Τουρκία – Ισραήλ: Πόσο κοντά βρίσκεται πραγματικά η Μέση Ανατολή σε μια νέα περιφερειακή σύγκρουση;

Οι αεροπορικές επιδρομές στη Συρία, η αντιπαράθεση για τους Κούρδους, τα F-35, η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας και ο ρόλος των ΗΠΑ συνθέτουν ένα νέο γεωπολιτικό σκηνικό. Παρά την πολεμική ρητορική, το πραγματικό ρίσκο δεν είναι ένας προγραμματισμένος πόλεμος, αλλά ένα ατύχημα που μπορεί να πυροδοτήσει ανεξέλεγκτες εξελίξεις.

Η δημόσια αντιπαράθεση ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατηγορεί ανοικτά το Ισραήλ για «γενοκτονία» στη Γάζα, το Τελ Αβίβ αντιμετωπίζει πλέον την Τουρκία ως τη σημαντικότερη αναδυόμενη στρατιωτική πρόκληση στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Συρία μετατρέπεται σταδιακά στο νέο πεδίο αντιπαράθεσης των δύο περιφερειακών δυνάμεων.

Παρά τη σκληρή ρητορική, όμως, οι πιθανότητες ενός συνειδητού πολέμου παραμένουν περιορισμένες.

Ο πραγματικός κίνδυνος βρίσκεται αλλού: σε μια στρατιωτική σύγκρουση που κανείς δεν σχεδιάζει αλλά μπορεί να προκύψει από λάθος υπολογισμό μέσα στο χαοτικό περιβάλλον της μεταπολεμικής Συρίας.

Η επιδρομή που πέρασε σχεδόν απαρατήρητη

Τον Μάρτιο, ισραηλινά F-35 πραγματοποίησαν αεροπορική επιδρομή εναντίον τριών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην κεντρική Συρία.

Οι συγκεκριμένες τοποθεσίες είχαν επιλεγεί από την Τουρκία για τη δημιουργία μελλοντικής αεροπορικής βάσης.

Δεν υπήρχαν ακόμη Τούρκοι στρατιώτες.

Η Άγκυρα δεν είχε ολοκληρώσει τις σχετικές διαδικασίες ανάπτυξης.

Το Ισραήλ όμως προτίμησε να καταστρέψει τις εγκαταστάσεις πριν αυτές περάσουν στον τουρκικό έλεγχο.

Η Τουρκία δεν απάντησε στρατιωτικά.

Απορρόφησε το πλήγμα και εγκατέλειψε προσωρινά τον σχεδιασμό.

Για πολλούς αναλυτές, αυτό το επεισόδιο αποκαλύπτει πολύ περισσότερα από τις δημόσιες δηλώσεις των δύο κυβερνήσεων.

Οι δύο πλευρές γνωρίζουν ότι βρίσκονται επικίνδυνα κοντά, αλλά προσπαθούν να αποφύγουν την άμεση στρατιωτική σύγκρουση.

Η Συρία έγινε το νέο πεδίο αντιπαράθεσης

Η ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ άλλαξε πλήρως τις ισορροπίες.

Η Τουρκία στηρίζει τη νέα κυβέρνηση του Άχμεντ αλ Σαράα, επιδιώκοντας την ύπαρξη μιας ενιαίας και ισχυρής Συρίας.

Ο βασικός της στόχος είναι να περιορίσει οριστικά την επιρροή των κουρδικών οργανώσεων που συνδέει με το PKK.

Το Ισραήλ ακολουθεί αντίθετη στρατηγική.

Θεωρεί ότι μια αδύναμη και αποκεντρωμένη Συρία μειώνει τις απειλές κατά της δικής του ασφάλειας.

Για τον λόγο αυτό συνεχίζει να πραγματοποιεί εκατοντάδες αεροπορικές επιδρομές, πλήττοντας στρατιωτικές υποδομές και περιορίζοντας τις δυνατότητες της νέας κυβέρνησης.

Η σύγκρουση συμφερόντων είναι πλέον δομική.

Οι Κούρδοι αποτελούν τον πυρήνα της αντιπαράθεσης

Το μεγαλύτερο γεωπολιτικό σημείο τριβής αφορά τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF).

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να συνεργάζονται στενά με τις κουρδικές δυνάμεις στον αγώνα κατά του ISIS.

Η Τουρκία θεωρεί τις ίδιες οργανώσεις παρακλάδι του PKK και υπαρξιακή απειλή για την εθνική της ασφάλεια.

Παράλληλα, το Ισραήλ διατηρεί διακριτικές σχέσεις συνεργασίας με κουρδικές ομάδες, καθώς θεωρεί ότι αποτελούν ανάχωμα απέναντι στην τουρκική και ιρανική επιρροή.

Εάν αποτύχει η ένταξη των SDF στον νέο συριακό στρατό, η Άγκυρα ενδέχεται να προχωρήσει σε νέα στρατιωτική επέμβαση στη βορειοανατολική Συρία.

Τότε, για πρώτη φορά, τουρκικές και ισραηλινές δυνάμεις θα μπορούσαν να επιχειρούν στις ίδιες περιοχές.

Η στρατιωτική ισορροπία παραμένει υπέρ του Ισραήλ

Παρά τις φιλοδοξίες της Άγκυρας, οι πραγματικοί στρατιωτικοί συσχετισμοί δεν ευνοούν μια άμεση αναμέτρηση.

Το Ισραήλ διαθέτει:

• επιχειρησιακό στόλο F-35,
• ολοκληρωμένη πολυεπίπεδη αντιαεροπορική άμυνα (Iron Dome, David’s Sling, Arrow),
• υψηλή διαλειτουργικότητα με τις αμερικανικές δυνάμεις,
• σημαντική επιχειρησιακή εμπειρία από συνεχή πολεμική δράση.

Η Τουρκία αντίθετα βρίσκεται σε μεταβατική περίοδο.

Το πρόγραμμα ανάπτυξης του μαχητικού KAAN συνεχίζεται αλλά δεν έχει ακόμη εισέλθει σε μαζική παραγωγή.

Το σύστημα αεράμυνας «Steel Dome» δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν το τέλος της δεκαετίας.

Τα περισσότερα F-16 χρειάζονται εκσυγχρονισμό, ενώ η επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35 εξακολουθεί να εξαρτάται από την οριστική απομάκρυνση των S-400 και την έγκριση του αμερικανικού Κογκρέσου.

Παράλληλα, ο πληθωρισμός περιορίζει σημαντικά την πραγματική αύξηση των τουρκικών αμυντικών δαπανών.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες λειτουργούν ως παράγοντας αποτροπής

Παρά τις κατά καιρούς εντάσεις με την κυβέρνηση Νετανιάχου, η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να διατηρεί στρατηγικές σχέσεις τόσο με το Ισραήλ όσο και με την Τουρκία.

Μια στρατιωτική σύγκρουση ανάμεσα σε δύο βασικούς περιφερειακούς εταίρους θα υπονόμευε ολόκληρη την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου και του ΝΑΤΟ.

Για τον λόγο αυτό, μέσω της διαμεσολάβησης του Αζερμπαϊτζάν, λειτουργεί ήδη ένας ειδικός μηχανισμός στρατιωτικής αποσυμπίεσης (deconfliction mechanism), ο οποίος επιτρέπει στις δύο πλευρές να αποφεύγουν τυχαίες συγκρούσεις στον συριακό εναέριο χώρο.

Παρά τις δημόσιες διαψεύσεις, ο συγκεκριμένος δίαυλος θεωρείται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες αποτροπής μιας ευρύτερης κρίσης.

Η νέα αμυντική αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου

Το Ισραήλ δεν περιορίζεται πλέον στη διαχείριση της κρίσης στη Γάζα.

Τα τελευταία δύο χρόνια έχει ενισχύσει σημαντικά τη στρατηγική συνεργασία του με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, ενώ επεκτείνει τη συνεργασία του με την Αίγυπτο και κράτη του Κόλπου.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιχειρεί να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον μέσω της επίλυσης του ζητήματος των S-400, επιδιώκοντας ταυτόχρονα στενότερη αμυντική συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία και την Ιταλία.

Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία δύο παράλληλων γεωπολιτικών αξόνων που λειτουργούν ανταγωνιστικά, χωρίς όμως να επιδιώκουν άμεση πολεμική αναμέτρηση.

Το πιθανότερο σενάριο

Οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι το βασικό σενάριο για τα επόμενα δύο χρόνια παραμένει η συνέχιση του σημερινού μοντέλου.

Η έντονη πολιτική αντιπαράθεση θα συνεχιστεί.

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία επίσης.

Οι δύο πλευρές όμως θα εξακολουθήσουν να αποφεύγουν κάθε άμεση σύγκρουση.

Το πραγματικό ρίσκο βρίσκεται σε μια τοπική κρίση.

Ένα ισραηλινό πλήγμα που θα προκαλέσει απώλειες σε τουρκικά ή φιλοτουρκικά στρατεύματα, ή μια τουρκική επιχείρηση κατά κουρδικών δυνάμεων σε περιοχές όπου επιχειρεί το Ισραήλ, θα μπορούσε να δημιουργήσει ανεξέλεγκτη κλιμάκωση χωρίς να αποτελεί συνειδητή πολιτική επιλογή καμίας κυβέρνησης.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα

Για την Αθήνα, η νέα αυτή πραγματικότητα έχει διπλή σημασία.

Αφενός, η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία, καθώς το Τελ Αβίβ αντιμετωπίζει πλέον την Τουρκία ως βασικό περιφερειακό ανταγωνιστή στη Συρία και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αφετέρου, η Ελλάδα δεν έχει συμφέρον από μια γενικευμένη σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας. Μια τέτοια εξέλιξη θα αποσταθεροποιούσε το νοτιοανατολικό σκέλος του ΝΑΤΟ, θα επιβάρυνε την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και θα αύξανε τον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η σκιά ενός πολέμου υπάρχει, αλλά προς το παρόν λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο αποτροπής. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν η Άγκυρα ή η Ιερουσαλήμ επιθυμούν μια σύγκρουση — είναι αν θα καταφέρουν να αποτρέψουν ένα επεισόδιο στη Συρία από το να εξελιχθεί σε μια κρίση που κανείς δεν είχε σχεδιάσει.

Πηγή: pagenews.gr