Στο μικροσκόπιο η Φον ντερ Λάιεν για τον «AI άνθρωπό» της – Η Siemens και η σκιά σύγκρουσης συμφερόντων

Έρευνα άνοιξε ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής για τον τρόπο με τον οποίο η Κομισιόν χειρίστηκε τις καταγγελίες περί πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων στον διορισμό του Jim Hagemann Snabe ως ειδικού απεσταλμένου για τη βιομηχανική AI. Το πραγματικό διακύβευμα είναι μεγαλύτερο: ποιος θα επηρεάσει τους κανόνες και τις επενδύσεις της Ευρώπης στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης;

Ένα φαινομενικά τεχνικό ζήτημα στις Βρυξέλλες εξελίσσεται σε υπόθεση με πολύ μεγαλύτερο πολιτικό και επιχειρηματικό βάρος.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Jim Hagemann Snabe, κορυφαίο ευρωπαϊκό επιχειρηματικό στέλεχος και πρόεδρος του Εποπτικού Συμβουλίου της Siemens, τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέλεξε στις 3 Ιουνίου ως Special Envoy for Industrial Artificial Intelligence.

Η αποστολή του κάθε άλλο παρά διακοσμητική είναι.

Ο Snabe καλείται να συμβουλεύει απευθείας την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και την εκτελεστική αντιπρόεδρο Henna Virkkunen για τη βιομηχανική τεχνητή νοημοσύνη και να καταθέσει έκθεση με προτάσεις για την ευρωπαϊκή στρατηγική. Το χαρτοφυλάκιό του αγγίζει data centers, high-performance computing, ημιαγωγούς, cloud, μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και generative AI.

Δηλαδή βρίσκεται πολύ κοντά στο σημείο όπου συναντώνται τεχνολογία, δισεκατομμύρια επενδύσεων και ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Και ακριβώς εκεί ξεκινά το πρόβλημα.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής ανοίγει έρευνα

Στις 8 Σεπτεμβρίου ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής άνοιξε επισήμως έρευνα για τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χειρίστηκε καταγγελία σχετικά με πιθανή σύγκρουση συμφερόντων στον διορισμό του ειδικού απεσταλμένου.

Η υπόθεση ξεκίνησε από επιστολή που είχαν αποστείλει στις 10 Ιουνίου οργανώσεις όπως Corporate Europe Observatory, Transparency International EU, LobbyControl και The Good Lobby.

Οι οργανώσεις έθεσαν ζήτημα πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων λόγω των συνεχιζόμενων εταιρικών δραστηριοτήτων του Snabe σε επιχειρήσεις που συνδέονται με AI, υποδομές και συναφείς κλάδους.

η έναρξη έρευνας δεν σημαίνει ότι έχει διαπιστωθεί σύγκρουση συμφερόντων.

Ο Διαμεσολαβητής διερευνά τον τρόπο με τον οποίο η Κομισιόν αντιμετώπισε τις ανησυχίες και ζητά ουσιαστική απάντηση.

Η Επιτροπή έχει προθεσμία έως τις 29 Σεπτεμβρίου να απαντήσει.

Το πρόβλημα είχε εμφανιστεί από την πρώτη ημέρα

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι ερωτήσεις δεν εμφανίστηκαν τώρα.

Μόλις μία ημέρα μετά την ανακοίνωση του διορισμού, δημοσιογράφοι στις Βρυξέλλες ρωτούσαν την Κομισιόν για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων.

Η Επιτροπή τότε υποστήριξε ότι είχε εξετάσει το επαγγελματικό υπόβαθρο και τις δραστηριότητες του Snabe και είχε δημιουργήσει συγκεκριμένες δικλίδες προστασίας.

Παράλληλα ανακοινώθηκε ότι για όσο διαρκεί η θητεία του θα αναστείλει τη συμμετοχή του σε σειρά εταιρικών οργάνων, μεταξύ των οποίων το board της C3 AI και το advisory board της Google Cloud.

Υπήρχε όμως μία ερώτηση που επέμενε:

γιατί ορισμένες θέσεις έπρεπε να ανασταλούν και άλλες όχι;

Στις 5 Ιουνίου η Κομισιόν δέχθηκε ευθέως ερώτηση για το γιατί ο Snabe δεν έπρεπε να εγκαταλείψει τη θέση του στη Siemens. Η απάντηση ήταν ότι κάθε πιθανή σύγκρουση εξετάζεται κατά περίπτωση.

Και μετά ήρθαν οι μετοχές

Η συζήτηση έγινε ακόμη πιο περίπλοκη λίγες ημέρες αργότερα.

Στις 12 Ιουνίου, η Κομισιόν δέχθηκε νέες ερωτήσεις σχετικά με οικονομικές συμμετοχές του Snabe σε εταιρείες που δραστηριοποιούνται άμεσα ή έμμεσα στην AI και στις υποδομές που απαιτεί.

Στο briefing τέθηκαν ερωτήματα για συμμετοχές στην C3 AI και την Bloom Energy, καθώς και για τη θέση του στο board της Temasek Holdings, η οποία διαθέτει επενδύσεις σε μεγάλο εύρος της παγκόσμιας ψηφιακής βιομηχανίας.

Η Κομισιόν επέμεινε ότι οι ειδικοί σύμβουλοι υποχρεούνται να εκτελούν τα καθήκοντά τους αντικειμενικά και αμερόληπτα και να μη χειρίζονται θέματα στα οποία έχουν άμεσο ή έμμεσο προσωπικό συμφέρον ικανό να επηρεάσει την ανεξαρτησία τους.

Το θέμα όμως δεν έκλεισε.

Και τώρα έχει φτάσει στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή.

Γιατί η θέση αυτή έχει τόσο μεγάλη σημασία

Εδώ βρίσκεται το πραγματικά μεγάλο story.

Ο ειδικός απεσταλμένος δεν θα ασχολείται με μια περιφερειακή ευρωπαϊκή πολιτική.

Η εντολή του καλύπτει σχεδόν ολόκληρη την υποδομή της επόμενης βιομηχανικής επανάστασης:

data centers, HPC, semiconductors, LLMs, generative AI, cloud computing και εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης στη βιομηχανία.

Και η έκθεση που θα παραδώσει θα είναι προσανατολισμένη σε συγκεκριμένες προτάσεις για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας.

Δεν μιλάμε λοιπόν απλώς για έναν «σύμβουλο AI».

Μιλάμε για έναν άνθρωπο που μπορεί να επηρεάσει τη στρατηγική σκέψη της Κομισιόν σε μια αγορά στην οποία θα κατευθυνθούν τεράστια ιδιωτικά και δημόσια κεφάλαια.

Η Κομισιόν έχει ένα σοβαρό αντεπιχείρημα

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.

Πώς μπορεί η Ευρώπη να σχεδιάσει σοβαρή βιομηχανική πολιτική για την AI χωρίς ανθρώπους που γνωρίζουν τη βιομηχανία;

Αυτό ακριβώς υποστηρίζει η Κομισιόν.

Σε μία από τις επίσημες ενημερώσεις της ήταν εξαιρετικά σαφής: για να αποκτήσει η Ευρώπη πραγματική ώθηση στη βιομηχανική AI, χρειάζεται κάποιον από την ίδια τη βιομηχανία.

Και αυτό είναι απολύτως λογικό.

Η Ευρώπη βρίσκεται πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα σε κρίσιμα τμήματα της τεχνολογικής αλυσίδας. Χρειάζεται στελέχη που γνωρίζουν πώς λειτουργούν οι επενδύσεις, τα data centers, τα chips, το cloud και η βιομηχανική εφαρμογή της AI.

Αλλά εκεί γεννιέται το ευρωπαϊκό παράδοξο.

Όσο περισσότερη πραγματική επιχειρηματική εμπειρία έχει ένας σύμβουλος, τόσο περισσότερες πιθανές διασυνδέσεις με τις εταιρείες που επηρεάζονται από τις αποφάσεις μπορεί να διαθέτει.

Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην τεχνογνωσία και την επιρροή

Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η συγκεκριμένη υπόθεση αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία από ένα πρόσωπο.

Η Ευρώπη προσπαθεί ταυτόχρονα να κάνει δύο πράγματα:

να ρυθμίσει την τεχνητή νοημοσύνη και να κερδίσει την παγκόσμια κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης.

Το πρώτο απαιτεί απόσταση από τη βιομηχανία.

Το δεύτερο απαιτεί στενή συνεργασία μαζί της.

Και αυτές οι δύο ανάγκες μπορούν εύκολα να συγκρουστούν.

Η Κομισιόν επιχειρεί να βάλει διαχωριστική γραμμή

Υπάρχει ακόμη μία σημαντική λεπτομέρεια.

Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο Snabe δεν έχει διοριστεί για να γράψει ή να αλλάξει τον AI Act.

Σε επίσημη ενημέρωση τόνισε ότι ο ειδικός σύμβουλος δεν θα εμπλέκεται στις νομοθετικές ή ρυθμιστικές πτυχές, αλλά στην άλλη πλευρά της εξίσωσης: την καινοτομία και την αξιοποίηση της AI από την ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Αυτή είναι σημαντική θεσμική δικλίδα.

Δεν εξαφανίζει όμως εντελώς τη συζήτηση.

Γιατί στη σύγχρονη τεχνολογική πολιτική η γραμμή ανάμεσα σε innovation policy και regulation είναι εξαιρετικά λεπτή.

Οι αποφάσεις για data centers, υπολογιστική ισχύ, χρηματοδότηση, cloud, chips και βιομηχανική AI μπορούν να επηρεάσουν την αγορά εξίσου δραστικά με έναν κανονισμό.

Το πραγματικό στοίχημα της φον ντερ Λάιεν

Και κάπου εδώ η υπόθεση γίνεται πολιτική.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θέλει η δεύτερη φάση της ευρωπαϊκής AI πολιτικής να είναι λιγότερο:

«Πώς θα ρυθμίσουμε την τεχνητή νοημοσύνη;»

και περισσότερο:

«Πώς θα αποκτήσει η Ευρώπη δική της ισχυρή βιομηχανία AI;»

Η επιλογή ενός ανθρώπου με βαθιά εταιρική εμπειρία ταιριάζει σε αυτή τη στρατηγική.

Αλλά ακριβώς επειδή η Κομισιόν θέλει να φέρει τη βιομηχανία πιο κοντά στη χάραξη πολιτικής, πρέπει να είναι ακόμη πιο αυστηρή στη διαφάνεια.

Διαφορετικά, το πολιτικό μήνυμα μπορεί εύκολα να αντιστραφεί:

από «φέρνουμε την τεχνογνωσία της αγοράς στις Βρυξέλλες» σε «φέρνουμε την αγορά μέσα στο δωμάτιο όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις».

Το μεγάλο ευρωπαϊκό δίλημμα της AI

Η υπόθεση Snabe επομένως δεν είναι απλώς ένα ακόμη Brussels ethics story.

Είναι μια μικρογραφία του μεγαλύτερου προβλήματος που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη στην τεχνητή νοημοσύνη.

Χρειάζεται επειγόντως τις επιχειρήσεις.

Χρειάζεται τα κεφάλαιά τους.

Χρειάζεται τα data centers τους.

Χρειάζεται τα chips, τους engineers και την τεχνογνωσία τους.

Αλλά ταυτόχρονα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι εταιρείες που θα επωφεληθούν από την ευρωπαϊκή AI πολιτική δεν θα είναι εκείνες που ουσιαστικά θα τη σχεδιάζουν.

Η έρευνα του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή δεν έχει ακόμη καταλήξει σε παρατυπία. Αυτό πρέπει να παραμείνει απολύτως σαφές.

Όμως η υπόθεση θέτει ήδη ένα ερώτημα που θα ακολουθεί τις Βρυξέλλες για χρόνια:

Στην προσπάθειά της να κερδίσει την κούρσα της AI, πόσο κοντά μπορεί να αφήσει η Ευρώπη τη Big Tech και τη Big Industry στο τραπέζι όπου σχεδιάζονται οι κανόνες του παιχνιδιού;

Πηγή: pagenews.gr