NATO–Ρωσία: Η μάχη κατεβαίνει στον βυθό – Ο φόβος για σαμποτάζ στα καλώδια της Ευρώπης

Η αποκάλυψη για ύποπτη ρωσική επιχείρηση κοντά στο Σβάλμπαρντ επαναφέρει το πιο ευάλωτο σημείο της δυτικής ασφάλειας: τα υποθαλάσσια καλώδια και οι ενεργειακές υποδομές. Για το NATO, το επόμενο υβριδικό χτύπημα μπορεί να μην έρθει με πύραυλο, αλλά με μια δυσδιάκριτη ενέργεια στον βυθό που θα διακόψει data, ηλεκτρισμό ή κρίσιμες ροές.

Η επόμενη μεγάλη σύγκρουση ανάμεσα στη Ρωσία και το NATO μπορεί να μην ξεκινήσει στον αέρα ή στην ξηρά.

Μπορεί να ξεκινήσει κάτω από τη θάλασσα.

Σύμφωνα με πληροφορίες που αποδίδονται σε δυτικές πηγές ασφαλείας, συμμαχικές δυνάμεις εντόπισαν την άνοιξη ρωσική υποβρύχια δραστηριότητα κοντά στο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ, σε μια επιχείρηση που φέρεται να συνδεόταν με τη GUGI — τη ρωσική διεύθυνση ειδικών υποθαλάσσιων επιχειρήσεων — και με δοκιμές τεχνολογίας ικανής να απειλήσει κρίσιμα υποθαλάσσια καλώδια.

Η επιχείρηση, σύμφωνα με το υλικό που δημοσιοποιήθηκε, παρακολουθήθηκε από Βρετανία, Νορβηγία και ΗΠΑ και τελικά δεν ολοκληρώθηκε όπως είχε σχεδιαστεί.

Οι λεπτομέρειες της συγκεκριμένης επιχείρησης δεν έχουν επιβεβαιωθεί δημόσια από το NATO ή τη ρωσική πλευρά. Αυτό που είναι όμως απολύτως επιβεβαιωμένο είναι ότι η Συμμαχία αντιμετωπίζει πλέον την προστασία των υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών ως κρίσιμο ζήτημα αποτροπής και άμυνας.

Γιατί τα καλώδια έγιναν στρατηγικός στόχος

Τα υποθαλάσσια καλώδια είναι σχεδόν αόρατα στην καθημερινή ζωή.

Αλλά πάνω τους στηρίζεται μεγάλο μέρος της σύγχρονης οικονομίας.

Σύμφωνα με το NATO, περίπου το 95% των παγκόσμιων ροών δεδομένων περνά μέσω υποθαλάσσιων καλωδίων, ενώ μέσω αυτών υποστηρίζονται χρηματοπιστωτικές συναλλαγές τεράστιας αξίας κάθε ημέρα

Παράλληλα, στον βυθό βρίσκονται:

• ηλεκτρικές διασυνδέσεις,
• αγωγοί φυσικού αερίου,
• fiber-optic networks,
• ενεργειακές συνδέσεις υπεράκτιων εγκαταστάσεων.

Αυτό σημαίνει ότι ένα χτύπημα σε υποθαλάσσια υποδομή μπορεί να έχει επιπτώσεις πολύ μεγαλύτερες από το ίδιο το σημείο της ζημιάς.

Μπορεί να επηρεάσει δίκτυα τηλεπικοινωνιών, αγορές, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και ενεργειακή ασφάλεια.

Το μάθημα του Nord Stream

Η αλλαγή στη δυτική αντίληψη ξεκίνησε ουσιαστικά μετά τις εκρήξεις στους Nord Stream το 2022.

Από τότε, το NATO έχει ενισχύσει σταδιακά την επιτήρηση κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών και έχει δημιουργήσει ειδικούς μηχανισμούς συντονισμού και παρακολούθησης.

Η Συμμαχία ίδρυσε ειδική δομή συντονισμού για critical undersea infrastructure, ενώ το 2024 δημιούργησε και ειδικό Maritime Centre στο Ηνωμένο Βασίλειο για την προστασία αυτών των δικτύων.

Η λογική είναι απλή:

το sabotage στον βυθό μπορεί να είναι αρκετά σοβαρό ώστε να προκαλεί στρατηγική ζημιά, αλλά αρκετά ασαφές ώστε να δυσκολεύει την απόδοση ευθύνης.

Και ακριβώς αυτή η «γκρίζα ζώνη» είναι ιδανική για υβριδικές επιχειρήσεις.

Baltic Sentry: Το NATO οργανώνει μόνιμη επιτήρηση

Μετά από επαναλαμβανόμενα περιστατικά ζημιών σε υποθαλάσσια καλώδια στη Βαλτική, το NATO ενεργοποίησε το Baltic Sentry τον Ιανουάριο του 2025.

Η αποστολή περιλαμβάνει φρεγάτες, αεροσκάφη ναυτικής επιτήρησης και μη επανδρωμένα ναυτικά μέσα, με στόχο να αυξηθεί η επιτήρηση και να μειωθεί ο χρόνος αντίδρασης σε ύποπτες δραστηριότητες.

Η Συμμαχία έχει ήδη δηλώσει ότι μετά την έναρξη της αποστολής καταγράφηκε αισθητή μείωση περιστατικών ζημιών σε υποθαλάσσιες υποδομές στη Βαλτική.

Αυτό είναι σημαντικό.

Δείχνει ότι η προστασία των καλωδίων δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ζήτημα μόνο της αστυνομίας ή των διαχειριστών δικτύου.

Έχει περάσει στο πεδίο της στρατιωτικής αποτροπής.

AI και drones μπαίνουν πλέον στη φύλαξη του βυθού

Το NATO έχει επίσης αρχίσει να αναπτύσσει ένα νέο τεχνολογικό μοντέλο επιτήρησης.

Μέσω του Task Force X-Baltic ενσωματώνει:

• autonomous surface και underwater systems,
• AI-enabled monitoring,
• persistent ISR,
• data integration tools,
• νέους αισθητήρες.

Το 2025 δοκιμάστηκαν δεκάδες αεροπορικά και θαλάσσια drones για τη βελτίωση της επιτήρησης κρίσιμων υποδομών.

Η λογική είναι ότι δεν μπορεί να προστατευθεί κάθε χιλιόμετρο καλωδίου με ένα πολεμικό πλοίο.

Χρειάζεται συνεχής ψηφιακή επιτήρηση.

Και εδώ η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται μέρος της άμυνας των υποδομών.

Το Άρθρο 5 και η πιο δύσκολη ερώτηση

Το πιο επικίνδυνο στοιχείο βρίσκεται αλλού.

Τι συμβαίνει αν μια υποθαλάσσια δολιοφθορά προκαλέσει τεράστια οικονομική ή ενεργειακή ζημιά σε χώρα του NATO;

Θα θεωρηθεί ένοπλη επίθεση;

Θα ενεργοποιηθεί το Άρθρο 5;

Εδώ η Συμμαχία βρίσκεται σε εξαιρετικά λεπτό έδαφος.

Ένα κλασικό στρατιωτικό χτύπημα είναι εύκολα αναγνωρίσιμο.

Ένα κομμένο καλώδιο όχι.

Μπορεί να προκληθεί από άγκυρα.

Από ατύχημα.

Από ιδιωτικό πλοίο.

Ή από εσκεμμένη υποθαλάσσια επιχείρηση.

Η δυσκολία απόδοσης ευθύνης είναι από μόνη της μέρος της απειλής.

Η Ρωσία διαθέτει ειδικές δυνατότητες βυθού

Η ανησυχία για τη GUGI δεν είναι καινούργια.

Η Ρωσία έχει επενδύσει εδώ και χρόνια σε ειδικά υποβρύχια, deep-sea vehicles και πλοία έρευνας που μπορούν να επιχειρούν σε μεγάλα βάθη και κοντά σε κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές.

Για τις δυτικές υπηρεσίες, αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερο πρόβλημα:

μια δύναμη μπορεί να χαρτογραφεί υποδομές για χρόνια χωρίς να πραγματοποιεί επίθεση.

Αλλά αυτή η γνώση αποκτά τεράστια αξία σε περίοδο κρίσης.

Επομένως, η επιτήρηση δεν αφορά μόνο το «ποιος κόβει ένα καλώδιο».

Αφορά και το ποιος το χαρτογραφεί.

Η Αρκτική γίνεται νέο ενεργειακό και στρατιωτικό μέτωπο

Η περιοχή γύρω από το Σβάλμπαρντ προσθέτει ακόμη μία διάσταση.

Η Αρκτική έχει ήδη αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική σημασία εξαιτίας:

• της πρόσβασης σε ενεργειακούς πόρους,
• των θαλάσσιων διαδρόμων,
• των υποθαλάσσιων υποδομών,
• της στρατιωτικής παρουσίας Ρωσίας και NATO.

Η Νορβηγία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της νέας αντιπαράθεσης.

Και γι’ αυτό η προστασία υποθαλάσσιων καλωδίων στη Βόρεια Θάλασσα και την Αρκτική δεν είναι απλώς τηλεπικοινωνιακό ζήτημα.

Είναι ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Η ενέργεια μπαίνει στον πυρήνα της άμυνας

Το NATO το έχει πλέον πει με σαφήνεια.

Σε πρόσφατη συνάντηση για την ασφάλεια ενεργειακών και υποθαλάσσιων υποδομών, η Συμμαχία τόνισε ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν αφορά μόνο τις αγορές αλλά την ίδια τη δυνατότητα στρατιωτικής λειτουργίας και αποτροπής.

Αυτό αλλάζει την εξίσωση.

Ένα καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν είναι πλέον απλώς ενεργειακό asset.

Ένας αγωγός δεν είναι απλώς εμπορική υποδομή.

Ένα data cable δεν είναι απλώς τεχνολογική υποδομή.

Όλα μπορούν να θεωρηθούν πλέον μέρος του security architecture.

Η Ελλάδα έχει λόγο να κοιτάζει πολύ προσεκτικά

Και εδώ το θέμα αποκτά άμεσο ελληνικό ενδιαφέρον.

Η Ελλάδα επενδύει όλο και περισσότερο σε:

• ηλεκτρικές διασυνδέσεις νησιών,
• υποθαλάσσια καλώδια,
• GSI,
• διεθνείς ενεργειακές συνδέσεις,
• data cables Ανατολικής Μεσογείου,
• LNG και ενεργειακούς διαδρόμους.

Όσο αυξάνεται ο αριθμός των υποθαλάσσιων υποδομών, τόσο αυξάνεται και η ανάγκη προστασίας τους.

Η συζήτηση για το Great Sea Interconnector, για παράδειγμα, δεν είναι πλέον μόνο οικονομική ή γεωπολιτική.

Έχει και καθαρή διάσταση security.

Η ίδια λογική ισχύει για κάθε νέο καλώδιο που συνδέει Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειο.

Η μεγάλη αδυναμία της Ευρώπης βρίσκεται εκεί που δεν φαίνεται

Η Ευρώπη έχει επενδύσει για δεκαετίες σε περισσότερη συνδεσιμότητα.

Περισσότερα cables.

Περισσότερα pipelines.

Περισσότερες interconnections.

Αυτό δημιούργησε τεράστια οικονομική αποτελεσματικότητα.

Ταυτόχρονα όμως δημιούργησε περισσότερους στόχους.

Και τώρα οι κυβερνήσεις ανακαλύπτουν ότι η προστασία του βυθού είναι πολύ δυσκολότερη από την προστασία μιας χερσαίας εγκατάστασης.

Από την ενεργειακή ασφάλεια στην «ασφάλεια υποδομής»

Το νέο ευρωπαϊκό δόγμα πρέπει επομένως να γίνει ευρύτερο.

Δεν αρκεί να υπάρχει αρκετό φυσικό αέριο.

Δεν αρκεί να υπάρχει αρκετή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Πρέπει να λειτουργούν και οι υποδομές που μεταφέρουν αυτή την ενέργεια.

Το ίδιο ισχύει για τα δεδομένα.

Και έτσι δημιουργείται μια νέα έννοια στρατηγικής ασφάλειας:

resilience των δικτύων.

Δηλαδή redundancy, εναλλακτικές διαδρομές, ταχύτητα επισκευών, monitoring και δυνατότητα άμεσης στρατιωτικής προστασίας.

Το επόμενο υβριδικό μέτωπο είναι στον βυθό

Αυτό είναι τελικά το σημαντικότερο μήνυμα.

Η Ρωσία δεν χρειάζεται απαραίτητα να επιτεθεί σε μια χώρα του NATO με τρόπο που να ενεργοποιήσει αυτομάτως το Άρθρο 5.

Μια σειρά από μικρές, αμφισβητούμενες και δύσκολα αποδιδόμενες ζημιές σε κρίσιμες υποδομές μπορεί να προκαλέσει τεράστιο οικονομικό κόστος χωρίς κλασική στρατιωτική σύγκρουση.

Ακριβώς γι’ αυτό το NATO μεταφέρει όλο και περισσότερα μέσα στη θάλασσα, στον βυθό και στα autonomous systems.

Η επόμενη μεγάλη μάχη για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δεν θα αφορά μόνο το ποιος ελέγχει τα κοιτάσματα ή τα LNG cargoes.

Θα αφορά ποιος μπορεί να προστατεύσει τα καλώδια και τους αγωγούς που κρατούν ενωμένο ολόκληρο το σύστημα.

Και αν η υπόθεση του Σβάλμπαρντ επιβεβαιώνει κάτι, είναι ότι η υβριδική αντιπαράθεση Ρωσίας–NATO έχει ήδη μετακινηθεί σε ένα μέτωπο που οι περισσότεροι πολίτες δεν βλέπουν ποτέ:

μερικές εκατοντάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Πηγή: pagenews.gr