Πώς οι μεγάλες καπνοβιομηχανίες πιέζουν την ΕΕ με εκατοντάδες συναντήσεις

Οι συναντήσεις μεταξύ εκπροσώπων της καπνοβιομηχανίας και ευρωβουλευτών αυξήθηκαν σημαντικά, την ώρα που στις Βρυξέλλες κρίνεται η φορολογία και το ρυθμιστικό πλαίσιο για τα νέα προϊόντα νικοτίνης. Η δημόσια υγεία κάνει λόγο για ξεκάθαρη ανισορροπία πρόσβασης και επιρροής.

Η ενίσχυση του λόμπι του καπνού στις Βρυξέλλες

Η επιρροή της καπνοβιομηχανίας στα ευρωπαϊκά κέντρα αποφάσεων εμφανίζεται ενισχυμένη, καθώς οι επαφές με ευρωβουλευτές αυξάνονται και η συζήτηση για τη φορολόγηση και τον έλεγχο του καπνίσματος μπαίνει σε καθοριστική φάση. Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να επιδιώκει τον στόχο μιας «γενιάς χωρίς καπνό» έως το 2040, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου.

Με βάση τα στοιχεία της βάσης δεδομένων Integrity Watch της Διεθνούς Διαφάνειας, οι συναντήσεις ανάμεσα σε εκπροσώπους της βιομηχανίας και ευρωβουλευτές αυξήθηκαν κατά 57%, από 14,7 κατά μέσο όρο τον μήνα σε 23 έως τον Ιούνιο του 2026. Η εικόνα που προκύπτει δείχνει ότι οι εταιρείες του κλάδου, μαζί με φορείς που συνδέονται με αυτές, κινούνται συστηματικά γύρω από κρίσιμα ζητήματα της ευρωπαϊκής ατζέντας.

Τα πεδία παρέμβασης: φόροι, άτμισμα και νέα προϊόντα

Στο επίκεντρο των πιέσεων βρίσκονται θέματα όπως το άτμισμα, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, η φορολογία και ο έλεγχος του καπνίσματος. Η καπνοβιομηχανία έχει εξελιχθεί σε μία από τις ισχυρότερες και καλύτερα χρηματοδοτούμενες δυνάμεις εταιρικού lobbying στις Βρυξέλλες, με πάνω από 100 εγγεγραμμένους λομπίστες που εργάζονται για να επηρεάσουν τη χάραξη πολιτικής. Στον αριθμό αυτό δεν περιλαμβάνονται εταιρείες δημοσίων σχέσεων, δικηγορικά γραφεία, συμβουλευτικές εταιρείες και δεξαμενές σκέψης που στηρίζονται από τον κλάδο.

Οι μεγαλύτεροι παίκτες του τομέα – Philip Morris International, British American Tobacco, Japan Tobacco International και Imperial Brands – βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, μαζί με ενώσεις όπως η Tobacco Europe και οργανώσεις πίεσης όπως η World Vapers’ Alliance. Παρότι κάθε εταιρεία προτάσσει τις δικές της εμπορικές προτεραιότητες, η κοινή γραμμή τους περιλαμβάνει χαμηλότερη φορολογία και πιο χαλαρούς κανόνες για τα νέα προϊόντα νικοτίνης, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα σακουλάκια νικοτίνης.

Παράλληλα, επιχειρούν να αποτρέψουν μέτρα όπως η απαγόρευση αρωματικών ουσιών, η ουδέτερη συσκευασία, τα αυστηρότερα συστήματα ιχνηλασιμότητας και οι υψηλότεροι ειδικοί φόροι κατανάλωσης στα συμβατικά τσιγάρα.

Η ανισορροπία πρόσβασης μεταξύ βιομηχανίας και δημόσιας υγείας

Οργανώσεις δημόσιας υγείας επισημαίνουν ότι η ένταση της παρουσίας της βιομηχανίας δημιουργεί σαφή ανισορροπία απέναντι στους φορείς που υπερασπίζονται την υγεία των πολιτών. Σε μία κρίσιμη περίοδο νομοθετικών διαβουλεύσεων, οι ΜΚΟ δημόσιας υγείας είχαν μόλις 12 συναντήσεις με ευρωβουλευτές με επιρροή, ενώ μόνο η Philip Morris International είχε 121.

Ο Ραφαέλ Κεργκενό, ανώτερος υπεύθυνος πολιτικής της Transparency International EU, τόνισε ότι εξετάζοντας τους 20 βασικούς αποδέκτες του lobbying της καπνοβιομηχανίας, σχεδόν δεν εμφανίζονται ΜΚΟ. Όπως ανέφερε, αυτό αποδεικνύει ότι η βιομηχανία διαθέτει πολύ μεγαλύτερη πρόσβαση στο πολιτικό σύστημα των Βρυξελλών. Ο ίδιος σημείωσε επίσης ότι όταν καταγράφονται τόσες πολλές συναντήσεις, είναι προφανές πως υπάρχει ενδιαφέρον να επηρεαστεί η νομοθεσία.

Το αμφιλεγόμενο θεσμικό πλαίσιο για τη φορολογία του καπνού

Οι πιέσεις αυτές συνδέθηκαν με την αλλοίωση δύο σημαντικών νομοθετικών πλαισίων: της Οδηγίας για τη Φορολογία των Προϊόντων Καπνού (TTD) και του επικείμενου πλαισίου για τον έλεγχο του καπνίσματος. Στις 17 Ιουνίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε την TTD με 439 ψήφους έναντι 181, κρίνοντας το τελικό κείμενο υπερβολικά αντιφατικό.

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη είχε εν μέρει η έκθεση Κούμπιν, η οποία αποτέλεσε αμφιλεγόμενο νομοθετικό σχέδιο. Το κείμενο ενσωμάτωνε επιχειρήματα της καπνοβιομηχανίας και πρότεινε δραστικά μειωμένους ελάχιστους φορολογικούς συντελεστές για τα προϊόντα ατμίσματος και τα σακουλάκια νικοτίνης. Η Έριν Ρόμαν, διευθύντρια της Smoke Free Partnership, υπογράμμισε ότι το σχέδιο περιείχε στοιχεία που αποδυνάμωναν την αρχική πρόταση της Επιτροπής και υιοθετούσαν σε μεγάλο βαθμό τη λογική «μείωση της βλάβης» της βιομηχανίας, αγνοώντας τα ανεξάρτητα δεδομένα για τον εθισμό στη νικοτίνη, τη χρήση από νέους και τους κινδύνους των νέων προϊόντων.

Η ίδια πρόσθεσε ότι η απουσία εγκεκριμένης γνωμοδότησης είναι προτιμότερη από μια αποδυναμωμένη θέση που αναπαράγει το αφήγημα της βιομηχανίας. Ζήτησε η τελική νομοθεσία να οδηγήσει σε ουσιαστικές αυξήσεις τιμών, μεγαλύτερη σύγκλιση μεταξύ των κρατών-μελών και αποτελεσματική φορολόγηση όλων των προϊόντων καπνού και νικοτίνης, ώστε να προστατευθούν οι νέοι στην Ευρώπη και να περιοριστούν οι βλάβες από τον καπνό.

Το αδιέξοδο της TTD και τα επόμενα βήματα

Ο Τόμας Κούμπιν, ευρωβουλευτής των Πατριωτών για την Ευρώπη και εισηγητής της πρότασης, υπερασπίστηκε τη θέση του λέγοντας ότι η αύξηση των φόρων δεν θα λύσει το πρόβλημα του καπνίσματος. Υποστήριξε επίσης ότι, αν εφαρμοζόταν η πρόταση της Επιτροπής, τα φορολογικά έσοδα θα μειώνονταν σε όλα τα κράτη και το παράνομο εμπόριο, κυρίως το λαθρεμπόριο αλλά και τα παραποιημένα προϊόντα, θα αυξανόταν.

Η πρόταση που έφτασε στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν ήταν πλέον το αρχικό κείμενο της Επιτροπής. Μετά από μήνες διαπραγματεύσεων, είχε τροποποιηθεί εκτενώς, ώστε οι αυξήσεις φόρων να γίνουν πιο σταδιακές, ιδιαίτερα για τα νεότερα προϊόντα νικοτίνης, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα σακουλάκια νικοτίνης. Οι οργανώσεις δημόσιας υγείας υποστήριξαν ότι οι αλλαγές αυτές αποδυνάμωσαν το πλαίσιο και έδωσαν ευνοϊκότερη μεταχείριση σε νέα προϊόντα σε σχέση με την αρχική πρόταση.

Μετά την απόρριψη από το Κοινοβούλιο, η TTD έχει ουσιαστικά περιέλθει σε αδιέξοδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται είτε να καταθέσει νέα νομοθετική πρόταση είτε να αναμένει από το Συμβούλιο της ΕΕ, δηλαδή τα κράτη-μέλη, να επιχειρήσει εκ νέου την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων για τη φορολογία σε μεταγενέστερη φάση.

Πηγή: Pagenews.gr