Ιαπωνία: Επιτόκια σε υψηλό 31 ετών – Η BoJ φοβάται νέο κύμα πληθωρισμού από πετρέλαιο και γεν

Η Τράπεζα της Ιαπωνίας ανέβασε το επιτόκιο κατά 25 μονάδες βάσης στο 1,25%, ακολουθώντας τη νέα σύσφιγξη της Fed – Η αδύναμη ισοτιμία, το ακριβό πετρέλαιο και η έκρηξη της ζήτησης που συνδέεται με την AI αλλάζουν τα δεδομένα για μία οικονομία που επί δεκαετίες είχε μάθει στο σχεδόν μηδενικό κόστος χρήματος.

Η Ιαπωνία περνά σε νομισματικό έδαφος που είχε να δει περισσότερο από τρεις δεκαετίες.

Η Bank of Japan αύξησε το βασικό επιτόκιο κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες, στο 1,25%, οδηγώντας το κόστος χρήματος στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 31 ετών.

Η κίνηση της 18ης Σεπτεμβρίου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή ήρθε αμέσως μετά την αύξηση των επιτοκίων της Federal Reserve κατά 25 μονάδες βάσης — την πρώτη αύξηση στις ΗΠΑ εδώ και τρία χρόνια.

Και πίσω από την απόφαση του Τόκιο βρίσκεται πλέον ένας φόβος που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα ακουγόταν σχεδόν παράδοξος για την Ιαπωνία:

ο πληθωρισμός μπορεί να ξεφύγει προς τα πάνω.

Από τα αρνητικά επιτόκια στο 1,25%

Για χρόνια η Ιαπωνία ήταν το παγκόσμιο σύμβολο του φθηνού χρήματος.

Μηδενικά επιτόκια, αρνητικά επιτόκια, τεράστιες αγορές ομολόγων και συνεχείς προσπάθειες της κεντρικής τράπεζας να δημιουργήσει τον πληθωρισμό που δεν ερχόταν.

Τώρα η εικόνα έχει αντιστραφεί.

Η BoJ έχει περάσει σε κύκλο σταδιακής σύσφιγξης και ο διοικητής της Kazuo Ueda ξεκαθαρίζει ότι η τράπεζα εξετάζει πλέον περισσότερο τον κίνδυνο να υπερβεί ο πληθωρισμός τον στόχο του 2%.

Η ίδια η κεντρική τράπεζα είχε ήδη προειδοποιήσει από τον Ιούλιο ότι ο δομικός πληθωρισμός μπορεί να κινηθεί πάνω από το 2%, με το πετρέλαιο, την εξασθένηση του γεν και την αύξηση των τιμών των ημιαγωγών λόγω της παγκόσμιας ζήτησης για AI να λειτουργούν προς την ίδια κατεύθυνση.

Το πετρέλαιο αλλάζει την εξίσωση

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ιαπωνίας είναι γεωγραφικό και οικονομικό ταυτόχρονα.

Η χώρα είναι μεγάλος εισαγωγέας ενέργειας.

Άρα κάθε μεγάλη αύξηση του πετρελαίου περνά στην οικονομία μέσω του κόστους εισαγωγών.

Και η νέα ενεργειακή αναταραχή που συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν έχει αλλάξει σημαντικά τις εκτιμήσεις της BoJ.

Ο Ueda έχει επισημάνει ότι μια παρατεταμένη αναταραχή στη Μέση Ανατολή μπορεί να μετατρέψει ένα αρχικό ενεργειακό σοκ σε πιο επίμονο πληθωρισμό, ειδικά σε μια οικονομία όπου οι επιχειρήσεις είναι πλέον περισσότερο πρόθυμες να μετακυλίουν τις αυξήσεις κόστους στις τιμές και οι μισθοί έχουν αρχίσει να αντιδρούν ισχυρότερα.

Και τα τελευταία στοιχεία ενισχύουν την ανησυχία.

Τον Αύγουστο οι τιμές παραγωγής των ιαπωνικών επιχειρήσεων αυξήθηκαν με ετήσιο ρυθμό 7,6%, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι Financial Times.

Το δεύτερο πρόβλημα λέγεται γεν

Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος μηχανισμός.

Η αδυναμία του ιαπωνικού νομίσματος.

Πριν από την απόφαση της BoJ, το γεν είχε φτάσει έως τα ¥156,4 ανά δολάριο, καθώς η νέα αύξηση της Fed ενίσχυσε το αμερικανικό νόμισμα.

Για την Ιαπωνία αυτό δημιουργεί διπλή πίεση.

Όταν το πετρέλαιο ανεβαίνει και ταυτόχρονα το γεν υποχωρεί, η χώρα πληρώνει ακριβότερα τις εισαγωγές της και σε όρους δολαρίου και μέσω της συναλλαγματικής ισοτιμίας.

Με άλλα λόγια:

ακριβό πετρέλαιο + φθηνό γεν = εισαγόμενος πληθωρισμός.

Και αυτό είναι ακριβώς το μείγμα που η Bank of Japan προσπαθεί τώρα να περιορίσει.

Το παράδοξο: Η BoJ αύξησε τα επιτόκια και το γεν… έπεσε

Η αύξηση των επιτοκίων όμως δεν έλυσε αυτομάτως το πρόβλημα του νομίσματος.

Το γεν συνέχισε να δέχεται πιέσεις μετά την απόφαση.

Η αγορά είχε σε μεγάλο βαθμό προεξοφλήσει την αύξηση στο 1,25% και στράφηκε αμέσως στο επόμενο ερώτημα:

πόσο γρήγορα θα συνεχίσει η BoJ;

Και εδώ ο Ueda άφησε την πόρτα ανοιχτή χωρίς να δεσμευθεί σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Σύμφωνα με τους FT, αναλυτές βλέπουν πλέον πιθανότητες για επόμενη κίνηση είτε τον Οκτώβριο είτε τον Δεκέμβριο.

Αυτό σημαίνει ότι η μάχη του γεν δεν έχει τελειώσει.

Fed και BoJ σφίγγουν μαζί – Σπάνια εικόνα

Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο διεθνές μήνυμα.

Η Federal Reserve αύξησε τα αμερικανικά επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης και η BoJ ακολούθησε δύο ημέρες αργότερα.

Μετά την αμερικανική κίνηση, η απόδοση του διετούς Treasury είχε φτάσει στο 4,74%, πριν υποχωρήσει ελαφρά.

Η νέα πραγματικότητα επομένως απέχει πολύ από εκείνη που περίμεναν οι αγορές όταν θεωρούσαν ότι το 2026 θα εξελισσόταν κυρίως σε χρονιά χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής.

Η επιστροφή του ενεργειακού πληθωρισμού υποχρεώνει τις κεντρικές τράπεζες να ξανακοιτάξουν προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η AI μπήκε μέχρι και στην εξίσωση του πληθωρισμού

Υπάρχει όμως ένας νέος παράγοντας που κάνει αυτή την περίοδο διαφορετική από προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις:

η τεχνητή νοημοσύνη.

Η Bank of Japan αναφέρει επισήμως ότι η παγκόσμια αύξηση της ζήτησης που συνδέεται με την AI πιέζει προς τα πάνω τις τιμές ημιαγωγών και άλλων προϊόντων.

Ταυτόχρονα, η ίδια ζήτηση στηρίζει τμήματα της ιαπωνικής οικονομικής δραστηριότητας.

Έτσι η AI αποκτά πλέον θέση ακόμη και μέσα στους υπολογισμούς μιας κεντρικής τράπεζας:

στηρίζει την ανάπτυξη, αλλά μπορεί παράλληλα να αυξήσει τις πιέσεις σε κρίσιμες εισροές.

Το δύσκολο δίλημμα του Ueda

Η BoJ βρίσκεται τώρα μπροστά στην κλασική παγίδα ενός supply shock.

Εάν αυξήσει υπερβολικά τα επιτόκια, μπορεί να επιβαρύνει την ανάπτυξη.

Εάν κινηθεί πολύ αργά, κινδυνεύει να επιτρέψει στο ενεργειακό σοκ να περάσει στους μισθούς, στις υπηρεσίες και στις πληθωριστικές προσδοκίες.

Ο Ueda έχει προειδοποιήσει μάλιστα ότι μια καθυστερημένη αντίδραση μπορεί τελικά να αναγκάσει την κεντρική τράπεζα να προχωρήσει αργότερα σε πολύ μεγαλύτερες αυξήσεις, προκαλώντας ισχυρότερο πλήγμα στην οικονομία και στις αγορές.

Αυτό εξηγεί γιατί το Τόκιο κινείται τώρα προληπτικά.

Και τώρα όλοι κοιτούν τον Οκτώβριο

Η επόμενη συνεδρίαση νομισματικής πολιτικής της Bank of Japan είναι προγραμματισμένη για τις 29–30 Οκτωβρίου.

Μέχρι τότε η αγορά θα παρακολουθεί τρία πράγματα:

πετρέλαιο, γεν και πληθωρισμό.

Εάν το ενεργειακό σοκ επιμείνει, το νόμισμα παραμείνει αδύναμο και οι επιχειρήσεις συνεχίσουν να περνούν το υψηλότερο κόστος στις τιμές, η συζήτηση για το επόμενο βήμα της BoJ θα ενταθεί.

Και κάπως έτσι η Ιαπωνία, η χώρα που για δεκαετίες προσπαθούσε να ξεφύγει από τον αποπληθωρισμό, βρίσκεται μπροστά σε μια εντελώς διαφορετική μάχη:

να μη βρεθεί πίσω από τον πληθωρισμό την ώρα που πετρέλαιο, γεν και AI πιέζουν ταυτόχρονα προς τα πάνω τις τιμές.

Πηγή: pagenews.gr