Τραμπ κατά Χάγης: Οι ΗΠΑ πιέζουν το NATO να «ξηλώσει» το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 9 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Τραμπ κατά Χάγης: Οι ΗΠΑ πιέζουν το NATO να «ξηλώσει» το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο
Ένα εξαιρετικά δύσκολο μέτωπο ανοίγει στις ήδη περίπλοκες διατλαντικές σχέσεις.
Και αυτή τη φορά δεν αφορά ούτε τις αμυντικές δαπάνες ούτε την Ουκρανία ούτε τους δασμούς.
Αφορά την ίδια την αρχιτεκτονική της διεθνούς δικαιοσύνης.
Σύμφωνα με αποκαλύψεις του POLITICO που επιβεβαιώνονται από πολλαπλές σημερινές αναφορές, η κυβέρνηση Τραμπ έχει περάσει από την πολιτική και οικονομική πίεση κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου σε κάτι πολύ πιο φιλόδοξο: επιχειρεί να κινητοποιήσει τους συμμάχους των ΗΠΑ στο NATO σε μια εκστρατεία αποδυνάμωσης του ίδιου του θεσμού.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ιστορία.
Η Ουάσιγκτον δεν ζητά πλέον απλώς από την Ευρώπη να σεβαστεί την αμερικανική αντίθεση στο ICC.
Της ζητά να επιλέξει πλευρά.
Η κλειστή συνεδρίαση που άναψε φωτιές
Το επεισόδιο που αποκαλύπτει το βάθος της αμερικανικής στρατηγικής συνέβη στα μέσα Ιουλίου, σε κλειστή συνεδρίαση των πρεσβευτών των 32 χωρών του NATO στις Βρυξέλλες.
Εκεί, σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες της Συμμαχίας που μίλησαν στο POLITICO, ο Αμερικανός πρέσβης στο NATO Μάθιου Γουίτακερ ζήτησε από τους συμμάχους να βοηθήσουν στην αποδόμηση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και να αποχωρήσουν από το Καταστατικό της Ρώμης, τη συνθήκη πάνω στην οποία θεμελιώθηκε το ICC.
Η καταληκτική του προειδοποίηση ήταν ακόμη πιο πολιτική:
«Θα παρακολουθούμε στενά ποιος βρίσκεται στο πλευρό της Αμερικής.»
Αυτή η φράση αλλάζει ουσιαστικά το βάρος της υπόθεσης.
Δεν πρόκειται μόνο για μια αμερικανική διαφωνία με ένα διεθνές δικαστήριο.
Γίνεται τεστ συμμαχικής ευθυγράμμισης.
«Θα αποδομήσουμε συστηματικά τις δυνατότητες του ICC»
Παράλληλα με την παρέμβαση Γουίτακερ, η αμερικανική αποστολή στο NATO φέρεται να μοίρασε διπλωματικό έγγραφο στις αντιπροσωπείες των συμμάχων.
Το μήνυμα ήταν εξαιρετικά σκληρό:
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποδομήσουν συστηματικά τις δυνατότητες του ICC.»
Και ακολουθούσε η απαίτηση:
«Σας ζητούμε επιτακτικά να λάβετε άμεσα μέτρα για την αποχώρησή σας.»
Οι ΗΠΑ φέρονται επίσης να ζήτησαν από τους συμμάχους να εξετάσουν την «απειλή» που θεωρούν ότι συνιστά το Δικαστήριο, να καταδικάσουν δημόσια την υπέρβαση των αρμοδιοτήτων του και να σταματήσουν την υλική υποστήριξη προς αυτό.
Το αμερικανικό έγγραφο κατέληγε με μια ακόμη βαρύτερη διατύπωση:
«Ας τελειώνουμε μια για πάντα με αυτή τη φάρσα του ICC.»
Γιατί το NATO είναι το πιο δύσκολο πεδίο
Υπάρχει όμως μια θεμελιώδης αντίφαση.
Το NATO ως οργανισμός δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στο Καταστατικό της Ρώμης.
Όμως, από τα 32 κράτη της Συμμαχίας, μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Τουρκία δεν είναι μέλη του ICC.
Άρα η Ουάσιγκτον ζητά ουσιαστικά από το μεγαλύτερο μέρος των Ευρωπαίων συμμάχων της να απομακρυνθούν από έναν θεσμό στον οποίο οι ίδιοι έχουν επιλέξει να συμμετέχουν.
Και εδώ δημιουργείται ένα πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο από το ICC.
Μέχρι πού φτάνει η αλληλεγγύη μέσα στο NATO όταν οι ΗΠΑ ζητούν πολιτική ευθυγράμμιση σε ένα ζήτημα που δεν αποτελεί καν αντικείμενο της Βορειοατλαντικής Συνθήκης;
Η Ευρώπη αρχίζει να αντιδρά
Οι πρώτες αντιδράσεις δείχνουν ότι το αμερικανικό αίτημα δύσκολα θα γίνει αποδεκτό χωρίς μεγάλη σύγκρουση.
Ευρωπαίος διπλωμάτης χαρακτήρισε την απαίτηση αποχώρησης από το ICC «αρκετά σοκαριστική», ενώ άλλος μίλησε για «απογοητευτική» παρέμβαση.
Η Γαλλία επανέλαβε την αταλάντευτη υποστήριξή της στο Δικαστήριο, ενώ και η Ολλανδία —η χώρα που φιλοξενεί το ICC στη Χάγη— δήλωσε πλήρη στήριξη στον θεσμό.
Το ίδιο το Δικαστήριο απάντησε ότι θα συνεχίσει να εκτελεί την αποστολή του ανεξάρτητα και αμερόληπτα σύμφωνα με το Καταστατικό της Ρώμης.
Η σύγκρουση επομένως έχει ήδη ξεφύγει από το επίπεδο της ρητορικής.
Η ρίζα της σύγκρουσης: ΗΠΑ, Ισραήλ και κυριαρχία
Η αμερικανική αντίθεση στο ICC δεν ξεκίνησε με τη σημερινή κυβέρνηση Τραμπ.
Οι ΗΠΑ δεν έχουν επικυρώσει το Καταστατικό της Ρώμης και διαχρονικά απορρίπτουν την ιδέα ότι Αμερικανοί πολίτες ή αξιωματούχοι μπορούν να υπάγονται στη δικαιοδοσία ενός δικαστηρίου του οποίου η χώρα δεν είναι μέλος.
Όμως η σημερινή κυβέρνηση έχει κλιμακώσει δραματικά αυτή τη σύγκρουση.
Τον Φεβρουάριο του 2025 ο Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα κατά του ICC και έκτοτε η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει κυρώσεις σε στελέχη και δικαστές του Δικαστηρίου. Τον Αύγουστο μπήκε στο στόχαστρο ακόμη και η πρόεδρος του ICC, Τομόκο Ακάνε.
Στο βάθος βρίσκεται επίσης η σύγκρουση του Δικαστηρίου με το Ισραήλ.
Από το 2024 υπάρχουν εντάλματα σύλληψης του ICC για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον πρώην υπουργό Άμυνας Γιοάβ Γκάλαντ για φερόμενα εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα — κατηγορίες που οι ίδιοι και το Ισραήλ απορρίπτουν.
Ο Ρούμπιο το έχει ήδη περιγράψει ως «πόλεμο»
Η ιδεολογική βάση της νέας αμερικανικής πολιτικής είχε περιγραφεί με εξαιρετικά καθαρό τρόπο από τον Μάρκο Ρούμπιο.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών είχε δηλώσει τον Ιούλιο:
«Το ICC και οι υποστηρικτές του διεξάγουν πόλεμο εναντίον της χώρας μας — όχι με σφαίρες ή πυραύλους, αλλά με νόμους, συνθήκες και τη δύναμη του λεγόμενου διεθνούς δικαίου.»
Και είχε προσθέσει:
«Αν πιστεύουν ότι μπορούν να μας στερήσουν την κυριαρχία μας, θα τους δείξουμε την πραγματική έννοια της αμερικανικής αποφασιστικότητας.»
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του νέου δόγματος.
Για την κυβέρνηση Τραμπ, το ζήτημα δεν είναι απλώς εάν το ICC έχει υπερβεί τις αρμοδιότητές του.
Είναι ποιος έχει την τελευταία λέξη: ένα κυρίαρχο κράτος ή ένας υπερεθνικός θεσμός.
Το ICC όμως έχει πλέον και δικό του πρόβλημα
Η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο βρίσκεται πράγματι σε μια από τις δυσκολότερες περιόδους της ιστορίας του.
Μέσα στον τελευταίο χρόνο, πέντε χώρες —Βενεζουέλα, Τσαντ, Μπουρκίνα Φάσο, Μάλι και Νίγηρας— ανακοίνωσαν ότι εγκαταλείπουν το Καταστατικό της Ρώμης.
Οι λόγοι δεν είναι παντού ίδιοι.
Κάποιες κυβερνήσεις κατηγορούν το ICC για επιλεκτική δικαιοσύνη ή νεοαποικιακή αντιμετώπιση, ενώ η αμερικανική πίεση έχει προσθέσει έναν ακόμη παράγοντα αποσταθεροποίησης.
Το State Department μάλιστα δήλωσε στο Associated Press ότι καλωσορίζει τις αποχωρήσεις και θα ήθελε να δει περισσότερες.
Άρα ο Τραμπ δεν επιτίθεται σε έναν θεσμό που βρίσκεται στην κορυφή της ισχύος του.
Επιτίθεται σε έναν θεσμό που ήδη εμφανίζει ρωγμές.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι μεγαλύτερο από τη Χάγη
Και εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον γεωπολιτικό σημείο.
Η σύγκρουση με το ICC εντάσσεται σε μια ευρύτερη αμερικανική επανεξέταση των διεθνών θεσμών που θεωρεί ότι περιορίζουν την ελευθερία κινήσεων των ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη συγκρουστεί ή απομακρυνθεί από πολυμερείς δομές και συμφωνίες σε κλίμα, υγεία και ανθρώπινα δικαιώματα.
Τώρα η ίδια λογική περνά στη διεθνή ποινική δικαιοσύνη.
Και αυτή τη φορά ζητείται από τους συμμάχους να ακολουθήσουν.
Το δίλημμα της Ευρώπης
Για την Ευρώπη το δίλημμα είναι ιδιαίτερα δύσκολο.
Από τη μία πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ο θεμελιώδης στρατιωτικός πυλώνας του NATO.
Από την άλλη, το διεθνές δίκαιο, το ICC και η πολυμερής θεσμική τάξη αποτελούν βασικά στοιχεία της εξωτερικής πολιτικής πολλών ευρωπαϊκών κρατών.
Και η Ευρώπη έχει ακόμη έναν λόγο να είναι προσεκτική.
Η Ουκρανία έγινε πλήρες μέλος του ICC το 2025, ενώ η διεθνής λογοδοσία για εγκλήματα που συνδέονται με τον πόλεμο αποτελεί κεντρικό κομμάτι της ευρωπαϊκής στρατηγικής απέναντι στη Ρωσία.
Εάν οι Ευρωπαίοι αποδυναμώσουν το ICC για να ικανοποιήσουν την Ουάσιγκτον, θα δυσκολευτούν ταυτόχρονα να υποστηρίζουν ότι οι διεθνείς μηχανισμοί δικαιοσύνης πρέπει να εφαρμόζονται αυστηρά όταν αφορούν τη Μόσχα.
Η πιο δύσκολη ερώτηση για το NATO
Γι’ αυτό η συγκεκριμένη σύγκρουση μπορεί να εξελιχθεί σε πολύ μεγαλύτερη υπόθεση από όσο δείχνει αρχικά.
Η Ουάσιγκτον ουσιαστικά ρωτά:
«Είστε μαζί μας όταν θεωρούμε ότι ένας διεθνής θεσμός απειλεί την κυριαρχία μας;»
Οι Ευρωπαίοι όμως έχουν μια εξίσου δύσκολη ερώτηση:
«Μπορεί η συμμαχική αλληλεγγύη να σημαίνει εγκατάλειψη θεσμών που αποτελούν μέρος της δικής μας έννομης και πολιτικής τάξης;»
Εκεί βρίσκεται η πραγματική σύγκρουση.
Δεν είναι μόνο Τραμπ εναντίον ICC.
Είναι η σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τη δυτική ισχύ: η μία βάζει πάνω απ’ όλα την εθνική κυριαρχία και την ελευθερία δράσης· η άλλη επιμένει ότι η ίδια η Δύση χρειάζεται κανόνες και θεσμούς που δεσμεύουν ακόμη και τους ισχυρούς.
Και όταν ο Αμερικανός πρέσβης προειδοποιεί ότι η Ουάσιγκτον θα παρακολουθεί «ποιος βρίσκεται στο πλευρό της Αμερικής», η Χάγη παύει να είναι απλώς μια νομική διαμάχη.
Γίνεται τεστ για το πόση πολιτική αυτονομία είναι πραγματικά διατεθειμένη να υπερασπιστεί η Ευρώπη μέσα στο NATO.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
