Απέτυχε η εκεχειρία του Πακιστάν για το Ιράν ή ήταν καταδικασμένη από την πρώτη ημέρα;

Η κατάρρευση του «Μνημονίου της Ισλαμαμπάντ» επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα για τη διεθνή διπλωματία: μπορεί να επιβιώσει μια συμφωνία όταν οι κυρώσεις αίρονται πριν υπάρξει επαλήθευση της συμμόρφωσης; Η νέα ανάφλεξη μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αποκαλύπτει τα όρια της πακιστανικής διαμεσολάβησης και επαναφέρει την παγκόσμια αγορά ενέργειας σε κατάσταση συναγερμού.

Η κατάρρευση μιας συμφωνίας που γεννήθηκε μέσα στον πόλεμο

Η αναστολή των δεσμεύσεων του Ιράν από το Μνημόνιο της Ισλαμαμπάντ, που ανακοίνωσε ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, σηματοδοτεί ουσιαστικά το τέλος της σημαντικότερης διπλωματικής πρωτοβουλίας που επιχειρήθηκε μετά την έναρξη του πολέμου μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.

Η συμφωνία είχε παρουσιαστεί ως η πρώτη ρεαλιστική ευκαιρία αποκλιμάκωσης μετά τη στρατιωτική σύγκρουση που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τη μεγάλη επιχείρηση «Operation Epic Fury», η οποία άλλαξε δραματικά τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.

Ωστόσο, μόλις πέντε εβδομάδες μετά την υπογραφή της, η εκεχειρία κατέρρευσε.

Το Πακιστάν στον ρόλο του απρόσμενου διαμεσολαβητή

Το Ισλαμαμπάντ κατάφερε κάτι που ελάχιστες χώρες μπορούσαν να επιτύχουν.

Διατηρώντας ανοιχτούς διαύλους τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη, φιλοξένησε πολύωρες απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ αντιπροσωπειών των δύο χωρών.

Στις συνομιλίες συμμετείχαν:

• ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ,
• ο στρατάρχης Ασίμ Μουνίρ,
• ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς,
• ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.

Το αποτέλεσμα ήταν το Μνημόνιο Κατανόησης της Ισλαμαμπάντ, το οποίο υπέγραψαν εξ αποστάσεως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μασούντ Πεζεσκιάν.

Το κρίσιμο λάθος της συμφωνίας

Η μεγαλύτερη αδυναμία του σχεδίου δεν ήταν η έλλειψη μηχανισμών παρακολούθησης.

Αντίθετα, προβλέπονταν κοινές ομάδες εργασίας που θα συζητούσαν:

• το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν,
• τις βαλλιστικές δυνατότητες,
• τη δράση των περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης,
• τους μηχανισμούς επιτήρησης.

Το πρόβλημα βρισκόταν αλλού.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να χαλαρώσουν μέρος των κυρώσεων και του ναυτικού αποκλεισμού από την πρώτη ημέρα, πριν ακόμη επιβεβαιωθεί οποιαδήποτε ουσιαστική ιρανική συμμόρφωση.

Με άλλα λόγια, η οικονομική ανακούφιση προηγήθηκε της επαλήθευσης.

Το αντίθετο μοντέλο από τη συμφωνία του 2015

Η επιλογή αυτή διέφερε ριζικά από τη λογική της συμφωνίας JCPOA του 2015.

Τότε η Τεχεράνη υποχρεώθηκε πρώτα:

• να περιορίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου,
• να μειώσει τα αποθέματα εμπλουτισμένου υλικού,
• να αποδεχθεί συνεχή έλεγχο από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας,

και μόνο μετά ενεργοποιήθηκε η σταδιακή άρση των κυρώσεων.

Στην περίπτωση της Ισλαμαμπάντ συνέβη ακριβώς το αντίθετο.

Οι κυρώσεις χαλάρωσαν άμεσα, ενώ τα πιο δύσκολα ζητήματα μεταφέρθηκαν στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις.

Γιατί κατέρρευσε τόσο γρήγορα

Η εξέλιξη αποδείχθηκε σχεδόν αναπόφευκτη.

Η Ουάσιγκτον είχε ήδη προσφέρει σημαντικά ανταλλάγματα.

Το Ιράν, από την άλλη πλευρά, δεν είχε ακόμη δεσμευθεί για:

• τους βαλλιστικούς πυραύλους,
• τις περιφερειακές πολιτοφυλακές,
• τους περιορισμούς στον εμπλουτισμό.

Όταν η ένταση επανήλθε, καμία από τις δύο πλευρές δεν έχανε ουσιαστικά κάτι εγκαταλείποντας τη συμφωνία.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επανέφεραν τον ναυτικό αποκλεισμό και νέα οικονομικά μέτρα.

Η Τεχεράνη επανέλαβε επιθέσεις εναντίον ναυτιλιακών στόχων και στρατιωτικές επιχειρήσεις μέσω των περιφερειακών συμμάχων της.

Η αγορά πετρελαίου πληρώνει ήδη το κόστος

Οι οικονομικές συνέπειες έγιναν άμεσα αισθητές.

Η τιμή του Brent, που κατά την περίοδο της συμφωνίας είχε αποκλιμακωθεί περίπου στα 60 δολάρια, εκτινάχθηκε εκ νέου κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι.

Η αβεβαιότητα επηρέασε:

• τις ασφαλιστικές καλύψεις των δεξαμενόπλοιων,
• τις θαλάσσιες μεταφορές,
• τις διεθνείς αγορές ενέργειας,
• τις προσδοκίες για τον παγκόσμιο πληθωρισμό.

Παράλληλα, η Ινδία περιόρισε τη συμμετοχή ναυτικών της σε πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, αποτυπώνοντας τον αυξημένο κίνδυνο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Τρία πιθανά σενάρια

1. Παρατεταμένη σύγκρουση

Το πιθανότερο ενδεχόμενο είναι η συνέχιση των αμοιβαίων πληγμάτων για αρκετές ακόμη εβδομάδες, με τις τιμές του πετρελαίου να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και τη διπλωματία να επανέρχεται μόνο όταν το κόστος γίνει δυσβάστακτο και για τις δύο πλευρές.

2. Γενικευμένη περιφερειακή κρίση

Εάν υπάρξει επίθεση σε μεγάλο εμπορικό δεξαμενόπλοιο ή σημαντικές απώλειες αμάχων σε κράτη του Κόλπου, δεν αποκλείεται μια πολύ ευρύτερη αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση κατά ιρανικών υποδομών, με σοβαρές συνέπειες για τη σταθερότητα της περιοχής και την παγκόσμια οικονομία.

3. Νέα συμφωνία με διαφορετικούς όρους

Το αισιόδοξο σενάριο προβλέπει επιστροφή στις διαπραγματεύσεις, αλλά με διαφορετική φιλοσοφία: πρώτα ανεξάρτητη επαλήθευση των δεσμεύσεων του Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα, τους πυραύλους και τις περιφερειακές οργανώσεις και μόνο στη συνέχεια σταδιακή άρση κυρώσεων και περιορισμών.

Η πραγματική δοκιμασία της διεθνούς διπλωματίας

Η αποτυχία του Μνημονίου της Ισλαμαμπάντ δεν αποτελεί απαραίτητα αποτυχία της πακιστανικής διαμεσολάβησης. Αντιθέτως, ανέδειξε τα όρια κάθε ειρηνευτικής πρωτοβουλίας όταν τα εμπλεκόμενα μέρη δεν είναι διατεθειμένα να παραχωρήσουν ουσιαστικά ανταλλάγματα πριν εξασφαλίσουν τα δικά τους οφέλη. Η επόμενη προσπάθεια αποκλιμάκωσης θα κριθεί όχι από το ποιος θα μεσολαβήσει, αλλά από το αν θα εφαρμοστεί μια διαφορετική αρχιτεκτονική συμφωνίας, όπου η επαλήθευση της συμμόρφωσης θα προηγείται της άρσης των κυρώσεων. Σε μια περιοχή όπου η εμπιστοσύνη παραμένει ανύπαρκτη, η σειρά των βημάτων μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με το ίδιο το περιεχόμενο της συμφωνίας.

Πηγή: pagenews.gr