Τριπλό ευρωπαϊκό «χτύπημα» στην Άγκυρα: Τουρκολιβυκό, casus belli και καλώδιο – Στο τραπέζι η Χάγη
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 12 '
Πηγή Φωτογραφίας: Φωτογραφία αρχείου, 8 Νοεμβρίου 2024. Πηγή: Daily Sabah&
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναφέρει στο επίκεντρο των ευρωτουρκικών σχέσεων τρία από τα σοβαρότερα ανοιχτά ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου: το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το casus belli απέναντι στην Ελλάδα και την παρεμπόδιση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.
Η ετήσια έκθεση της Κομισιόν για την Τουρκία, που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026 στο πλαίσιο του πακέτου διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταγράφει τις συνεχιζόμενες διαφωνίες της Άγκυρας με την Αθήνα και τη Λευκωσία, παρά τη βελτίωση του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις από το 2023.
Η σημαντικότερη διπλωματική διάσταση είναι ότι οι Βρυξέλλες δεν αντιμετωπίζουν τα συγκεκριμένα ζητήματα αποκλειστικά ως διμερείς διαφορές. Τα εντάσσουν στο συνολικό πλαίσιο των υποχρεώσεων μιας υποψήφιας προς ένταξη χώρας απέναντι στην Ένωση και στα κράτη-μέλη της.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι η Τουρκία παραμένει σημαντικός εταίρος για την ΕΕ σε θέματα ασφάλειας, μετανάστευσης και συνδεσιμότητας. Την ίδια στιγμή, όμως, επισημαίνει ότι η τουρκική πολιτική εξακολουθεί να δημιουργεί σοβαρές εκκρεμότητες στο Αιγαίο, στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η παρέμβαση Κόστα – Φον ντερ Λάιεν
Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο επανήλθε στο προσκήνιο μετά την επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη, στις 20 Οκτωβρίου 2026.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναλαμβάνει τη θέση της Ένωσης ότι η συμφωνία παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες εις βάρος τους.
Η διατύπωση συνδέεται άμεσα με την κοινή δήλωση που εξέδωσαν στις 20 Οκτωβρίου ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Οι δύο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαρακτήρισαν τη συμφωνία «άκυρη και ανυπόστατη» και επανέλαβαν την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η σημασία της παρέμβασης βρίσκεται και στον χρόνο κατά τον οποίο έγινε. Η νέα επικύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή πλευρά επανέφερε την προσπάθεια της Άγκυρας να στηρίξει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της μέσω συμφωνιών με τρίτες χώρες.
Για την Αθήνα, η ευρωπαϊκή τοποθέτηση αποτελεί σημαντικό διπλωματικό επιχείρημα, καθώς επαναβεβαιώνει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν μπορούν, μέσω μιας διμερούς συμφωνίας, να περιορίσουν δικαιώματα τρίτων κρατών.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή καταδίκη δεν ακυρώνει από μόνη της τις ενέργειες της Τουρκίας στο πεδίο. Το ουσιαστικό ζήτημα παραμένει εάν η Άγκυρα θα επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει το μνημόνιο ως βάση για νέες έρευνες ή άλλες δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το casus belli του 1995 παραμένει στο ευρωπαϊκό τραπέζι
Η δεύτερη σημαντική αναφορά αφορά την απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, με την οποία η Άγκυρα διατύπωσε απειλή πολέμου σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει δυνατότητα καθορισμού χωρικής θάλασσας έως 12 ναυτικά μίλια.
Το γεγονός ότι το casus belli εξακολουθεί να ισχύει αποτελεί σταθερό σημείο τριβής στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η επέκταση των χωρικών υδάτων αποτελεί κυριαρχικό δικαίωμα. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, αντιτίθεται στην επέκταση στο Αιγαίο, επικαλούμενη τη γεωγραφία της περιοχής και τις συνέπειες που θεωρεί ότι θα είχε για τα τουρκικά συμφέροντα.
Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ η Ελλάδα θεωρεί ότι ο κανόνας των 12 ναυτικών μιλίων έχει και εθιμικό χαρακτήρα.
Η ευρωπαϊκή έκθεση δεν επιλύει αυτή τη διαφορά. Καταγράφει, όμως, την απειλή πολέμου ως πρόβλημα που εξακολουθεί να επιβαρύνει τις σχέσεις της Τουρκίας με ένα κράτος-μέλος της Ένωσης.
Η «Γαλάζια Πατρίδα», τα ελληνικά νησιά και οι νέες υπερπτήσεις
Η Κομισιόν δεν περιορίζεται στο casus belli.
Στην έκθεση καταγράφονται οι τουρκικές αξιώσεις για την αποστρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών, καθώς και αμφισβητήσεις που επηρεάζουν την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία.
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για τη συμπερίληψη της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία.
Η συγκεκριμένη θεωρία αποτελεί κεντρικό στοιχείο της τουρκικής θαλάσσιας στρατηγικής, καθώς συνδέεται με εκτεταμένες διεκδικήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η έκθεση καταγράφει επίσης την επανεμφάνιση υπερπτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, καθώς και αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων.
Σχετικά περιστατικά αναφέρονται ακόμη και τον Σεπτέμβριο του 2026.
Αυτές οι διαπιστώσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς καταγράφονται σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας.
Η ευρωπαϊκή αποτίμηση διαχωρίζει, ουσιαστικά, τη βελτίωση της διπλωματικής ατμόσφαιρας από την επίλυση των ουσιαστικών διαφορών.
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου: Η τουρκική παρεμπόδιση ενός ευρωπαϊκού έργου
Το τρίτο μέτωπο αφορά τον Great Sea Interconnector (GSI), την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Η Κομισιόν καταγράφει ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες που συνδέονται με την υλοποίηση του έργου.
Η αναφορά αποκτά πρόσθετη σημασία επειδή ο GSI δεν είναι απλώς μια διμερής ενεργειακή επένδυση. Έχει χαρακτηριστεί έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (PCI) και εντάσσεται στη στρατηγική ενίσχυσης των ενεργειακών διασυνδέσεων της Ένωσης.
Το έργο αποσκοπεί στην ηλεκτρική σύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό σύστημα μέσω της Ελλάδας, περιορίζοντας την ενεργειακή απομόνωση του νησιού.
Η Τουρκία έχει προβάλει αντιρρήσεις για θαλάσσιες έρευνες σε περιοχές όπου θεωρεί ότι διαθέτει δικαιώματα ή δικαιοδοσία.
Η ελληνική και η κυπριακή πλευρά αντιμετωπίζουν τις παρεμβάσεις αυτές ως αμφισβήτηση της δυνατότητας υλοποίησης ενός νόμιμα σχεδιασμένου ενεργειακού έργου.
Το σημαντικό στοιχείο της έκθεσης είναι ότι η Κομισιόν αναγνωρίζει ρητά την παρεμπόδιση των ερευνητικών δραστηριοτήτων.
Αυτό προσφέρει στην Αθήνα και τη Λευκωσία ένα πρόσθετο ευρωπαϊκό επιχείρημα στις συζητήσεις για την πρόοδο του έργου, χωρίς ωστόσο να ισοδυναμεί με ανακοίνωση νέων μέτρων ή κυρώσεων κατά της Τουρκίας.
Patriot στην Κάρπαθο, F-16 στην Κύπρο και νέες τουρκικές ενστάσεις
Η έκθεση αναφέρεται και στις τουρκικές αντιδράσεις απέναντι σε ελληνικές αμυντικές κινήσεις.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι αντιρρήσεις για την ανάπτυξη συστοιχίας Patriot στην Κάρπαθο και για την παρουσία ελληνικών F-16 στην Κύπρο, στο περιβάλλον ασφάλειας που διαμορφώθηκε από την κρίση στη Μέση Ανατολή.
Οι συγκεκριμένες κινήσεις εντάσσονται από την ελληνική και την κυπριακή πλευρά στην ανάγκη αμυντικής προστασίας έναντι περιφερειακών απειλών.
Η Τουρκία, αντιθέτως, έχει συνδέσει ορισμένες από τις αντιδράσεις της με τις πάγιες θέσεις της για το καθεστώς ελληνικών νησιών και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στην ίδια ενότητα περιλαμβάνονται οι ενστάσεις της Άγκυρας για τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Πρόκειται για ζητήματα που προστίθενται στις ήδη υφιστάμενες διαφορές για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η Χάγη ως δυνατότητα ειρηνικής επίλυσης – Τι ζητούν οι Βρυξέλλες
Ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά σημεία της έκθεσης είναι η αναφορά στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Τουρκία να δεσμευθεί σαφώς στις σχέσεις καλής γειτονίας, στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρει και τη δυνατότητα προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο, εφόσον απαιτηθεί.
Η αναφορά δεν συνιστά απόφαση παραπομπής των ελληνοτουρκικών διαφορών στη Χάγη. Για μια τέτοια διαδικασία απαιτείται κατάλληλη βάση δικαιοδοσίας και, στην περίπτωση ειδικής συμφωνίας, συναίνεση των εμπλεκόμενων κρατών ως προς το αντικείμενο της διαφοράς.
Η ελληνική θέση εστιάζει διαχρονικά στην οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, ενώ η Τουρκία θέτει ευρύτερη ατζέντα ζητημάτων.
Επομένως, η αναφορά της Κομισιόν δεν σημαίνει ότι έχει ήδη διαμορφωθεί κοινό πλαίσιο προσφυγής.
Αποτελεί, ωστόσο, ευρωπαϊκή υπενθύμιση ότι οι διαφορές πρέπει να αντιμετωπίζονται με ειρηνικά και νομικά μέσα, όχι με απειλές χρήσης βίας.
Κυπριακό: Η λύση δύο κρατών απέναντι στο πλαίσιο του ΟΗΕ
Αυστηρές είναι και οι επισημάνσεις για το Κυπριακό.
Η Κομισιόν καταγράφει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να υποστηρίζει λύση δύο κρατών.
Η θέση αυτή αποκλίνει από το πλαίσιο λύσης που καθορίζεται από τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναλαμβάνει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι η μόνη διεθνώς αναγνωρισμένη κρατική οντότητα στο νησί.
Παράλληλα, ζητά από την Άγκυρα να συμβάλει ουσιαστικά στην επανέναρξη μιας διαδικασίας για συνολική και βιώσιμη λύση εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.
Η έκθεση αναφέρεται επίσης στις μονομερείς ενέργειες στα Βαρώσια, στην τουρκική στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο και στις δραστηριότητες μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στο μνημόνιο συνεργασίας που υπογράφηκε τον Ιούλιο του 2026 μεταξύ της Τουρκίας και της μη αναγνωρισμένης οντότητας στα κατεχόμενα για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου, χωρίς τη συναίνεση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η σύνδεση αυτών των ζητημάτων με την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας έχει ιδιαίτερη σημασία: η εξομάλυνση των σχέσεων με την Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει βασική εκκρεμότητα για τις σχέσεις Άγκυρας–Βρυξελλών.
Η διπλωματική διάσταση για Αθήνα και Λευκωσία
Για την ελληνική διπλωματία, η έκθεση παρέχει μια επίσημη ευρωπαϊκή καταγραφή των βασικών τουρκικών αμφισβητήσεων.
Η Αθήνα μπορεί να επικαλεστεί τη θέση της Κομισιόν για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, την αναφορά στο casus belli και την καταγραφή της παρεμπόδισης του GSI στις συζητήσεις της με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τους εταίρους της.
Αντίστοιχα, για τη Λευκωσία, η επανάληψη της ευρωπαϊκής θέσης για το Κυπριακό και η αναφορά στις τουρκικές ενέργειες στις θαλάσσιες ζώνες αποτελούν στοιχεία που μπορούν να αξιοποιηθούν στο διπλωματικό πεδίο.
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική διάκριση: η πολιτική και νομική τοποθέτηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με επιβολή κυρώσεων ή με επιχειρησιακή προστασία ενός έργου.
Το ερώτημα για τα επόμενα βήματα είναι πώς οι ευρωπαϊκές θέσεις θα συνδεθούν με συγκεκριμένες αποφάσεις για την ενεργειακή συνδεσιμότητα, την περιφερειακή ασφάλεια και τη συνεργασία με την Τουρκία.
Το ευρωπαϊκό παράδοξο: Στρατηγικός εταίρος, αλλά παγωμένη ενταξιακή πορεία
Η έκθεση περιγράφει μια Τουρκία που εξακολουθεί να είναι απαραίτητος συνομιλητής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε σημαντικά γεωπολιτικά ζητήματα, αλλά παραμένει μακριά από την πλήρη συμμόρφωση με τα πολιτικά κριτήρια της ένταξης.
Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις βρίσκονται ουσιαστικά σε αδιέξοδο από το 2018.
Η Επιτροπή διαπιστώνει περαιτέρω επιδείνωση σε ζητήματα δημοκρατίας, κράτους δικαίου και θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ υπογραμμίζει ότι διευρύνεται η απόσταση ανάμεσα στον διακηρυγμένο στόχο της Άγκυρας για ένταξη και στις πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό της.
Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, η ευθυγράμμιση της Τουρκίας με τις ευρωπαϊκές θέσεις παραμένει εξαιρετικά χαμηλή, μόλις στο 4%, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στην έκθεση.
Την ίδια στιγμή, η ΕΕ διατηρεί τη συνεργασία της με την Τουρκία σε ζητήματα μετανάστευσης, εμπορίου, περιφερειακής ασφάλειας και μεταφορών.
Η προσέγγιση των Βρυξελλών παραμένει σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη, με την πρόοδο να συνδέεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Αυτό σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διακόπτει τον διάλογο με την Άγκυρα, αλλά ούτε θεωρεί ότι η βελτίωση της διπλωματικής επικοινωνίας αρκεί για να ξεπεραστούν οι διαφορές της Τουρκίας με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η θέση της ευρωπαϊκής ηγεσίας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο είχε άλλωστε διατυπωθεί με σαφήνεια ήδη από τις 20 Οκτωβρίου.
Ο Αντόνιο Κόστα και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην κοινή δήλωσή τους μετά την επικύρωση της συμφωνίας από τη λιβυκή Βουλή, επανέλαβαν ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι «άκυρο και ανυπόστατο».
Η δήλωσή τους ολοκληρωνόταν με μια σαφή πολιτική τοποθέτηση:
«Επαναβεβαιώνουμε την αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα και την Κύπρο».
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
