Η Ευρώπη παίζει τα ενεργειακά της ρέστα: Το μεγάλο στοίχημα με Αλγερία και Λιβύη κρύβει νέους κινδύνους

Η αντίστροφη μέτρηση για το ρωσικό αέριο έχει ξεκινήσει

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη νομοθετήσει το οριστικό τέλος της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία.

Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει:

• τερματισμό των μακροχρόνιων συμβολαίων LNG από τη Ρωσία την 1η Ιανουαρίου 2027,
• πλήρη απαγόρευση των μακροχρόνιων συμβολαίων αγωγών έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.

Οι ημερομηνίες αυτές δεν αποτελούν πολιτικές εξαγγελίες αλλά δεσμευτικό ευρωπαϊκό δίκαιο.

Το ερώτημα είναι ποιος θα καλύψει το ενεργειακό κενό.

Η συμφωνία Γερμανίας–Αλγερίας δεν λύνει το πρόβλημα

Η πρόσφατη συμφωνία του καγκελαρίου της Γερμανίας με τον πρόεδρο της Αλγερίας Αμπντελματζίντ Τεμπούν παρουσιάστηκε ως σημαντικό βήμα ενεργειακής διαφοροποίησης.

Ωστόσο, αρκετές κρίσιμες λεπτομέρειες παραμένουν άγνωστες:

• οι ακριβείς ποσότητες φυσικού αερίου,
• η διάρκεια της συμφωνίας,
• η τιμολόγηση,
• το πραγματικό χρονοδιάγραμμα αύξησης των παραδόσεων.

Οι επιπλέον προμήθειες προβλέπεται να ξεκινήσουν από το 2027, όταν ήδη θα εφαρμόζεται η ευρωπαϊκή απαγόρευση στα ρωσικά μακροχρόνια συμβόλαια LNG.

Με άλλα λόγια, η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί ένα χρονικό κενό πριν οι νέες ποσότητες φτάσουν στην αγορά.

Η Αίγυπτος δεν είναι πλέον εναλλακτικός προμηθευτής

Για αρκετά χρόνια η Αίγυπτος θεωρούνταν ο μεγάλος ενεργειακός κόμβος της Ανατολικής Μεσογείου.

Σήμερα όμως η εικόνα έχει αλλάξει.

Η μειωμένη παραγωγή του κοιτάσματος Zohr και η αυξημένη εγχώρια κατανάλωση έχουν οδηγήσει το Κάιρο:

• σε αυξημένες εισαγωγές φυσικού αερίου,
• σε συμφωνίες προμήθειας από το ισραηλινό κοίτασμα Leviathan,
• στη μίσθωση νέων πλωτών σταθμών επαναεριοποίησης LNG.

Η Αίγυπτος δεν αποτελεί πλέον βασικό εξαγωγέα προς την Ευρώπη· αντίθετα ανταγωνίζεται τις ευρωπαϊκές χώρες για την αγορά φορτίων LNG στη διεθνή αγορά.

Όλο το βάρος πέφτει σε Αλγερία και Λιβύη

Έτσι, το ευρωπαϊκό σχέδιο διαφοροποίησης βασίζεται ουσιαστικά σε δύο μόνο χώρες.

Αλγερία

Η Sonatrach διαθέτει σημαντικά αποθέματα και ήδη τροφοδοτεί την Ευρώπη μέσω των αγωγών TransMed προς την Ιταλία και Medgaz προς την Ισπανία.

Ωστόσο:

• η εγχώρια κατανάλωση φυσικού αερίου αυξάνεται σταθερά,
• οι νέες επενδύσεις απαιτούν αρκετά χρόνια μέχρι να αποδώσουν,
• τα μεγάλα νέα κοιτάσματα δεν αναμένεται να ενισχύσουν ουσιαστικά τις εξαγωγές πριν από το τέλος της δεκαετίας.

Η πρόσφατη συμφωνία με τη Γερμανία αφορά κυρίως ανακατανομή υφιστάμενων ποσοτήτων και όχι νέα παραγωγή.

Λιβύη

Η Λιβύη εμφανίζει μεγαλύτερες προοπτικές ανάπτυξης.

Η παραγωγή πετρελαίου βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δώδεκα ετών, ενώ μεγάλα επενδυτικά σχέδια της Eni αυξάνουν σταδιακά και την παραγωγή φυσικού αερίου.

Παράλληλα, εγκρίθηκε για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από μία δεκαετία ενιαίος κρατικός προϋπολογισμός, γεγονός που θεωρείται σημαντικό βήμα πολιτικής σταθεροποίησης.

Ωστόσο, η χώρα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από εύθραυστες πολιτικές ισορροπίες και οποιαδήποτε νέα κρίση θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τις ενεργειακές εξαγωγές προς την Ευρώπη.

Το LNG θα καλύψει το κενό

Μέχρι να αυξηθούν ουσιαστικά οι βορειοαφρικανικές εξαγωγές, η Ευρώπη αναμένεται να βασιστεί κυρίως σε:

• αμερικανικό LNG,
• καταριανό LNG,
• βραχυπρόθεσμα συμβόλαια στις διεθνείς αγορές.

Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη έκθεση στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών και υψηλότερο ενεργειακό κόστος για ευρωπαϊκές βιομηχανίες και καταναλωτές.

Η πραγματική διαφοροποίηση δεν έχει ακόμη επιτευχθεί

Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης βασίζεται στην αντικατάσταση της ρωσικής ενεργειακής εξάρτησης με ένα πιο διαφοροποιημένο μοντέλο προμηθειών. Ωστόσο, η εικόνα στη Βόρεια Αφρική αποδεικνύεται λιγότερο ισχυρή από ό,τι συχνά παρουσιάζεται. Η Αίγυπτος δεν διαθέτει πλέον εξαγωγικό πλεόνασμα, ενώ η Αλγερία και η Λιβύη καλούνται να καλύψουν σχεδόν μόνες τους το μεγαλύτερο μέρος του κενού.

Το βασικό πρόβλημα είναι η χρονική ασυμμετρία. Οι ευρωπαϊκές απαγορεύσεις στις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου τίθενται σε ισχύ από το 2027, όμως οι περισσότερες νέες παραγωγικές επενδύσεις στη Βόρεια Αφρική δεν αναμένεται να αποδώσουν πριν από το 2028–2030. Μέχρι τότε, η Ευρώπη θα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το LNG των Ηνωμένων Πολιτειών και του Κατάρ, πληρώνοντας πιθανότατα υψηλότερο κόστος για την ενεργειακή της ασφάλεια.

Η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης, επομένως, δεν αποτελεί απλώς μια διαδικασία αλλαγής προμηθευτή. Είναι μια σύνθετη γεωπολιτική αναδιάταξη, όπου η ασφάλεια εφοδιασμού, οι επενδύσεις στις υποδομές, η πολιτική σταθερότητα της Βόρειας Αφρικής και η παγκόσμια αγορά LNG θα καθορίσουν εάν η στρατηγική διαφοροποίησης θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη ανθεκτικότητα ή σε μια νέα μορφή ενεργειακής εξάρτησης.