν πολύ χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα.

Η Σαουδική Αραβία εκτρέπει περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης, ώστε να εξάγει πετρέλαιο μέσω της Ερυθράς Θάλασσας αντί του Ορμούζ. Επιπλέον, άλλοι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής έχουν προσαρμόσει επιπλέον 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως γύρω από τα στενά. Παρ’ όλα αυτά, η Τεχεράνη έχει δημοσιεύσει λίστα με 45 πλοία που, όπως υποστηρίζει, δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες που θέλει να επιβάλει στη ναυσιπλοΐα στην περιοχή.

Στο ίδιο πλαίσιο, το Ιράν έδωσε σήμα ότι αυτά τα πλοία θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπα με περιορισμούς σε μελλοντικές διελεύσεις, συμπεριλαμβανομένων προστίμων, κατασχέσεων ή συλλήψεων.

Η διεύρυνση του πολέμου πέρα από τη Μέση Ανατολή

Η ιρανική απάντηση δεν περιορίζεται στη θάλασσα. Η Τεχεράνη δείχνει πως μπορεί να επεκτείνει τη σύγκρουση και γεωγραφικά, στοχοποιώντας περιοχές πολύ μακρύτερα από το αρχικό επίκεντρο. Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρθηκε σε αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού που φέρονται να απογειώθηκαν από τη Βουλγαρία, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η χώρα αυτή θα μπορούσε να βρεθεί στο στόχαστρο.

Ο Μπαγαΐ υποστήριξε ότι το Ιράν έχει το νόμιμο δικαίωμα να πλήξει το σημείο από το οποίο προέρχεται μια επιθετική ενέργεια. Τόνισε επίσης πως οποιαδήποτε χώρα υποστηρίζει τη στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν μπορεί, βάσει του διεθνούς δικαίου, να θεωρηθεί ότι συμμετέχει σε επιθετική πράξη.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράν έχει πλήξει 11 χώρες, κυρίως στον Κόλπο, ενώ θεωρείται ότι έχει επιτεθεί και σε βάση που χρησιμοποιείται από βρετανικές δυνάμεις στην Κύπρο. Παράλληλα, φαίνεται να έχει αποδείξει ότι μπορεί να φτάσει μέχρι νησιά που χρησιμοποιούνται από αμερικανικές δυνάμεις στον Ινδικό Ωκεανό, πολύ μακριά από το ιρανικό έδαφος.

Το πυρηνικό σκέλος και οι εσωτερικές συζητήσεις

Στο πυρηνικό πεδίο, η Τεχεράνη εξακολουθεί να επιμένει ότι το πρόγραμμά της έχει ειρηνικό χαρακτήρα και ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή βόμβας. Ωστόσο, οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και οι εξελίξεις στο εσωτερικό της χώρας φαίνεται να τροφοδοτούν συζητήσεις για αλλαγή γραμμής.

Μετά τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος είχε απαγορεύσει τα πυρηνικά όπλα, η συζήτηση σε ορισμένους επίσημους κύκλους του Ιράν μετατοπίζεται σταδιακά προς την αποχώρηση από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων. Στο εσωτερικό του Ιράν παραμένει θαμμένος περίπου μισός τόνος εμπλουτισμένου ουρανίου, ενώ οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών θεωρούν ότι η Τεχεράνη έχει εντείνει τις προσπάθειες για τη σφράγιση της «κρυψώνας».

Το ιρανικό κοινοβούλιο εξετάζει νομοσχέδιο για αποχώρηση από τη συνθήκη, ενώ ο Ρεζαΐ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο απόκτησης πυρηνικού όπλου, λέγοντας: «Όταν η Αμερική διεξάγει έναν τέτοιο πόλεμο, ο κόσμος αναρωτιέται: Γιατί να μην επιδιώξουμε και εμείς οι ίδιοι την απόκτηση πυρηνικών όπλων;»

Η εκτίμηση για το επόμενο βήμα

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ο συνδυασμός αποκλεισμού, κυρώσεων και στρατιωτικής πίεσης δύσκολα θα αναγκάσει το Ιράν να εγκαταλείψει τις βασικές του θέσεις, που αφορούν την ελάφρυνση των οικονομικών κυρώσεων και την αναγνώριση του ελέγχου του στα Στενά του Ορμούζ. Η άλλη ανάγνωση είναι πως η Τεχεράνη θα απαντήσει με ένα μίγμα προσαρμογής και αποτροπής, επιδιώκοντας να βρει εναλλακτικές οδούς επιβίωσης χωρίς να εγκαταλείπει το κόστος που μπορεί να επιβάλει στους αντιπάλους της.

Όπως επισημαίνεται, όσο πιο σκληρός γίνεται ο οικονομικός αποκλεισμός, τόσο περισσότερες χώρες πρέπει να συμμετέχουν στην επιβολή του, και τόσο περισσότερα σημεία πίεσης διαθέτει το Ιράν για να αντιδράσει. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να κρίνει αν η σύγκρουση θα περιοριστεί στην οικονομία ή αν θα περάσει σε ακόμη πιο επικίνδυνη φάση, με άμεσες συνέπειες για την περιοχή και τις αγορές ενέργειας.

Πηγή: Pagenews.gr