Το Ιράν επιχειρεί να κάνει το Ορμούζ παγκόσμια «πηγή εσόδων»–Σχέδιο 40 δισ.αλλάζει ισορροπίες στην ενέργεια

Η Τεχεράνη επιδιώκει να αποκτήσει θεσμικό ρόλο στη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, εξετάζοντας ακόμη και μοντέλα αντίστοιχα με εκείνα των Δαρδανελίων. Η Ουάσιγκτον, τα κράτη του Κόλπου και η διεθνής ναυτιλία αντιδρούν, καθώς διακυβεύεται ο έλεγχος του σημαντικότερου ενεργειακού διαδρόμου στον κόσμο.

Η επόμενη γεωπολιτική μάχη στη Μέση Ανατολή δεν διεξάγεται πλέον μόνο στα πεδία των συγκρούσεων, αλλά γύρω από το ποιος θα ελέγχει τη σημαντικότερη θαλάσσια ενεργειακή δίοδο του πλανήτη.

Μετά την προσωρινή συμφωνία κατάπαυσης των εχθροπραξιών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η Τεχεράνη επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει το στρατηγικό της πλεονέκτημα στα Στενά του Ορμούζ, προωθώντας ένα σχέδιο που θα μπορούσε να της αποφέρει έως και 40 δισ. δολάρια ετησίως μέσω υπηρεσιών ασφάλειας, περιβαλλοντικής προστασίας και διαχείρισης της ναυσιπλοΐας.

Η πρόταση, σύμφωνα με πληροφορίες της Wall Street Journal, έχει ήδη τεθεί στις συνομιλίες με το Ομάν, κράτη του Κόλπου, την Κίνα αλλά και άλλους διεθνείς παράγοντες, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης για το μέλλον της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.

Από το στρατιωτικό πλεονέκτημα στη γεωοικονομική ισχύ

Η βασική επιδίωξη της Τεχεράνης δεν περιορίζεται στην επιβολή διοδίων.

Σύμφωνα με δυτικούς αναλυτές, στόχος είναι να αποκτήσει θεσμοθετημένο ρόλο στη μόνιμη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, μετατρέποντας τη στρατιωτική επιρροή που απέκτησε κατά τη διάρκεια της κρίσης σε διαρκές οικονομικό και πολιτικό εργαλείο.

Ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ έδωσε το πολιτικό στίγμα δηλώνοντας:

«Όλοι πρέπει να γνωρίζουν ότι η διαχείριση του στενού δεν θα επιστρέψει ποτέ στην προηγούμενη κατάσταση.»

Η δήλωση αυτή θεωρείται από διπλωματικούς κύκλους σαφής ένδειξη ότι το Ιράν δεν αντιμετωπίζει πλέον το Ορμούζ ως απλή θαλάσσια δίοδο αλλά ως στρατηγικό εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής.

Το μοντέλο των Δαρδανελίων στο τραπέζι

Η Τεχεράνη εξετάζει διάφορα διεθνή μοντέλα διαχείρισης θαλάσσιων διαύλων.

Μεταξύ αυτών βρίσκεται και το καθεστώς των Δαρδανελίων, όπου η Τουρκία, βάσει της Σύμβασης του Μοντρέ, εισπράττει συγκεκριμένες χρεώσεις για υπηρεσίες όπως:

• φάροι,
• ναυτική ασφάλεια,
• διάσωση,
• υγειονομικές υπηρεσίες.

Ωστόσο, κορυφαίοι ειδικοί στο Διεθνές Ναυτικό Δίκαιο επισημαίνουν ότι το τουρκικό καθεστώς αποτελεί μοναδική διεθνή εξαίρεση, η οποία δεν μπορεί να εφαρμοστεί αυτομάτως στο Ορμούζ.

Ο καθηγητής Ναυτικού Δικαίου James Kraska εκτιμά ότι οποιοδήποτε νέο σύστημα θα απαιτούσε ευρεία διεθνή συναίνεση και πιθανότατα έγκριση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO).

Οι ΗΠΑ απορρίπτουν κάθε σκέψη για “διόδια”

Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται κατηγορηματικά αντίθετη.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio προειδοποίησε ότι η επιβολή διοδίων στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς θα δημιουργούσε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο.

«Καμία χώρα δεν έχει δικαίωμα να χρεώνει τη χρήση διεθνών θαλάσσιων διαδρόμων.»

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Πρόεδρος Donald Trump, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι κατά τη διάρκεια της μεταβατικής συμφωνίας των 60 ημερών δεν προβλέπεται οποιαδήποτε οικονομική επιβάρυνση για τη διέλευση των πλοίων.

Το Ομάν κρατά τις ισορροπίες

Κομβικό ρόλο διαδραματίζει το Ομάν, το οποίο ελέγχει τη νότια πλευρά των Στενών.

Η Μουσκάτ επιμένει ότι:

• η ελευθερία της ναυσιπλοΐας πρέπει να διατηρηθεί,
• δεν προβλέπονται διόδια,
• οποιαδήποτε νέα υπηρεσία θα πρέπει να συμβαδίζει με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Παράλληλα ανακοίνωσε τη δημιουργία προσωρινού ασφαλούς ναυτιλιακού διαδρόμου, σε συνεργασία με τον IMO, ώστε να αποκατασταθεί σταδιακά η κανονική ροή δεξαμενόπλοιων.

Η Κίνα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εμπλοκή του Πεκίνου.

Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο εισαγωγέα πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο και κάθε μεταβολή στο καθεστώς λειτουργίας του Ορμούζ επηρεάζει άμεσα την ενεργειακή της ασφάλεια.

Σύμφωνα με πληροφορίες, Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν ήδη παρουσιάσει τις προτάσεις τους στην κινεζική πλευρά, επιδιώκοντας να εξασφαλίσουν πολιτική στήριξη σε ένα πιθανό νέο μοντέλο διαχείρισης.

Οι αγορές αρχίζουν να προεξοφλούν τη νέα πραγματικότητα

Παρά τη σταδιακή αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, η αγορά παραμένει επιφυλακτική.

Περίπου 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και LNG εξακολουθεί να διέρχεται από το Ορμούζ, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε αλλαγή στους κανόνες λειτουργίας του ιδιαίτερα κρίσιμη για:

• τις διεθνείς τιμές ενέργειας,
• τα ασφάλιστρα κινδύνου,
• τα ναύλα των δεξαμενόπλοιων,
• την ενεργειακή ασφάλεια Ευρώπης και Ασίας.

Παρότι τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου έχουν αρχίσει να αποκλιμακώνονται, αρκετές ναυτιλιακές εταιρείες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη τις νέες απαιτήσεις που εισάγει η Τεχεράνη.

Το Ιράν αλλάζει το γεωπολιτικό παιχνίδι

Η πραγματική σημασία της υπόθεσης δεν βρίσκεται στα πιθανά έσοδα των 40 δισ. δολαρίων.

Το Ιράν επιχειρεί να μεταβάλει τη φιλοσοφία λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, περνώντας από τη λογική της στρατιωτικής απειλής στη λογική της θεσμοθετημένης διαχείρισης ενός παγκόσμιου ενεργειακού κόμβου.

Εάν η Τεχεράνη κατορθώσει να αποκτήσει διεθνώς αναγνωρισμένο ρόλο στη διοίκηση της θαλάσσιας οδού, θα ενισχύσει σημαντικά τη γεωπολιτική της επιρροή, ακόμη και χωρίς να διαθέτει πλήρη έλεγχο της περιοχής.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου, αυτό αποτελεί στρατηγική πρόκληση, καθώς μεταφέρει ένα μέρος του ελέγχου της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας προς την Τεχεράνη.

Προοπτικές

Οι επόμενες εβδομάδες θα καθορίσουν αν το σχέδιο του Ιράν θα εξελιχθεί σε μια νέα διεθνή αρχιτεκτονική διαχείρισης του Ορμούζ ή θα προσκρούσει στις αντιδράσεις της Ουάσιγκτον, του Ομάν και των κρατών του Κόλπου.

Σε κάθε περίπτωση, το Ορμούζ δεν αποτελεί πλέον μόνο το σημαντικότερο ενεργειακό «στενό» του κόσμου. Μετατρέπεται σταδιακά σε πεδίο όπου συγκρούονται η γεωπολιτική ισχύς, το διεθνές ναυτικό δίκαιο, η ενεργειακή ασφάλεια και οι νέες ισορροπίες της μεταπολεμικής Μέσης Ανατολής.

Πηγές εμπλουτισμού: The Wall Street Journal (WSJ), International Maritime Organization (IMO), U.K. Maritime Trade Operations (UKMTO), U.S. Department of State, δηλώσεις Marco Rubio και Donald Trump, αναλύσεις διεθνούς ναυτικού δικαίου (James Kraska).